جهش دوباره قیمت تخممرغ؛ شانه ۳۰ عددی در مغازهها به ۵۹۰ هزار تومان رسید
مقایسه قیمتهای گزارششده یک نکته مهم دارد. اگر کف ۴۵۰ هزار تومانی دو هفته قبل را با نرخ ۵۹۰ هزار تومانی امروز در مغازهها مقایسه کنیم، افزایش قیمت ۱۴۰ هزار تومان است؛ یعنی حدود ۳۱ درصد. بنابراین تعبیر «۱۰۰ هزار تومان افزایش در دو هفته» یک برآورد تقریبی است و بر اساس دو عدد صریح ۴۵۰ و ۵۹۰ هزار تومان، رشد واقعی بیشتر از ۱۰۰ هزار تومان میشود.
البته ۵۹۰ هزار تومان یک نرخ رسمی و سراسری نیست؛ این عدد از گزارش میدانی بازار به دست آمده و بسته به وزن شانه، برند، بستهبندی، محل فروش و شهر میتواند متفاوت باشد. در همین گزارش، فروشندگان وانتی شانه تخممرغ را حدود ۵۰۰ هزار تومان عرضه میکنند؛ یعنی ۹۰ هزار تومان کمتر از برخی مغازهها.
همین فاصله نشان میدهد هنگام بیان «قیمت تخممرغ» باید میان نرخ درب مرغداری، عمدهفروشی، فروش فلهای و محصول بستهبندیشده در خردهفروشی تفاوت قائل شد.
چرا تابستان هم باعث کاهش قیمت نشد؟
در فصل گرم سال معمولاً مصرف تخممرغ نسبت به ماههای سرد کمتر میشود و همین موضوع در حالت عادی میتواند فشار تقاضا را کاهش دهد. اما بازار امسال فقط با سمت تقاضا تعیین نمیشود.
تولیدکنندگان از رشد هزینه نهادههای دامی، نیروی کار، بیمه، مالیات و سایر هزینههای تولید سخن میگویند. کاشانی روز ۲۳ مرداد اعلام کرد تخممرغ درب مرغداری در حال حاضر حدود ۲۳۰ هزار تومان به ازای هر کیلو فروخته میشود، در حالی که این نرخ به گفته او ۳۸ تا ۴۰ هزار تومان پایینتر از هزینه تمامشده واقعی تولید است.
بر مبنای همین اظهارات، هزینه تمامشده مورد ادعای اتحادیه تقریباً ۲۶۸ تا ۲۷۰ هزار تومان برای هر کیلو است.
این وضعیت یک تناقض ظاهری در بازار ایجاد کرده است: مصرفکننده تخممرغ را گران میخرد، اما تولیدکننده هم میگوید محصولش را زیر هزینه تولید میفروشد.
اگر هر دو تصویر درست باشند، مسئله را نمیتوان فقط با عبارت «گرانفروشی مرغدار» توضیح داد؛ باید فاصله میان قیمت در مرغداری و خردهفروشی و هزینههای بستهبندی، حمل، توزیع و سود حلقههای مختلف نیز بررسی شود.
قیمت «واقعی» ۵۸۰ هزار تومان است؟
کاشانی قیمت منطقی تخممرغ برای مصرفکننده را ۲۸۰ تا ۲۹۰ هزار تومان در هر کیلو اعلام کرده است. این عدد با فرض شانهای در حدود دو کیلوگرم، معادل حداکثر حدود ۵۸۰ هزار تومان برای یک شانه میشود.
اما در انتشار این عدد باید به یک تفاوت مهم توجه داشت: ۲۹۰ هزار تومان قیمت پیشنهادی یا منطقی از دید رئیس اتحادیه مرغداران میهن است، نه لزوماً نرخ مصوب رسمی خردهفروشی.
همچنین همه شانههای ۳۰ عددی دقیقاً دو کیلوگرم وزن ندارند. وزن تخممرغها بر اساس اندازه متفاوت است؛ بنابراین تبدیل مستقیم «کیلویی ۲۹۰ هزار تومان» به «شانهای ۵۸۰ هزار تومان» تنها در صورتی دقیق است که وزن خالص شانه حدود دو کیلوگرم باشد.
با این حال، جالب است که قیمت ۵۹۰ هزار تومانی مشاهدهشده در برخی مغازهها تنها ۱۰ هزار تومان بالاتر از رقم ۵۸۰ هزار تومانی مورد اشاره اتحادیه قرار دارد.
یک ماه قبل قیمت در مرغداری بسیار پایینتر بود
نوسانهای اخیر بازار تخممرغ فقط در سطح خردهفروشی رخ نداده است.
در سوم مرداد، کاشانی قیمت درب مرغداری را حدود ۲۲۰ هزار تومان در هر کیلو اعلام کرده بود و گفته بود هر شانه در این سطح تقریباً ۴۴۰ تا ۴۵۰ هزار تومان ارزش دارد. او در آن زمان توضیح داده بود نرخ پیشنهادی اتحادیه به وزارت جهاد برای تولیدکننده ۲۶۰ هزار تومان بوده، اما نرخ مورد نظر وزارت جهاد ۲۳۰ هزار تومان است.
اکنون قیمت درب مرغداری طبق آخرین اظهارات او به حدود ۲۳۰ هزار تومان رسیده است؛ یعنی نرخ تولیدکننده طی این مدت حدود ۱۰ هزار تومان در هر کیلو افزایش یافته، در حالی که قیمت مشاهدهشده در بخشی از خردهفروشیها افزایش بزرگتری داشته است.
همین مسئله ضرورت بررسی دقیقتر فاصله مزرعه تا مغازه را بیشتر میکند.
آیا در بازار کمبود تخممرغ وجود دارد؟
بر اساس آخرین اظهارات اتحادیه، فعلاً نشانهای از کمبود تولید وجود ندارد.
کاشانی تولید تخممرغ در مرداد را حدود ۱۰۵ هزار تن برآورد کرده و گفته با پایان محرم و صفر و افزایش تقاضا نیز مشکلی برای تأمین بازار پیشبینی نمیشود. او حتی نگرانی اتحادیه را در ماههای آینده نه کاهش تولید، بلکه افزایش عرضه و احتمال افت دوباره قیمت درب مرغداری عنوان کرده است.
بنابراین افزایش اخیر قیمت مصرفکننده را دستکم بر اساس اظهارات فعلی اتحادیه نمیتوان به یک «کمبود سراسری تخممرغ» نسبت داد.
این نکته برای تحلیل بازار اهمیت دارد؛ زیرا جهش قیمت ناشی از کمبود فیزیکی کالا با افزایش قیمتی که در نتیجه هزینههای تولید، شبکه توزیع یا تغییر سیاست تنظیم بازار رخ میدهد، ماهیت متفاوتی دارد.
تنظیم بازار از اتحادیه گرفته شده است؟
کاشانی گفته در گذشته صادرات و تنظیم بازار تخممرغ در اختیار اتحادیه مرغداران میهن بوده، اما طی هفت تا هشت ماه اخیر وزارت جهاد کشاورزی این وظایف را در دست گرفته است.
بنابراین جمله «هشت ماه است تنظیم بازار به وزارت جهاد برگشته» در اصل اظهارنظر رئیس اتحادیه است و بهتر است با همین انتساب منتشر شود.
این موضوع از منظر تولیدکنندگان اهمیت دارد؛ زیرا اتحادیه در دورههایی که عرضه بیش از تقاضا میشود، استفاده از صادرات و سایر ابزارهای تنظیم بازار را برای جلوگیری از سقوط قیمت در مرغداری ضروری میداند.
تجربه همین تابستان نیز نشان داده قیمت درب مرغداری میتواند در مدت کوتاهی تغییر قابلتوجهی داشته باشد. اوایل مرداد نرخ حدود ۲۲۰ هزار تومان بود و اکنون به ۲۳۰ هزار تومان رسیده، اما اتحادیه همچنان آن را پایینتر از هزینه تولید خود میداند.
مرغدار زیان میکند، مصرفکننده هم گران میخرد؛ مشکل کجاست؟
این شاید مهمترین پرسش بازار امروز تخممرغ باشد.
از یک طرف، مصرفکننده با شانههای ۵۰۰ تا ۵۹۰ هزار تومانی روبهروست. از طرف دیگر، تشکل تولیدکنندگان مدعی است هر کیلو تخممرغ در مرغداری حدود ۴۰ هزار تومان پایینتر از هزینه تمامشده فروخته میشود.
این دو گزاره لزوماً متناقض نیستند، اما نشان میدهند بررسی صرف قیمت نهایی فروشگاه برای شناخت وضعیت این بازار کافی نیست.
بخشی از اختلاف به وزن و کیفیت، بستهبندی، حملونقل، ضایعات و سود شبکه توزیع مربوط میشود؛ اما برای تعیین دقیق اینکه چه سهمی از فاصله قیمت مربوط به هر حلقه است، باید داده شفاف از قیمت عمدهفروشی و حاشیه سود زنجیره منتشر شود.
بدون چنین اطلاعاتی، نمیتوان کل اختلاف میان مرغداری و مغازه را «سود واسطهها» دانست.
آیا قیمت دوباره پایین میآید؟
از نظر عرضه، آخرین ارزیابی اتحادیه تا حدی کاهشی است. کاشانی گفته تولید از شهریور روند افزایشی خواهد داشت و حتی نسبت به زیان مرغداران در صورت افزایش عرضه نگرانی دارد. همچنین تولید مرداد را در سطحی اعلام کرده که برای تأمین مصرف کشور کافی ارزیابی میشود.
در طرف مقابل، پایان محرم و صفر میتواند تقاضا را افزایش دهد و هزینه تولید نیز همچنان بالا گزارش میشود. بنابراین کاهش قیمت مصرفکننده صرفاً با افزایش تولید تضمین نمیشود.
اگر عرضه بیشتر شود اما هزینه نهاده، حملونقل و توزیع بالا بماند، ممکن است افت درب مرغداری بسیار بیشتر از کاهش قیمت در مغازه باشد؛ اتفاقی که فشار را از مصرفکننده کاملاً برنمیدارد و در عین حال تولیدکننده را نیز متضرر میکند.
جمعبندی؛ شانه ۵۹۰ هزار تومانی، اما روایت بازار پیچیدهتر است
گزارش میدانی امروز نشان میدهد شانه تخممرغ در برخی مغازهها به ۵۹۰ هزار تومان رسیده و فروش وانتی حدود ۵۰۰ هزار تومان است؛ دو هفته قبل نیز قیمتهایی تا ۴۵۰ هزار تومان گزارش شده بود. بنابراین افزایش از کف مورد اشاره تا قیمت فعلی مغازهها حدود ۱۴۰ هزار تومان یا ۳۱ درصد است، نه دقیقاً ۱۰۰ هزار تومان.
در همین حال رئیس اتحادیه مرغداران میهن میگوید هر کیلو تخممرغ در مرغداری ۲۳۰ هزار تومان فروخته میشود، حدود ۳۸ تا ۴۰ هزار تومان زیر هزینه تمامشده تولید، و قیمت منطقی مصرفکننده را ۲۸۰ تا ۲۹۰ هزار تومان در هر کیلو میداند. او تولید مرداد را نیز حدود ۱۰۵ هزار تن اعلام کرده و فعلاً نگرانیای درباره تأمین بازار ندارد.
در نتیجه مسئله فعلی بازار فقط «کمبود تخممرغ» نیست. پرسش اصلی این است که چرا در شرایطی که اتحادیه از کفایت تولید و حتی زیان مرغدار سخن میگوید، مصرفکننده در انتهای زنجیره با شانهای نزدیک ۶۰۰ هزار تومان مواجه شده است. پاسخ به این سؤال بیش از هر چیز به شفاف شدن هزینه تولید و فاصله قیمت از مرغداری تا خردهفروشی نیاز دارد.
