نفت ۹۱ دلاری در سایه درگیری ایران و آمریکا؛ آیا تنگه هرمز برنت را به ۱۰۰ دلار میرساند؟
بازار جهانی نفت نخستین روز سپتامبر را با افزایش دوباره قیمتها آغاز کرد؛ رشدی که بیش از هر چیز به بازگشت درگیری مستقیم میان تهران و واشنگتن مربوط میشود.
پس از دورهای که جنگ ایران و آمریکا بیشتر به یک تقابل اقتصادی و تحریمی شباهت پیدا کرده بود، تبادل دوباره حملات نظامی باعث شد معاملهگران بار دیگر احتمال آسیب به زیرساختهای انرژی و اختلال گستردهتر در صادرات نفت خلیج فارس را در قیمتها لحاظ کنند.
در معاملات روز سهشنبه، نفت برنت ۱.۱۸ دلار معادل حدود ۱.۳ درصد افزایش یافت و به ۹۱ دلار و ۶۷ سنت رسید. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افزایش ۱.۲۷ دلاری به ۸۷ دلار و ۳ سنت رسید.
قیمت نفت چرا دوباره افزایش یافت؟
رشد امروز ادامه جهشی است که از جلسه معاملاتی دوشنبه آغاز شده بود.
نفت برنت در پایان معاملات دوشنبه ۲.۷۱ درصد افزایش یافت و روی ۹۰.۴۹ دلار بسته شد. قیمت در طول همان جلسه حتی تا ۹۱.۵۲ دلار بالا رفت که بالاترین سطح از ۲۵ آگوست بود.
WTI نیز ۲.۸۳ درصد رشد کرد و با قیمت ۸۵.۷۶ دلار بسته شد.
محرک اصلی این افزایش، ازسرگیری حملات مستقیم ایران و آمریکا پس از حدود یک ماه وقفه بود. دونالد ترامپ نیز پس از تحولات اخیر از احتمال حملات بیشتر سخن گفته و همین موضوع باعث شده معاملهگران برای نفت «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیکی» بیشتری در نظر بگیرند.
بازار نفت به جنگ صرفاً از زاویه وقوع حملات نگاه نمیکند؛ محل درگیری اهمیت بیشتری دارد. بخش بزرگی از تأمین انرژی جهان در خلیج فارس متمرکز است و هر اتفاقی که احتمال اختلال در تنگه هرمز را افزایش دهد، میتواند به سرعت چند دلار به قیمت هر بشکه نفت اضافه کند.
تنگه هرمز؛ فقط ۵ کشتی در یک روز
جدیترین علامت هشدار برای بازار انرژی، وضعیت تردد در تنگه هرمز است.
دادههای شرکت رهگیری کشتیرانی Kpler نشان میدهد روز دوشنبه تنها حدود پنج کشتی کالایی از تنگه عبور کردند؛ چهار کشتی وارد منطقه شدند و یک کشتی از آن خارج شد.
این رقم در مقایسه با میانگین ۱۰ روزه حدود ۱۴ کشتی در روز بسیار پایین است. نکته مهمتر اینکه هیچ نفتکش حامل محموله مایع در میان پنج کشتی عبوری روز دوشنبه ثبت نشده است.
البته یک ملاحظه آماری مهم وجود دارد: کشتیهایی که فرستندههای ردیابی خود را خاموش میکنند در این دادهها دیده نمیشوند. بنابراین عدد پنج لزوماً به معنای آن نیست که فقط پنج شناور در واقعیت عبور کردهاند، اما کاهش محسوس تردد قابل انکار نیست.
پیش از آغاز جنگ در اواخر فوریه، تقریباً یکپنجم عرضه جهانی نفت از تنگه هرمز عبور میکرد. مذاکرات و تلاشهای قطر و عمان برای رسیدن به ترتیباتی که عبور کشتیها را به وضعیت عادی نزدیک کند نیز تاکنون به نتیجه قطعی نرسیده است.
همین وضعیت توضیح میدهد چرا معاملهگران هنوز حاضرند برای هر بشکه نفت بیش از ۹۰ دلار پرداخت کنند.
حمله به نفتکش؛ هشدار تازه برای بازار انرژی
ریسک کشتیرانی سهشنبه با انتشار یک خبر دیگر جدیتر شد.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، UKMTO، اعلام کرد یک نفتکش هنگام خروج از تنگه هرمز گزارش داده که با سه پرتابه مورد اصابت قرار گرفته است.
طبق گزارش اولیه، در این حادثه تلفات انسانی یا پیامد زیستمحیطی گزارش نشده است. با این حال اهمیت اتفاق برای بازار به خسارت خود کشتی محدود نمیشود؛ هر حمله موفق به یک نفتکش میتواند هزینه بیمه، حملونقل و پذیرش ریسک عبور از هرمز را افزایش دهد.
اگر شرکتهای کشتیرانی به این نتیجه برسند که عبور از مسیر با ریسک بیش از حد همراه است، حتی بدون بستهشدن کامل تنگه نیز عرضه واقعی نفت میتواند تحت فشار قرار گیرد.
این همان سناریویی است که بازار اکنون از آن میترسد: اختلال اقتصادی هرمز بدون نیاز به انسداد کامل آن.
نفت عبوری از هرمز هنوز بسیار کمتر از قبل از جنگ است
تحلیلگران ANZ برآورد میکنند دادههای ماهوارهای از عبور حدود ۶ میلیون بشکه نفت در روز از هرمز حکایت دارند؛ رقمی که همچنان بسیار کمتر از سطح پیش از آغاز درگیری است.
در مقابل، تولیدکنندگان خلیج فارس تلاش کردهاند مسیرهای جایگزین را فعالتر کنند. آرامکو عربستان حتی بخشی از محمولههای خود را برای بارگیری خارج از تنگه عرضه کرده و صادراتکنندگان نیز به دنبال مسیرهای جدید هستند.
این اقدامات باعث شده بازار فعلاً احتمال «قطع کامل صادرات خلیج فارس» را قیمتگذاری نکند؛ اما معاملهگران انتظار بازگشت سریع شرایط به حالت عادی را نیز ندارند.
نظرسنجی تازه رویترز همین تعادل را بهخوبی نشان میدهد.
پیشبینی قیمت نفت در سال ۲۰۲۶؛ برنت بالای ۸۵ دلار
در نظرسنجی ماه آگوست رویترز از ۳۱ اقتصاددان و تحلیلگر انرژی، متوسط قیمت برنت برای کل سال ۲۰۲۶ حدود ۸۵.۰۸ دلار پیشبینی شده است.
متوسط پیشبینی برای WTI نیز ۸۰.۲۰ دلار بوده است.
این پیشبینیها نشان میدهد تحلیلگران انتظار دارند اختلالات عرضه اجازه ریزش عمیق قیمت را ندهد.
برآوردها همچنین از کسری بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حکایت دارند؛ دامنه تخمینها برای کمبود عرضه بین ۱.۶۵ تا ۳.۵ میلیون بشکه در روز قرار دارد.
اما بازار یک نیروی مخالف مهم هم دارد: چین.
چین ترمز نفت ۱۰۰ دلاری میشود؟
تقاضای ضعیف چین مهمترین عامل نزولی بازار نفت است.
طبق دادههای مورد استناد رویترز، واردات نفت خام چین در ماه جولای ۲۴.۳ درصد کمتر از سال قبل بوده و واردات ژوئن نیز به پایینترین سطح نزدیک به یک دهه رسیده بود. تحلیلگران انتظار دارند تقاضای جهانی نفت در سال جاری بین یک تا ۱.۶ میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کند.
بنابراین حتی با وجود جنگ و محدودیت هرمز، قیمت نفت نمیتواند فقط بر اساس بخش عرضه حرکت کند.
اگر نفت به سمت ۱۰۰ دلار برود، خود افزایش قیمت میتواند مصرف را کاهش دهد و چین را برای خرید بیشتر محتاطتر کند. این مکانیسم یکی از دلایلی است که طی ماههای گذشته با وجود بحران هرمز، برنت عمدتاً میان اواخر کانال ۸۰ و میانه کانال ۹۰ دلار نوسان کرده است.
ذخایر استراتژیک آمریکا به کف ۴۴ ساله رسید
عامل صعودی دیگری نیز در سمت ذخایر دیده میشود.
ذخیره استراتژیک نفت آمریکا در هفته گذشته حدود ۳.۱ میلیون بشکه کاهش یافت و به ۲۸۶.۶ میلیون بشکه رسید؛ پایینترین مقدار از نوامبر ۱۹۸۲.
این برداشت بخشی از برنامه آمریکا برای آزادسازی مجموعاً ۱۷۲ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک است.
کاهش ذخایر اهمیت روانی زیادی دارد؛ زیرا در صورت وقوع یک شوک جدید عرضه، توان دولت آمریکا برای استفاده نامحدود از ذخایر استراتژیک کمتر از دورههایی است که انبارها در سطوح بالاتری قرار داشتند.
ANZ نیز هشدار داده است بخشی از «ضربهگیرهایی» که بازار جهانی نفت در ماههای گذشته به آنها تکیه کرده، در حال فرسوده شدن است.
اوپکپلاس میتواند جلوی جهش قیمت را بگیرد؟
اوپکپلاس از سمت دیگر در حال افزایش عرضه است. این ائتلاف برای سپتامبر افزایش تولید ۱۸۸ هزار بشکه در روز را برنامهریزی کرده و با این اقدام روند بازگرداندن حدود ۱.۶۵ میلیون بشکه از کاهش داوطلبانه تولید را تکمیل میکند.
اما نکته مهم این است که تأثیر اوپکپلاس بر قیمتها نسبت به گذشته کاهش یافته است.
وقتی مشکل اصلی بازار ظرفیت تولید نیست و عبور فیزیکی نفت از مسیرهای دریایی با اختلال مواجه است، اضافهکردن بشکههای جدید الزاماً مشکل را حل نمیکند.
به همین دلیل اکنون سرنوشت نفت بیشتر در هرمز تعیین میشود تا در نشستهای اوپکپلاس.
پیشبینی قیمت نفت؛ برنت ۱۰۰ دلار میشود؟
با دادههای فعلی، محدوده ۹۰ دلار به یک حمایت روانی مهم برای نفت برنت تبدیل شده است.
اگر درگیریهای نظامی گستردهتر شود، نفتکشهای بیشتری هدف قرار بگیرند یا تردد از هرمز از همین سطح محدودتر شود، بازار میتواند بار دیگر سقفهای میانه کانال ۹۰ دلار را آزمایش کند. در سناریوی بروز اختلال جدی در صادرات کشورهای خلیج فارس، رسیدن موقت برنت به حوالی ۱۰۰ دلار نیز دیگر سناریویی دور از ذهن نخواهد بود.
اما برای ماندگاری نفت بالای ۱۰۰ دلار، بازار احتمالاً به یک شوک عرضه واقعی و قابل اندازهگیری نیاز دارد؛ نه صرفاً افزایش تنش سیاسی.
در مقابل، موفقیت مذاکرات قطر و عمان برای تسهیل عبور کشتیها، کاهش درگیری ایران و آمریکا یا افزایش محسوس عرضه از مسیرهای جایگزین میتواند بخشی از حق بیمه جنگ را از قیمت نفت خارج کند.
بنابراین بازار انرژی در آغاز سپتامبر روی لبه باریکی حرکت میکند: ضعف تقاضای چین و افزایش عرضه اوپکپلاس در یک طرف، و جنگ ایران و آمریکا، هرمز نیمهمختل و کاهش ذخایر آمریکا در طرف دیگر.
فعلاً کفه دوم سنگینتر شده و نفت برنت را بالای ۹۱ دلار نگه داشته است. سؤال تعیینکننده روزهای آینده این نیست که آیا تنش سیاسی ادامه پیدا میکند؛ بلکه این است که آیا جنگ میتواند عبور واقعی نفت از تنگه هرمز را از سطح فعلی هم پایینتر ببرد؟ پاسخ به همین سؤال میتواند فاصله برنت ۹۱ دلاری با نفت ۱۰۰ دلاری را تعیین کند.
