تخممرغ ارزانتر از هزینه تولید؛ خطر سقوط دوباره قیمت در شهریور جدی شد؟
براساس اظهارات تازه کاشانی، هر کیلو تخممرغ در واحدهای تولیدی در محدوده ۲۱۰ تا ۲۲۵ هزار تومان معامله میشود. دادههای بازار عمده نیز تقریباً همین تصویر را تأیید میکند؛ در پنجشنبه ۲۹ مرداد، نرخ پایه تهران ۲۱۵ هزار تومان، اصفهان و البرز ۲۱۰ هزار تومان، تبریز ۲۱۵ هزار تومان و ایلام ۲۲۵ هزار تومان ثبت شده بود.
با این حساب نمیتوان از «گرانی انفجاری» در مبدا تولید صحبت کرد. مسئله اصلی از نگاه مرغداران دقیقاً برعکس است: آنها معتقدند قیمت فعلی حتی هزینه تولید را هم پوشش نمیدهد.
اگر هزینه تمامشده ۲۶۸ هزار تومانی اعلامی اتحادیه را مبنا بگیریم، فروش ۲۱۰ هزار تومانی یعنی حدود ۵۸ هزار تومان زیان بالقوه به ازای هر کیلو و نرخ ۲۲۵ هزار تومانی نیز حدود ۴۳ هزار تومان پایینتر از هزینه برآوردی قرار دارد.
به عبارت دیگر، قیمت فعلی درب مرغداری حدود ۱۶ تا ۲۲ درصد پایینتر از برآورد هزینه تولید اتحادیه است.
یک اختلاف آماری مهم؛ نرخ ارشادی ۲۲۵ هزار است یا ۲۳۵ هزار تومان؟
در متن تازهای که منتشر شده، نرخ ارشادی وزارت جهاد کشاورزی برای هر کیلو تخممرغ ۲۲۵ هزار تومان ذکر شده است.
اما اینجا یک نکته نیازمند اصلاح و احتیاط است.
اتحادیه مرکزی مرغداران میهن در گزارش رسمی چند روز قبل خود، نرخ ارشادی وزارت جهاد کشاورزی را ۲۳۵ هزار تومان اعلام کرده و در همان گزارش هزینه تمامشده مورد محاسبه اتحادیه را ۲۶۸ هزار تومان دانسته است. منابع دیگر نیز در روزهای اخیر همین رقم ۲۳۵ هزار تومان را نقل کردهاند.
حتی در گزارشی مربوط به ۱۸ مرداد نیز مدیرعامل اتحادیه رقم ۲۳۵ هزار تومان را «قیمت تمامشده و ارشادی اعلامی دفتر طیور» عنوان کرده بود.
بنابراین تا زمانی که وزارت جهاد کشاورزی نرخ تازهای را بهصورت رسمی اعلام نکند، ۲۳۵ هزار تومان مستندتر از رقم ۲۲۵ هزار تومان است و عدد ۲۲۵ هزار تومانی را باید به اظهارنظر جدید نسبت داد، نه اینکه آن را بدون قید بهعنوان نرخ رسمی قطعی معرفی کرد.
چرا تخممرغ در فروشگاه خیلی گرانتر از مرغداری است؟
برای مصرفکننده، ماجرا متفاوت دیده میشود.
در روزهای اخیر قیمت یک شانه تخممرغ در بعضی فروشگاهها بسته به وزن، بستهبندی و برند از حدود ۵۲۵ هزار تومان تا ۷۴۷ هزار تومان گزارش شده است، در حالی که هر کیلو درب مرغداری حدود ۲۲۰ تا ۲۲۵ هزار تومان بوده است.
این اختلاف در نگاه اول بسیار بزرگ به نظر میرسد، اما باید وزن شانه، بستهبندی، حملونقل، افت محصول، سود عمدهفروش و خردهفروش را در نظر گرفت.
اتحادیه پیشتر گفته بود هزینه انتقال و توزیع از مرغداری تا بازار مصرف حدود ۲۳ درصد به قیمت اضافه میکند. اگر هزینه تمامشده ۲۶۸ هزار تومانی را مبنا قرار دهیم، قیمت اقتصادی پس از اضافه شدن ۲۳ درصد هزینه زنجیره به حدود ۳۳۰ هزار تومان در هر کیلو میرسد؛ برای یک شانه ۱.۸ کیلوگرمی رقمی در حوالی ۵۹۰ هزار تومان.
پس قیمتهای فروشگاهی باید با وزن واقعی و نوع بستهبندی مقایسه شوند؛ صرف دیدن رقم یک شانه بدون اطلاع از وزن آن میتواند گمراهکننده باشد.
تولید مرداد به ۱۰۵ هزار تن رسید؛ کمبود در کار نیست
برآورد اتحادیه نشان میدهد تولید تخممرغ در مرداد حدود ۱۰۴ تا ۱۰۵ هزار تن بوده است. گزارش دیگری در ۲۲ مرداد نیز تولید حدود ۱۰۵ هزار تن را تأیید کرده بود.
یعنی بهطور متوسط روزانه نزدیک به ۳۴۰۰ تن تخممرغ در کشور تولید شده است.
به همین دلیل فعالان صنعت در حال حاضر نگرانی جدی درباره تأمین بازار ندارند. حتی مسئلهای که برای شهریور مطرح میشود نه کاهش عرضه، بلکه احتمال افزایش تولید و شکلگیری مازاد است.
این تغییر لحن بسیار مهم است. در بازار محصولات کشاورزی، وفور تولید همیشه خبر خوبی برای تولیدکننده نیست؛ زیرا اگر امکان صادرات، خرید حمایتی یا مدیریت تولید وجود نداشته باشد، افزایش عرضه میتواند قیمت را آنقدر پایین بیاورد که تولیدکننده زیان کند.
مرغداران تابستان سختی را پشت سر گذاشتند
مشکل فعلی از ابتدای مرداد شروع نشده است.
در خرداد و اوایل تیر، قیمت تخممرغ درب مرغداری به شدت افت کرده بود. کانال رسمی اتحادیه در ۸ تیر نرخ هر کیلو تخممرغ را حتی حدود ۱۱۰ هزار تومان اعلام کرده بود. در مقاطع دیگری از خرداد نیز نرخهایی در محدوده ۱۲۵ تا ۱۹۰ هزار تومان ثبت شده بود.
کاشانی نیز در تیرماه گفته بود تولیدکنندگان در ماههای گذشته محصول خود را با فاصله زیادی از هزینه واقعی تولید فروختهاند. برای مقابله با این وضعیت، بخشی از گلهها وارد فرآیند تولکبری شدند؛ یعنی تولید آنها برای مدتی کاهش یافت یا متوقف شد تا عرضه بازار کنترل شود.
همین کاهش عرضه یکی از عواملی بود که قیمت را از کفهای بسیار پایین خرداد به محدوده ۲۰۰ تا ۲۳۰ هزار تومان در تیر و مرداد بازگرداند.
خطر شهریور از کجا میآید؟
نقطه حساس بازار از اواخر شهریور شکل میگیرد.
اتحادیه گفته بخشی از واحدهایی که در تیر و مرداد وارد تولکبری شده بودند، از اواخر شهریور و مهر دوباره وارد چرخه تولید میشوند. به این ترتیب ظرفیت تولید دوباره افزایش خواهد یافت.
تقاضا نیز معمولاً با پایان تابستان، بازگشایی مدارس و کاهش گرما بهتر میشود، اما پرسش اصلی این است که آیا رشد تقاضا به اندازه افزایش عرضه خواهد بود یا خیر.
اگر تولید سریعتر از مصرف افزایش پیدا کند، قیمت درب مرغداری دوباره میتواند پایین بیاید. این همان سناریویی است که کاشانی درباره آن هشدار داده است: بازار ممکن است تخممرغ کافی داشته باشد، اما تولیدکننده دوباره وارد زیان شود.
برای صنعت مرغ تخمگذار، این موضوع خطرناکتر از یک افت کوتاهمدت قیمت است. تکرار دورههای زیان میتواند مرغداران را وادار به حذف گله، کاهش جوجهریزی یا خروج از تولید کند و همان مازاد امروز را چند ماه بعد به کمبود تبدیل کند.
حذف ارز ترجیحی چه اثری روی تخممرغ گذاشت؟
بخش بزرگی از رشد هزینه تولید به نهادههای دامی مربوط است.
بعد از تغییر سیاست ارزی، قیمت ذرت، کنجاله سویا و سایر نهادهها افزایش یافت. در صنعت طیور گوشتی نیز فعالان صنفی از رشد چندبرابری قیمت برخی نهادهها پس از حذف ارز ترجیحی خبر دادهاند و مشکل نقدینگی را یکی از موانع اصلی ادامه تولید دانستهاند.
به همین دلیل مقایسه قیمت تخممرغ امسال با سال گذشته بدون درنظر گرفتن تغییر هزینه خوراک تصویر ناقصی میدهد.
ممکن است مصرفکننده بگوید تخممرغ نسبت به سال قبل بسیار گران شده و این گزاره از منظر بودجه خانوار درست باشد؛ همزمان مرغدار نیز میتواند بگوید با همین قیمت بالا هنوز زیر هزینه تولید میفروشد.
این تناقض ظاهری نتیجه تورم شدید هزینههای تولید است.
صادرات میتواند جلوی سقوط قیمت را بگیرد؟
یکی از ابزارهای مهم تنظیم این بازار صادرات است.
صادرات تخممرغ در ابتدای اردیبهشت ۱۴۰۵ برای مدتی ممنوع شد، اما از ۱۰ خرداد دوباره آزاد شد و اتحادیه اعلام کرد صادرات به مقاصدی مانند عراق، افغانستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس امکانپذیر است.
اهمیت صادرات در سال گذشته نیز قابل مشاهده بود. کاشانی گفته بود در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۱۰ هزار تن تخممرغ، معادل نزدیک به ۸ درصد تولید کشور، صادر شده است.
اگر شهریور و مهر واقعاً با مازاد تولید روبهرو شوند، ثبات سیاست صادراتی میتواند بخشی از مازاد را جذب کند. در مقابل، هرگونه ممنوعیت ناگهانی صادرات در شرایط وفور عرضه میتواند فشار را دوباره روی قیمت درب مرغداری افزایش دهد.
آیا تخممرغ در شهریور ارزان میشود؟
فعلاً نمیتوان کاهش قیمت برای مصرفکننده را قطعی دانست.
بازار عمده در روزهای پایانی مرداد نشانههایی از نرم شدن قیمت نشان داده است؛ برای مثال نرخ تهران از ۲۲۲ تا ۲۲۳ هزار تومان در روزهای ۲۵ تا ۲۸ مرداد به ۲۱۵ هزار تومان در ۲۹ مرداد رسید. در برخی استانها نیز قیمت به حدود ۲۱۰ هزار تومان و در مشهد حتی به ۱۹۵ هزار تومان رسیده بود.
اگر تولید شهریور افزایش یابد و تقاضا نتواند آن را جذب کند، احتمال کاهش بیشتر قیمت درب مرغداری وجود دارد.
اما این الزاماً به همان نسبت و با همان سرعت به فروشگاه منتقل نمیشود؛ هزینه بستهبندی، حملونقل و شبکه توزیع مستقل از قیمت مرغداری تغییر میکند.
بازار تخممرغ در ابتدای شهریور ۱۴۰۵ بنابراین با یک تناقض جدی روبهروست: مصرفکننده هنوز قیمت یک شانه را بالا میبیند، اما تولیدکننده میگوید هر کیلو را دهها هزار تومان زیر هزینه واقعی تولید میفروشد.
اگر مازاد شهریور بدون صادرات و مدیریت عرضه وارد بازار شود، ممکن است قیمت در مرغداری دوباره کاهش پیدا کند؛ اتفاقی که در کوتاهمدت برای خریدار خوشایند است اما اگر به حذف گله و کاهش تولید منجر شود، میتواند چند ماه بعد ورق بازار را کاملاً برگرداند.
