گوشت قرمز آرام ماند اما ارزان نشد؛ سردست گوساله ۱.۹ میلیون / چرا دام زنده فقط ۵۳۵ هزار تومان است؟

آخرین فهرست منتشرشده از بازار برای امروز شنبه، چهار قلم پرمصرف را در این محدوده ثبت کرده است:

این اعداد را باید نرخ‌های نمونه بازار خرده‌فروشی دانست، نه قیمت واحد و اجباری در سراسر کشور. محل فروش، کیفیت دام، میزان استخوان و چربی، تازه یا منجمد بودن، نوع بسته‌بندی و حتی شهر عرضه می‌تواند قیمت نهایی را تغییر دهد.

برای مثال در گزارش ۲۰ مرداد نیز گوشت آبگوشتی گوسفندی دقیقاً یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان و سردست گوساله یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان اعلام شده بود؛ نشانه‌ای که از ثبات این دو قلم در چند روز اخیر حمایت می‌کند.

بنابراین توصیف «بازار آرام» برای کوتاه‌مدت قابل دفاع است، اما نباید آن را به معنای ثابت ماندن قیمت تمام انواع گوشت در تمام ماه مرداد تعبیر کرد.

دام زنده چقدر است؟ گوسفند ۶۶۸ هزار، گوساله ۵۳۵ هزار تومان

بازار دام زنده نیز امروز بدون نوسان محسوس گزارش شده است.

براساس داده‌های منتسب به اتحادیه سراسری صنعت دامپروران، بالاترین نرخ گوسفند زنده در تهران حدود ۶۶۷ هزار و ۷۵۰ تومان برای هر کیلو است و در چهارمحال و بختیاری قیمت حدود ۶۵۰ هزار تومان ثبت شده است. گوساله زنده نیز در تهران و استان مرکزی حدود ۵۳۵ هزار تومان و در خراسان رضوی حدود ۵۲۶ هزار تومان قیمت دارد.

این اعداد نکته جالبی را پیش روی مصرف‌کننده قرار می‌دهد؛ گوساله زنده در تهران حدود ۵۳۵ هزار تومان قیمت دارد، اما سردست گوساله در خرده‌فروشی تا یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود.

آیا این یعنی فروشنده روی هر کیلو بیش از یک میلیون تومان سود می‌کند؟ خیر.

مقایسه یک کیلو دام زنده با یک کیلو گوشت پاک‌شده خرده‌فروشی مقایسه مستقیم و دقیقی نیست. تمام وزن دام زنده به گوشت قابل فروش تبدیل نمی‌شود؛ پوست، سر، احشاء، استخوان، افت کشتار و قطعات مختلف با ارزش‌های متفاوت وجود دارد. سپس هزینه کشتارگاه، حمل، سردخانه، قطعه‌بندی، بسته‌بندی و شبکه توزیع نیز اضافه می‌شود.

اما با وجود این توضیح، فاصله زیاد قیمت ابتدا و انتهای زنجیره همچنان یکی از موضوعاتی است که تشکل‌های دامداری درباره آن انتقاد دارند.

۷۵ میلیون رأس دام؛ پس چرا گوشت هنوز گران است؟

این سؤال اکنون بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.

مدیرعامل اتحادیه دام سبک کشور در تیرماه اعلام کرد جمعیت دام سبک ایران در ابتدای سال جاری به حدود ۷۵ میلیون رأس رسیده، در حالی که سال قبل این عدد حدود ۶۷ میلیون رأس بوده است. او این افزایش را عمدتاً ناشی از رشد تعداد بره‌های متولدشده دانست و گفت به دلیل وضعیت مناسب‌تر مراتع، امسال کاهش تولید اتفاق نیفتاده است.

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی نیز هفتم مرداد اعلام کرد تولید گوشت قرمز در سال جاری شرایط مناسبی دارد و ذخایر مورد نیاز شرکت پشتیبانی امور دام از طریق خرید داخلی نیز تکمیل شده است.

پس داده‌های فعلی حداقل یک پیام روشن دارند: بازار درگیر کمبود گسترده دام نیست.

این موضوع با ثبات امروز دام زنده نیز همخوانی دارد. اگر عرضه در مبدأ به‌شدت محدود بود، معمولاً نخستین اثر آن در افزایش قیمت دام زنده دیده می‌شد؛ در حالی که نرخ گوسفند و گوساله طی روزهای اخیر تقریباً بدون تغییر بوده است.

واردات گوشت کمتر شده؛ فقط ۱۲ هزار تن از ابتدای سال

در کنار تولید داخلی، واردات نیز همچنان بخشی از معادله بازار گوشت ایران است.

رئیس انجمن صنفی واردکنندگان فرآورده‌های خام دامی در تازه‌ترین اظهارنظر خود گفته از ابتدای امسال تا میانه مرداد حدود ۱۲ هزار تن گوشت قرمز وارد کشور شده است؛ در حالی که واردات کل سال گذشته حدود ۹۱ هزار تن بوده است. او گفته بخشی از مسیرهای وارداتی به دلیل تنش‌های منطقه‌ای تغییر کرده و واردات از پاکستان از مسیر زمینی همچنان ادامه دارد.

وزارت جهاد نیز پیش‌تر تأیید کرده بود واردات گوشت از پاکستان ادامه دارد و امکان تأمین از کشورهای شمالی نیز وجود دارد. معاون امور تولیدات دامی وزارتخانه گفته بود سطح واردات امسال بسته به میزان تولید داخلی و بارندگی تنظیم می‌شود.

این ارقام یک تحول مهم را نشان می‌دهند: در شرایط فعلی، اتکای بازار نسبت به سال گذشته بیشتر روی تولید داخلی قرار گرفته است.

با این حال واردات هنوز نقش «ضربه‌گیر» را دارد؛ اگر تولید کاهش یابد یا تقاضای مقطعی بالا برود، افزایش واردات می‌تواند مانع از جهش شدید قیمت شود.

چرا با افزایش عرضه، گوشت ارزان نشده است؟

اینجا باید میان ثبات قیمت و کاهش قیمت تفاوت گذاشت.

فراوانی نسبی دام می‌تواند جلوی جهش جدید را بگیرد، اما الزاماً قیمت گوشت را به‌سرعت پایین نمی‌آورد. دامدار همچنان با هزینه خوراک دام، نیروی کار، حمل‌ونقل، دارو، واکسن و سرمایه در گردش مواجه است و شبکه بعد از تولید نیز هزینه‌های خود را دارد.

وزارت جهاد کشاورزی نیز یکی از برنامه‌های خود را توسعه تولید علوفه داخلی برای کاهش هزینه تمام‌شده معرفی کرده است. گزارش‌های وزارتخانه و بخش دامداری، خوراک دام را یکی از اصلی‌ترین اجزای هزینه تولید معرفی می‌کنند و کاهش وابستگی به نهاده‌های وارداتی می‌تواند در بلندمدت روی قیمت گوشت اثر بگذارد.

مشکل دیگر، شبکه توزیع است.

اتحادیه دام سبک معتقد است افزایش جمعیت دام به همان نسبتی که انتظار می‌رود به کاهش قیمت مصرف‌کننده منتقل نشده و بخشی از مسئله در حلقه‌های میانی زنجیره قرار دارد. این البته دیدگاه تشکل تولیدکنندگان است و به‌تنهایی ثابت نمی‌کند تمام اختلاف قیمت ناشی از واسطه‌گری یا سود غیرمتعارف است.

سرانه مصرف گوشت فقط ۱۱ کیلو؛ وزارت جهاد دنبال افزایش مصرف است

موضوع مهم دیگری که در بحث قیمت گوشت کمتر دیده می‌شود، تقاضاست.

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی در هفتم مرداد سرانه مصرف گوشت قرمز را حدود ۱۱ کیلوگرم در سال اعلام و تأکید کرد سیاست وزارتخانه افزایش این سرانه است. او همچنین گفت توان خرید مردم باید در سیاست‌گذاری‌های بازار محصولات پروتئینی لحاظ شود.

این اعتراف اهمیت زیادی دارد.

بازاری می‌تواند از نظر عرضه کاملاً آرام باشد، اما اگر قیمت برای بخش بزرگی از مصرف‌کنندگان بالا باشد، «تعادل» نه از محل وفور مصرف، بلکه تا حدی از طریق کاهش تقاضا شکل می‌گیرد.

به همین دلیل نباید هر بازار کم‌نوسانی را الزاماً بازار سالم و مطلوب تلقی کرد. ممکن است عرضه کافی باشد و قیمت هم بالا نرود، اما خانوار نیز به دلیل محدودیت قدرت خرید مصرف خود را کاهش داده باشد.

پس معیار موفقیت فقط ثابت ماندن گوشت ۱.۵ یا ۱.۹ میلیون تومانی نیست؛ مهم‌تر این است که آیا این کالا دوباره برای خانوار متوسط قابل دسترس‌تر می‌شود یا خیر.

گوشت ارزان می‌شود یا قیمت‌ها در همین محدوده می‌ماند؟

داده‌های فعلی نشانه‌ای از آغاز یک موج افزایشی فوری ارائه نمی‌کنند.

دام زنده ثابت است، جمعیت دام سبک نسبت به سال گذشته افزایش یافته، وزارت جهاد از وضعیت مناسب تولید سخن می‌گوید و واردات از مسیر پاکستان و دیگر مبادی نیز متوقف نشده است. مجموعه این عوامل در کوتاه‌مدت می‌تواند مانع افزایش شدید قیمت شود.

اما برای پیش‌بینی کاهش محسوس قیمت هنوز شواهد کافی وجود ندارد.

هزینه نهاده، نرخ ارز، هزینه حمل‌ونقل و چگونگی عملکرد شبکه توزیع می‌توانند اجازه ندهند افت قیمت دام زنده به همان نسبت به ویترین قصابی منتقل شود. تازه‌ترین آمار واردات نیز نشان می‌دهد حجم واردات امسال بسیار پایین‌تر از کل واردات سال گذشته بوده و اختلال در مسیرهای لجستیکی منطقه همچنان یکی از ریسک‌های بازار است.

به همین دلیل سناریوی محتاطانه‌تر برای هفته‌های آینده ادامه ثبات با نوسان محدود است؛ مگر اینکه تغییر مهمی در نرخ ارز، نهاده‌ها یا سیاست وارداتی رخ دهد.

آرامش گران در بازار گوشت

بازار گوشت قرمز در ۲۴ مرداد را شاید بتوان با دو کلمه توصیف کرد: «آرامش گران».

گوشت چرخ‌کرده حدود ۱.۳۶ میلیون تومان است، آبگوشتی گوسفندی به ۱.۵ میلیون تومان می‌رسد و سردست گوساله نزدیک ۱.۹ میلیون تومان فروخته می‌شود؛ نرخ‌هایی که در چند روز اخیر جهش تازه‌ای نداشته‌اند.

همزمان گوسفند زنده در تهران حدود ۶۶۸ هزار تومان و گوساله حدود ۵۳۵ هزار تومان است و گزارش رسمی بازار دام از نوسان خاصی خبر نمی‌دهد.

پس فعلاً خطر کمبود و جهش فوری قیمت عقب‌تر رفته است؛ اما چالش اصلی پابرجاست: چرا در بازاری که تولید مناسب ارزیابی می‌شود و جمعیت دام سبک به حدود ۷۵ میلیون رأس رسیده، قیمت نهایی گوشت هنوز برای بسیاری از خانوارها بالاست؟ پاسخ این سؤال را دیگر نمی‌توان فقط در تعداد دام جست‌وجو کرد؛ هزینه تولید، زنجیره توزیع، واردات و مهم‌تر از همه قدرت خرید خانوارها، چهار ضلع اصلی بازار گوشت در نیمه دوم تابستان ۱۴۰۵ خواهند بود.