قیمت برنج وارداتی امروز ۹ شهریور ۱۴۰۵؛ کیسه ۱۰ کیلویی تا ۳.۵ میلیون تومان رسید / برنج خارجی هنوز ارزان است؟
آخرین بررسیهای بازار نشان میدهد قیمت برنج وارداتی در شهریور ۱۴۰۵ در سطوح بالایی تثبیت شده است.
بر اساس قیمتهای موجود، «برنج هندی دانهبلند ۱۱۲۱ پرچم» در بسته ۱۰ کیلویی حدود ۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان عرضه میشود و کیسه ۱۰ کیلویی «برنج هندی دانهبلند ۱۷۱۸ مزرعه ما» حدود ۲ میلیون و ۹۸۰ هزار تومان قیمت دارد.
در بازار برنج پاکستانی، قیمتها بالاتر است؛ «برنج پاکستانی دانهبلند ۱۱۲۱ عالی» در بسته ۱۰ کیلویی حدود ۳ میلیون و ۵۶۰ هزار تومان و «سوپر باسماتی لاکوجان» حدود ۳ میلیون و ۴۳۳ هزار تومان عرضه میشود.
رصدهای اخیر بازار برنج هندی نیز دامنه حدود ۲.۸ تا ۳.۳ میلیون تومان را برای بسیاری از بستههای ۱۰ کیلویی نشان میدهد؛ برای نمونه برنج هندی ۱۱۲۱ میزبان ۲.۹ میلیون و نوع جشنواره حدود ۳.۳ میلیون تومان قیمتگذاری شده است.
بنابراین خانواری که ماهانه یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج خارجی مصرف کند، اکنون باید تقریباً سه میلیون تومان یا بیشتر فقط برای همین قلم غذایی کنار بگذارد.
برنج خارجی هنوز نصف برنج ایرانی قیمت دارد؟
افزایش شدید قیمت برنج وارداتی زمانی بهتر دیده میشود که آن را با بازار برنج ایرانی مقایسه کنیم.
بررسی قیمتهای ابتدای شهریور نشان میدهد ارقام مختلف برنج ایرانی، بسته به کیفیت، رقم و برند، حدود ۲۶۵ تا ۴۸۰ هزار تومان برای هر کیلو عرضه شدهاند؛ اما قیمت برخی انواع ممتاز هاشمی و طارم در بازار خردهفروشی بسیار بالاتر رفته است.
برای مثال گزارشهای اخیر قیمت هر کیلو برنج هاشمی بستهبندیشده را در برخی نمونهها بین حدود ۵۷۱ تا ۶۷۰ هزار تومان ثبت کردهاند. یعنی یک کیسه ۱۰ کیلویی از ارقام ممتاز ممکن است حدود ۵.۷ تا ۶.۷ میلیون تومان هزینه داشته باشد.
در نتیجه برنج هندی سه میلیون تومانی هنوز تقریباً نصف برخی انواع ممتاز ایرانی قیمت دارد.
همین اختلاف توضیح میدهد چرا با کاهش قدرت خرید، بخشی از تقاضای خانوارها به سمت برنجهای هندی و پاکستانی حرکت کرده است. مسئله اما اینجاست که گزینه «اقتصادی» بازار نیز دیگر واقعاً ارزان نیست.
چرا برنج وارداتی اینقدر گران شد؟
مهمترین تحول بازار برنج را باید در سیاست ارزی جستوجو کرد.
تا پایان آذر ۱۴۰۴، واردات برنج از ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی استفاده میکرد؛ اما پس از آن تأمین ارز این کالا ابتدا به تالار دوم و سپس به مرکز مبادله منتقل شد. دبیر انجمن واردکنندگان برنج در خرداد امسال اعلام کرد نرخ ارز مورد استفاده برای واردات برنج در آن زمان به حدود ۱۴۷ هزار تومان رسیده بود.
این تغییر بسیار بزرگ است.
وقتی هزینه خرید ارز برای واردکننده چند برابر شود، حتی اگر قیمت برنج در هند یا پاکستان ثابت باقی بماند، قیمت ریالی کالا در ایران افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل بخش مهمی از گرانی امروز برنج خارجی، نه حاصل کمبود جهانی برنج، بلکه نتیجه تغییر نرخ تبدیل ارز و کاهش ارزش ریال است.
با جهش دوباره دلار در بازار ایران، این نگرانی وجود دارد که هزینه جایگزینی محمولههای جدید نیز افزایش یابد.
هند و پاکستان؛ دو کشوری که سفره ایران به آنها وابسته شده است
بازار برنج وارداتی ایران به شکل محسوسی به هند و پاکستان متکی است.
آمار گمرک برای ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ نشان میداد حدود ۱.۲۵ میلیون تن برنج به ارزش ۱.۳۱۵ میلیارد دلار وارد کشور شده بود. از این میزان، حدود ۵۲.۷ درصد از هند و ۲۹.۲ درصد از پاکستان تأمین شده بود؛ یعنی بیش از ۸۰ درصد واردات تنها از این دو کشور صورت گرفت.
وزارت جهاد کشاورزی نیز اعلام کرده بود در شرایط معمول، پیش از اختلالات اخیر، حدود ۷۰ درصد برنج وارداتی از هند و ۳۰ درصد از پاکستان تأمین میشد.
این وابستگی به خودی خود مشکل محسوب نمیشود، اما بازار را در برابر اختلال حملونقل، مشکلات بندری، محدودیت تجاری یا وقفه در تخصیص ارز آسیبپذیر میکند.
نمونه آن در ماههای گذشته دیده شد؛ واردات برنج از هند در مقطعی تقریباً به صفر رسید و حجم واردات ماهانه که باید نزدیک ۱۱۰ هزار تن میبود، به حدود ۱۵ تا ۲۰ هزار تن کاهش یافت. دولت بعداً برای جبران این عقبماندگی برنامه ورود بیش از ۲۰۰ هزار تن برنج هندی در یک ماه را اعلام کرد.
دولت ممنوعیت فصلی واردات برنج را هم کنار گذاشت
یکی از تصمیمهای مهم دولت در سال جاری، برداشتن محدودیت واردات برنج در فصل برداشت بود.
معاون توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی در تیر اعلام کرد دولت دیگر محدودیتی برای واردات برنج ایجاد نمیکند و هدف این است که با افزایش عرضه، رقابت در بازار بیشتر و قیمتها متعادلتر شود.
این سیاست در کوتاهمدت میتواند به سود مصرفکننده باشد. وقتی واردات آزادتر شود، احتمال کمبود و جهش ناشی از کاهش عرضه پایین میآید.
اما یک شرط اساسی وجود دارد: واردکننده باید بتواند ارز و سرمایه در گردش مورد نیاز را تأمین کند.
اگر واردات روی کاغذ آزاد باشد اما تخصیص ارز یا ترخیص کالا طولانی شود، افزایش عرضهای که قرار است قیمت را کنترل کند با تأخیر به بازار میرسد.
بدهی ارزی؛ چالش پنهان واردکنندگان برنج
فعالان این بازار طی ماههای اخیر بارها درباره مشکل تسویه ارزی هشدار دادهاند.
دبیر انجمن واردکنندگان برنج در خرداد اعلام کرده بود ارز مربوط به بخشی از واردات از بهمن ۱۴۰۳ پرداخت نشده و حجم تعهدات معوق دولت به واردکنندگان برنج به حدود یک میلیارد یورو رسیده است.
مشکل چنین تأخیری فقط بدهی یک شرکت نیست.
واردکننده برای ثبت سفارش بعدی، خرید کالا، حمل، بیمه و ترخیص به نقدینگی نیاز دارد. اگر سرمایه قبلی برای مدت طولانی در انتظار تسویه بماند، توان تأمین محموله جدید کاهش پیدا میکند یا هزینه مالی آن به قیمت کالا منتقل میشود.
همین موضوع یکی از دلایلی است که فعالان صنعت میگویند سیاست ارزی و تنظیم بازار باید همزمان دیده شوند؛ صرفاً اعلام یک نرخ یا آزاد کردن واردات برای تنظیم بازار کافی نیست.
چرا برنج پاکستانی گرانتر از هندی است؟
قیمتهای بازار نشان میدهد بسیاری از انواع پاکستانی چند صد هزار تومان بالاتر از برنج هندی فروخته میشوند.
بخشی از این تفاوت به کیفیت و ویژگی محصول مربوط است. برنج باسماتی پاکستانی معمولاً از نظر عطر، قدکشیدن پس از پخت و شباهت بیشتر به برخی ذائقههای ایرانی، در رده بالاتری قرار میگیرد.
برند، درصد شکستگی، سال تولید، نوع فرآوری و بستهبندی نیز در قیمت مؤثر است.
برای مثال قیمت سوپر باسماتی لاکوجان در گزارشهای قبلی نیز حدود ۳ میلیون و ۴۳۳ هزار تومان برای بسته ۱۰ کیلویی ثبت شده بود.
بنابراین نمیتوان تمام فاصله میان برنج هندی و پاکستانی را به هزینه واردات یا سود فروشنده نسبت داد.
آیا برنج خارجی باز هم گران میشود؟
مهمترین متغیر کوتاهمدت بازار، نرخ ارز است.
تا زمانی که ارز واردات برنج با نرخهایی بسیار بالاتر از ارز ترجیحی سابق تأمین شود، امکان بازگشت قیمت برنج خارجی به ارقام سالهای قبل بسیار محدود خواهد بود.
در مقابل، افزایش واردات از هند میتواند بخشی از فشار عرضه را خنثی کند. وزارت جهاد پیشتر اعلام کرده بود افزایش ورود برنج و حذف محدودیت واردات توانسته اختلاف قیمت در بازار را کاهش دهد.
بنابراین دو نیرو مقابل یکدیگر قرار گرفتهاند: دلار و هزینه واردات قیمت را بالا میبرند، اما افزایش عرضه مانع جهش آزادانه بازار میشود.
محتملترین سناریو در کوتاهمدت، ادامه نوسان در سطوح بالاست؛ مگر اینکه نرخ ارز کاهش محسوسی پیدا کند یا دولت عرضه تنظیم بازاری گستردهتری انجام دهد.
برنج خارجی دیگر کالای ارزان نیست؛ فقط ارزانتر از ایرانی است
مهمترین تغییر بازار برنج شاید همین جمله باشد.
کیسه سه میلیون تومانی برنج هندی در مقایسه با برنج هاشمی شش میلیون تومانی هنوز اقتصادیتر است، اما برای یک خانوار کمدرآمد، سه میلیون تومان نیز رقم کوچکی محسوب نمیشود.
به همین دلیل انتقال تقاضا از برنج ایرانی به وارداتی الزاماً نشانه انتخاب آزاد مصرفکننده نیست؛ در بسیاری موارد نتیجه کاهش قدرت خرید است.
اگر قیمت ارز به رشد خود ادامه دهد، همین آخرین پناه بخشی از خانوارها نیز گرانتر خواهد شد.
بنابراین مسئله بازار برنج دیگر فقط حمایت از تولید داخل یا مدیریت واردات نیست؛ تعادل میان تولیدکننده ایرانی، تأمینکننده خارجی و توان خرید خانوار به یک مسئله امنیت غذایی تبدیل شده است.
برنج وارداتی فعلاً مانع بزرگتر شدن شکاف عرضه و تقاضا شده، اما با کیسههای سه تا سهونیم میلیون تومانی، دیگر نمیتوان آن را «برنج ارزان» نامید؛ دقیقتر این است که بگوییم در بازار امروز، فقط گزینهای ارزانتر از برنج ممتاز ایرانی باقی مانده است.