خبر خوش برای گندمکاران یا وعدهای دیگر؟ بخشی از مطالبات تا پایان هفته پرداخت میشود
طلایی پنجشنبه اول مرداد ۱۴۰۵، پس از جلسهای با حضور استاندار خوزستان در اهواز، اعلام کرد مطالبات گندمکاران یکی از دغدغههای وزارت جهاد کشاورزی است. به گفته او، خرید تضمینی گندم از محل بودجه عمومی انجام میشود و مسئولیت تأمین و پرداخت منابع بر عهده سازمان برنامهوبودجه و سازمان هدفمندسازی یارانههاست.
او از پیگیری وزیر جهاد کشاورزی و تأکید رئیسجمهور در جلسات هیئت دولت سخن گفت و افزود «رقم خوبی» تأمین شده و تا پایان هفته مبلغی پرداخت خواهد شد. بااینحال، در این اظهارات مشخص نشد منظور از رقم خوب چند هزار میلیارد تومان است و مطالبات گندم تحویلدادهشده تا چه تاریخی تسویه خواهد شد.
ابهام در عدد پرداخت اهمیت زیادی دارد. کشاورزی که محصول خود را چند هفته قبل تحویل داده، برای خرید بذر، کود، سوخت، پرداخت بدهی بانکی و آمادهسازی فصل بعد به زمانبندی دقیق نیاز دارد. عبارتهایی مانند «در این هفته عددی پرداخت میشود» ممکن است امید ایجاد کند، اما امکان برنامهریزی مالی را در اختیار گندمکار قرار نمیدهد.
آخرین آمار رسمی پرداخت مطالبات چه میگوید؟
سازمان هدفمندسازی یارانهها در دوم تیر اعلام کرده بود با واریز ۱۲.۲ هزار میلیارد تومان دیگر، مجموع پرداخت مطالبات گندمکاران به ۶۲.۳ هزار میلیارد تومان رسیده است. این مرحله به کشاورزانی مربوط بود که محصول خود را تا ۲۰ خرداد تحویل داده بودند.
از سوی دیگر، وزارت جهاد کشاورزی در ۲۳ تیر از عبور خرید تضمینی گندم از ۵.۵ میلیون تن خبر داده بود. برداشت در استانهای سردسیر نیز همچنان ادامه داشت و به همین دلیل حجم خرید و ارزش بدهی دولت هر روز افزایش پیدا میکرد.
| شاخص | آخرین رقم قابلاستناد پیش از سخنان طلایی |
|---|---|
| خرید تضمینی گندم تا ۲۳ تیر | بیش از ۵.۵ میلیون تن |
| مجموع پرداخت اعلامشده تا ۱۱ تیر | ۶۲.۳ هزار میلیارد تومان |
| نرخ خرید تضمینی هر کیلو گندم | حدود ۲۷ هزار و ۵۰۰ تا ۲۹ هزار و ۵۰۰ تومان |
| رقم پرداخت وعدهدادهشده برای هفته جدید | اعلام نشده |
| تاریخ دقیق تسویه کامل | اعلام نشده |
نرخ خرید تضمینی گندم در سال زراعی جاری براساس کیفیت در محدوده ۲۷ هزار و ۵۰۰ تا ۲۹ هزار و ۵۰۰ تومان تعیین شده و مبلغی نیز برای بیمه محصول در نظر گرفته شده است. با این نرخ، ارزش ۵.۵ میلیون تن گندم میتواند در محدوده تقریبی ۱۵۱ تا ۱۶۲ هزار میلیارد تومان قرار گیرد. این محاسبه تخمینی است؛ زیرا کیفیت تمام محمولهها، کسورات و ارزش دقیق خرید منتشر نشده است.
همچنین نمیتوان از مقایسه مستقیم رقم خرید ۲۳ تیر با پرداخت ثبتشده در ۱۱ تیر، مانده دقیق بدهی را محاسبه کرد؛ زیرا تاریخ این دو آمار یکسان نیست. همین ناهماهنگی نشان میدهد انتشار یک داشبورد روزانه شامل مقدار تحویل، ارزش خرید، مبلغ پرداختشده و تاریخ مشمولان میتواند بسیاری از ابهامات را برطرف کند.
چرا پرداخت دیرهنگام برای کشاورز زیانآور است؟
تأخیر در پرداخت فقط به معنای دیررسیدن پول فروش محصول نیست. کشاورز بخش قابلتوجهی از هزینههای تولید را پیش از برداشت پرداخت میکند و ممکن است برای خرید کود، بذر، سم، قطعات ماشینآلات و سوخت از بانک، فروشنده نهاده یا اشخاص دیگر بدهکار شده باشد.
وقتی دولت گندم را تحویل میگیرد اما پول آن را با فاصله زمانی میپردازد، هزینه تأمین مالی به کشاورز منتقل میشود. تورم نیز ارزش واقعی مطالبات را کاهش میدهد. مبلغی که هنگام تحویل محصول امکان خرید مقدار مشخصی نهاده را داشت، ممکن است چند ماه بعد قدرت خرید کمتری داشته باشد.
این مشکل در خوزستان اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا استان از نخستین مناطق آغاز برداشت است. گندمکاران خوزستانی محصول خود را زودتر تحویل میدهند و در صورت عقبماندن پرداختها، ممکن است نسبت به تولیدکنندگان استانهای سردسیر مدت بیشتری منتظر بمانند.
به همین دلیل، وعده پرداخت هفتگی زمانی اطمینانبخش خواهد بود که با اعلام چهار داده همراه شود: مبلغ تخصیصیافته، تاریخ تحویل مشمول پرداخت، تعداد کشاورزان و برنامه تسویه باقیمانده.
آیا مشکل نهادههای دام و طیور حل شده است؟
طلایی در بخش دیگری از سخنانش گفت سهمیه شهریور واحدهای مرغداری و دامداری در سامانه بارگذاری شده و برای خرید آماده است. او حتی تأکید کرد هیچ تولیدکنندهای نباید در حوزه تأمین نهاده دغدغه داشته باشد و هدف وزارتخانه این بوده که تولیدکنندگان بر کیفیت و کمیت تولید تمرکز کنند.
بارگذاری سهمیه در سامانه بازارگاه اقدامی ضروری است، اما بهتنهایی اثبات نمیکند مشکل نهاده بهطور کامل رفع شده است. میان ثبت سهمیه، امکان پرداخت، تأیید سفارش، بارگیری، حمل و تحویل فیزیکی نهاده به واحد تولیدی فاصله وجود دارد.
قیمت نهاده نیز به اندازه موجودبودن آن اهمیت دارد. یک مرغدار ممکن است سهمیه ثبتشده داشته باشد، اما به دلیل کمبود نقدینگی یا افزایش هزینه، توان خرید کامل آن را نداشته باشد. همچنین اگر تحویل با تأخیر انجام شود، تولیدکننده ناچار خواهد شد بخشی از نیاز خود را از بازار آزاد تهیه کند.
بنابراین شاخص موفقیت سیاست نهاده فقط تعداد سهمیههای بارگذاریشده نیست. میزان خرید واقعی، زمان تحویل، قیمت پرداختی و سهم نهاده آزاد در هزینه تولید باید منتشر شود.
طرح ۵۵۰ هزار هکتاری خوزستان در چه مرحلهای است؟
طرح احیای ۵۵۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی خوزستان و ایلام یکی از بزرگترین پروژههای آبوخاک کشور است. فاز نخست آن در سطح حدود ۲۹۵ هزار هکتار اجرا شد و فاز دوم برای نزدیک به ۲۵۵ هزار هکتار باقیمانده طراحی شده است. سهم عمده مرحله دوم، حدود ۲۴۶ هزار هکتار، به خوزستان تعلق دارد.
طلایی در اهواز گفت مطالعات طرح انجام شده و مانع اصلی در حال حاضر تأمین منابع مالی است. به گفته او، رقمی برای پروژه در بودجه سال جاری دیده شده و استفاده از راهکارهایی مانند مولدسازی نیز در نظر گرفته شده است. او تأکید کرد طرح همچنان در دستور کار دولت قرار دارد.
اما قرارگرفتن یک پروژه در قانون بودجه به معنای تأمین کامل اعتبار آن نیست. میان «رقم مصوب»، «اعتبار تخصیصیافته» و «وجه پرداختشده» تفاوت وجود دارد. بسیاری از پروژهها ردیف بودجه دارند، اما به دلیل محدودیت منابع فقط بخشی از اعتبار مصوب آنها تخصیص مییابد.
طلایی نیز رقم بودجه طرح، میزان تخصیص قطعی، زمان آغاز عملیات جدید و مساحت قابلاجرا در سال ۱۴۰۵ را اعلام نکرد. در نتیجه، سخنان او تأیید میکند پروژه فراموش نشده است، اما هنوز جدول زمانبندی روشنی برای تکمیل آن ارائه نمیدهد.
مولدسازی چگونه قرار است پروژه را تأمین مالی کند؟
مولدسازی معمولاً به فروش، واگذاری، اجاره یا بهرهبرداری اقتصادی از اموال مازاد دولت برای تأمین منابع پروژههای عمرانی اشاره دارد. این روش میتواند بخشی از کمبود بودجه را جبران کند، اما سرعت آن به شناسایی دارایی، ارزشگذاری، دریافت مجوز و وجود خریدار بستگی دارد.
برای طرحی در ابعاد ۵۵۰ هزار هکتار، اتکا به عبارت کلی «مولدسازی» کافی نیست. دولت باید مشخص کند کدام داراییها برای این هدف در نظر گرفته شدهاند، چه میزان درآمد پیشبینی شده و وجوه حاصل در چه حسابی به پروژه اختصاص خواهد یافت.
موضوع آب نیز باید همزمان روشن شود. تجهیز زمین بدون تضمین آب پایدار میتواند سرمایهگذاری شبکههای آبیاری و زهکشی را کماثر کند. سوابق طرح نشان میدهد تخصیص آب برای فاز دوم یکی از مسائل اصلی اجرای آن بوده است.
خوزستان از وعده چه چیزی میخواهد؟
گندمکاران خوزستان پیش از آنکه به وعدههای تازه نیاز داشته باشند، به یک تقویم پرداخت قابلاعتماد احتیاج دارند. تولیدکننده باید بداند حداکثر چند روز پس از تحویل گندم، پول خود را دریافت خواهد کرد و در صورت تأخیر، آیا خسارتی به او تعلق میگیرد یا نه.
درباره نهادهها نیز انتشار سهمیه کافی نیست. وزارت جهاد باید گزارش دهد چه مقدار ذرت، جو و کنجاله در استان توزیع شده، متوسط زمان تحویل چقدر بوده و تولیدکنندگان چه سهمی از نهاده خود را خارج از سامانه خریدهاند.
در مورد طرح ۵۵۰ هزار هکتاری نیز افکار عمومی به عدد و زمان نیاز دارد: بودجه مصوب چقدر است، چه میزان تخصیص یافته، عملیات در چه سطحی آغاز میشود و هر مرحله چه زمانی به بهرهبرداری خواهد رسید.
جمعبندی
سخنان محمدرضا طلایی حاوی سه وعده مهم بود: پرداخت بخشی از مطالبات گندمکاران تا پایان هفته، فراهمشدن سهمیه شهریور نهادههای دام و طیور و ادامه پیگیری طرح ۵۵۰ هزار هکتاری خوزستان.
بااینحال، در هر سه موضوع جزئیات تعیینکننده هنوز منتشر نشده است. رقم واریزی مطالبات معلوم نیست، بارگذاری نهاده لزوماً به معنای تحویل آن نیست و قرارگرفتن طرح بزرگ کشاورزی خوزستان در بودجه نیز بدون تخصیص واقعی، زمانبندی و تضمین آب به اجرای پروژه منجر نمیشود.
خبر اصلی برای گندمکاران زمانی کامل خواهد شد که پول به حساب آنان واریز شود و دولت اعلام کند گندم تحویلشده تا چه تاریخی تسویه شده است. تا آن زمان، وعده پرداخت «یک عدد» در پایان هفته، خبر امیدوارکنندهای است؛ اما هنوز پاسخ روشنی به مهمترین پرسش کشاورزان نیست: تمام پول گندم چه زمانی پرداخت میشود؟
