قیمت کالاهای اساسی در ابتدای شهریور ۱۴۰۵؛ مرغ ۳۳۰ هزار، تخممرغ ۶۳۰ هزار تومان؛ آیا بازار واقعاً ارزان شده است؟
در متنهای میدانی اخیر برای هر کیلو مرغ کامل ارقامی حدود ۳۰۰ تا ۳۱۰ هزار تومان نیز گزارش شده، اما تازهترین اظهارات مهدی یوسفخانی، دبیر انجمن کشتارگاهها و صنایع بستهبندی طیور، نرخ مرغ گرم را ۳۲۰ تا ۳۳۰ هزار تومان و مرغ زنده را حدود ۲۱۰ هزار تومان اعلام میکند. او ران مرغ را ۳۳۰ هزار، سینه را ۶۵۰ هزار و فیله را حدود ۷۰۰ هزار تومان میداند.
این اختلاف ۱۰ تا ۳۰ هزار تومانی لزوماً تناقض نیست. قیمت مرغ بسته به محل عرضه، میدان میوه و ترهبار، خردهفروشی، نوع بستهبندی و ساعت رصد بازار متفاوت است. بنابراین برای گزارش دقیقتر بهتر است گفته شود مرغ کامل در بازار ابتدای شهریور در محدوده تقریبی ۳۰۰ تا ۳۳۰ هزار تومان قرار دارد و نرخ ۳۲۰ تا ۳۳۰ هزار تومان تازهترین عدد اعلامشده از سوی این تشکل صنفی است.
نکته جالبتر آن است که یوسفخانی قیمت «منطقی» مرغ گرم را ۳۸۰ هزار تومان میداند؛ یعنی از نگاه تولیدکنندگان، قیمت فعلی هنوز حدود ۱۳ تا ۱۶ درصد کمتر از سطحی است که هزینههای تولید را بهتر پوشش میدهد. او دلیل آرامش بازار را افزایش تولید و مازاد عرضه نسبت به تقاضا عنوان کرده و نیاز روزانه تهران را حدود ۱۸۰۰ تن برآورد کرده است.
به همین دلیل ثبات فعلی مرغ بیش از آنکه حاصل کاهش هزینه تولید باشد، نتیجه عرضه بالا و ضعف قدرت خرید است؛ ترکیبی که به سود مصرفکننده در کوتاهمدت اما به زیان تولیدکننده تمام میشود.
تخممرغ چرا به شانهای ۶۰۰ هزار تومان رسید؟
تخممرغ استثنای مهم بازار فعلی است. بررسیهای بازار در روزهای اخیر برای یک شانه ۳۰ عددی ارقامی نزدیک ۵۹۰ تا ۶۳۰ هزار تومان نشان میدهد و در برخی محصولات بستهبندی حتی نرخهای بالاتری مشاهده شده است.
اما برای فهم این افزایش باید قیمت مرغداری را از قیمت خردهفروشی جدا کرد.
حمیدرضا کاشانی، رئیس اتحادیه مرکزی مرغداران میهن، در گزارشهای اخیر گفته هر کیلو تخممرغ در مرغداری حدود ۲۲۰ تا ۲۲۵ هزار تومان فروخته میشود، در حالی که محاسبه اتحادیه از هزینه تمامشده حدود ۲۶۸ هزار تومان است. بنابراین تولیدکننده هنوز محصول را پایینتر از هزینه برآوردی خود میفروشد.
یک اصلاح نیز در اینجا ضروری است: در متن ارسالی نرخ ارشادی وزارت جهاد ۲۲۵ هزار تومان ذکر شده، اما چند گزارش تازهتر در مرداد رقم ارشادی وزارتخانه را ۲۳۵ هزار تومان برای هر کیلو ثبت کردهاند. بنابراین عدد ۲۲۵ هزار تومان را نباید بدون تأیید جدید بهعنوان آخرین نرخ ارشادی منتشر کرد.
همچنین نمیتوان گفت شانه ۶۰۰ هزار تومانی «فقط به قیمت تمامشده نزدیک شده» است. این تعبیر درباره قیمت درِ مرغداری قابل دفاعتر است. وقتی محصول به خردهفروشی میرسد، هزینه بستهبندی، حمل، توزیع و حاشیه فروش نیز اضافه میشود. مسئله بازار تخممرغ اکنون دقیقاً همین فاصله میان زیان تولیدکننده و قیمت بالای پرداختی مصرفکننده است.
آیا در شهریور با کمبود تخممرغ روبهرو میشویم؟
فعالان صنعت فعلاً چنین خطری را جدی نمیدانند. پیشبینیهای صنفی از افزایش تولید در ماههای آینده و رسیدن تولید ماهانه به حدود ۱۱۰ هزار تن حکایت دارد. در نتیجه نگرانی تولیدکنندگان حتی در مقاطعی از کمبود عبور کرده و به خطر مازاد عرضه و افت دوباره قیمت در مرغداری رسیده است.
این موضوع میتواند مانع جهش شدیدتر قیمت شود، بهویژه اگر با بازگشایی مدارس افزایش تقاضا با رشد تولید همزمان شود.
قیمت برنج ایرانی واقعاً ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش یافته است؟
رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، در هفتههای اخیر بارها از وفور کالا، افزایش عرضه و کاهش قیمت برنج و حبوبات سخن گفته است. نرخ عمدهفروشی برنج ایرانی در گزارشهای نیمه مرداد حدود ۲۷۰ تا ۴۰۰ هزار تومان بوده و بسته به نوع و کیفیت اختلاف زیادی دارد.
در گزارش جدیدتر، دامنهای تا حدود ۴۱۰ هزار تومان مطرح شده است. اگر ۱۵ درصد سود شبکه خردهفروشی که کنگری به آن اشاره میکند اضافه شود، قیمت مصرفکننده برای برنجی که در بنکداری ۲۷۰ هزار تومان است به حدود ۳۱۰ هزار تومان و برای نمونه ۴۱۰ هزار تومانی به حدود ۴۷۱ هزار تومان میرسد.
بنابراین کاهش قیمت در برخی انواع برنج، بهویژه نسبت به اوجهای قبلی، قابل مشاهده است؛ اما عبارت «کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی» را نباید به همه انواع برنج و تمام فروشگاهها تعمیم داد. خود دادههای بازار نشان میدهد کیفیت، رقم برنج و محل خرید اختلاف چندصد هزار تومانی ایجاد میکنند. اوایل مرداد نیز کنگری برای برخی برنجهای هاشمی کاهش از حدود ۵۱۰ هزار به ۴۳۰ تا ۴۴۰ هزار تومان را گزارش کرده بود.
شکر ۹۷ هزار تومانی و قند ۱۲۵ هزار تومانی در کدام بازار است؟
اعداد ۹۷ هزار تومان برای شکر و ۱۲۵ هزار تومان برای قند عمدتاً مربوط به بنکداری و عمدهفروشی است، نه الزاماً قیمت نهایی تمام فروشگاهها. این ارقام در گزارشهای اتحادیه بنکداران نیز در هفتههای گذشته تکرار شدهاند.
در نتیجه اگر مصرفکننده در فروشگاه با قیمت بالاتری مواجه شود، ابتدا باید مشخص شود آیا هزینه خردهفروشی و بستهبندی به نرخ پایه اضافه شده است یا با گرانفروشی روبهروست.
وزیر جهاد کشاورزی نیز گفته روغن و شکر در برخی شبکهها پایینتر از نرخهای تعیینشده عرضه میشوند و وفور کالا عامل رقابت بیشتر شده است.
قیمت گوشت قرمز کاهش پیدا میکند؟
منصور پوریان، رئیس شورای تأمینکنندگان دام، شرایط عرضه دام را مناسب ارزیابی کرده است. او نیاز ماهانه کشور به دام سبک را حدود ۹۰۰ هزار رأس میداند، در حالی که ظرفیت کشتار پاییز را حدود یک میلیون و ۲۵۰ تا یک میلیون و ۳۰۰ هزار رأس در ماه برآورد کرده است. در دام سنگین نیز عرضه پاییزی بالاتر از نیاز فعلی پیشبینی شده است.
بر همین اساس، فعالان این حوزه احتمال جهش شدید قیمت دام در کوتاهمدت را پایین میدانند.
با این حال فاصله نرخ دام زنده با گوشت روی پیشخوان همچنان بالاست. در گزارش میدانی ارائهشده، راسته گوساله حدود ۱.۶ تا ۱.۸ میلیون تومان و راسته گوسفندی حدود ۱.۷ تا ۱.۸۵ میلیون تومان قیمت دارد؛ در حالی که پوریان قیمت «منطقی» گوشت مصرفکننده را حدود ۱.۵ تا ۱.۶ میلیون تومان عنوان میکند.
این «قیمت منطقی» نرخ مصوب رسمی برای همه قطعات گوشت نیست. نوع قطعه، افت لاشه، هزینه کشتار، حمل، بستهبندی و حاشیه شبکه توزیع باعث میشود راسته یا ران الزاماً با میانگین موردنظر تشکل دام یکسان نباشد.
آیا ادعای «کاهش قیمت اغلب کالاهای غذایی» با آمار مرکز آمار همخوانی دارد؟
این مهمترین نکته تحلیلی خبر است.
وزیر جهاد کشاورزی در نشست خبری اخیر گفته قیمت اغلب کالاهای اساسی نسبت به هفته و ماه گذشته کاهشی شده و به آمار مرکز آمار استناد کرده است. او همزمان افزایش هزینههای سال گذشته را به حملونقل، دستمزد، انرژی، کود، ریسک تجارت و جنگ مرتبط دانسته است.
اما آخرین گزارش کامل و در دسترس مرکز آمار، یعنی تیر ۱۴۰۵، نشان میدهد شاخص قیمت کل خانوار در یک ماه ۳.۱ درصد و گروه خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات ۲.۵ درصد افزایش داشته است. تورم نقطهبهنقطه کل نیز ۸۷.۹ درصد بوده است.
بررسی جزئیتر نیز تورم نقطهبهنقطه خوراکیها و آشامیدنیها را حدود ۱۲۸.۱ درصد نشان میدهد.
پس دو گزاره باید از هم جدا شوند: بعضی کالاها در هفتههای اخیر از اوج خود ارزان شدهاند؛ اما این به معنای کاهش سطح عمومی قیمت مواد غذایی نسبت به سال گذشته یا حتی کاهش شاخص کل خوراکیها در آخرین آمار رسمی نیست.
۸۵ درصد غذای ایران در داخل تولید میشود؟
نوری قزلجه در سخنان اخیر خود سهم تولید داخل در تأمین غذا را حدود ۸۵ درصد و وابستگی به واردات را حدود ۱۵ درصد اعلام کرده و تأکید کرده برای بخش وارداتی نیز برنامهریزی شده است. او میگوید با وجود فشارهای خارجی و محدودیتهای دریایی، زنجیره تأمین طی ۱۴ ماه گذشته مختل نشده است.
همزمان دولت برای تسهیل ورود کالاهای اساسی، محدودیتهایی را در زمینه واردات تا پایان شهریور کاهش داده است؛ اقدامی که نشان میدهد حتی در شرایط تولید داخلی بالا، واردات برخی نهادهها و کالاها برای حفظ ثبات بازار همچنان اهمیت دارد.
بازار کالاهای اساسی در شهریور؛ مشکل کمبود است یا قدرت خرید؟
جمعبندی بازار ابتدای شهریور تصویر دوگانهای دارد. از یک طرف شواهد فعلی از وفور نسبی مرغ، دام، برنج، شکر و تخممرغ و کاهش نگرانی درباره کمبود حکایت میکند. از سوی دیگر قیمتها نسبت به سال گذشته آنقدر بالا رفتهاند که کاهش چنددرصدی یا ثبات چند هفتهای الزاماً فشار معیشتی را برطرف نمیکند.
کاهش تقاضا که اتحادیههای مرغ، برنج و سایر اقلام از آن سخن میگویند نیز الزاماً خبر مثبتی نیست؛ بخشی از آن نتیجه کاهش قدرت خرید خانوار است. تورم سهرقمی خوراکیها در مقیاس سالانه دقیقاً نشان میدهد چرا تولیدکننده از مازاد عرضه گلایه دارد، در حالی که مصرفکننده هنوز همان کالا را گران میبیند.
بنابراین شاید دقیقترین توصیف برای بازار شهریور این باشد: کالا هست، اما خرید آن برای خانوار آسان نشده است.
اگر عرضه مرغ و دام در سطح فعلی باقی بماند و برداشت برنج و حبوبات نیز طبق انتظار بازار را تقویت کند، احتمال جهش شدید قیمت این اقلام در کوتاهمدت پایینتر خواهد بود. با این حال هزینه نهادههای دامی، نرخ ارز، حملونقل و قدرت خرید خانوار همچنان تعیین میکنند ثبات فعلی به کاهش واقعی قیمت تبدیل میشود یا فقط دورهای از توقف گرانی خواهد بود.
