تازه‌ترین آمار اعلام‌شده از سوی رئیس بنیاد ملی گندمکاران نشان می‌دهد بخش بزرگی از محصول کشاورزان در سال زراعی گذشته از طریق شبکه خرید تضمینی تحویل مراکز دولتی شده است.

بر اساس این آمار، میانگین گندم تحویل‌شده به مراکز خرید به ازای هر کشاورز حدود ۱۳.۸ تن بوده است. همچنین متوسط وزن هر محموله تحویلی نزدیک به ۵.۲ تن برآورد می‌شود.

البته این ارقام، میانگین‌های محاسباتی هستند و نشان‌دهنده میزان تولید یا فروش یکسان همه کشاورزان نیستند. سطح زیر کشت، وضعیت بارندگی، عملکرد مزارع و امکانات برداشت در مناطق مختلف کشور تفاوت قابل توجهی دارند.

اختلاف قیمت ۸۵ هزار و ۶۰ هزار تومانی گندم؛ کدام نرخ تصویب می‌شود؟

اصلی‌ترین اختلاف مطرح‌شده در مذاکرات قیمت‌گذاری، فاصله میان پیشنهاد بنیاد ملی گندمکاران و نرخ مورد اشاره نمایندگان اقتصادی دولت است.

عطاالله هاشمی معتقد است پیشنهاد ۸۵ هزار تومانی بر اساس هزینه‌های تولید و بررسی‌های کارشناسی تعیین شده و نرخ ۶۰ هزار تومان پاسخگوی مطالبات تولیدکنندگان نیست.

بر این اساس، قیمت پیشنهادی بنیاد حدود ۴۱.۷ درصد بیشتر از رقم ۶۰ هزار تومان است.

محمدجواد عسکری، رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس، نیز پیش‌تر در ۱۲ مهر اعلام کرده بود که میانگین پیشنهاد اعضای شورای قیمت‌گذاری برای سال زراعی آینده ۸۵ هزار تومان است، اما تأکید داشت که این رقم هنوز قطعی نشده است.

بنابراین نه قیمت ۸۵ هزار تومان و نه رقم ۶۰ هزار تومان را نمی‌توان در حال حاضر نرخ مصوب خرید تضمینی گندم برای سال زراعی جدید دانست.

تصمیم نهایی باید در چارچوب شورای قیمت‌گذاری محصولات اساسی کشاورزی اتخاذ و به‌صورت رسمی ابلاغ شود.

قیمت خرید تضمینی گندم نسبت به سال گذشته چقدر افزایش می‌یابد؟

نرخ خرید تضمینی گندم برای سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ به‌طور میانگین حدود ۴۹ هزار و ۵۵۰ تومان اعلام شده بود. بنابراین تصویب هرکدام از دو نرخ مطرح‌شده می‌تواند افزایش قابل توجهی نسبت به سال گذشته ایجاد کند.

این اختلاف از منظر کشاورزان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هزینه‌های کاشت، داشت و برداشت در سال‌های اخیر تغییر کرده‌اند.

هزینه بذر، کود، سم، سوخت، نیروی کار، ماشین‌آلات و اجاره زمین از جمله عواملی هستند که بر قیمت تمام‌شده گندم اثر می‌گذارند.

البته برای مشخص شدن اینکه نرخ ۸۵ هزار تومان چه میزان سود واقعی برای کشاورز ایجاد می‌کند، باید هزینه تولید در مناطق مختلف کشور بررسی شود. هزینه تولید در اراضی دیم و آبی یا مزارع با بهره‌وری متفاوت یکسان نیست.

افزایش قیمت گندم چه هزینه‌ای برای دولت خواهد داشت؟

یکی از مهم‌ترین ملاحظات دولت در تعیین نرخ خرید تضمینی، بار مالی اجرای این سیاست است.

اگر حجم خرید تضمینی در سال زراعی آینده دقیقاً برابر ۸ میلیون و ۴۸۱ هزار تن سال گذشته باشد، هزینه خرید با قیمت‌های پیشنهادی به شکل زیر خواهد بود:

این ارقام صرفاً حاصل ضرب حجم خرید سال گذشته در دو قیمت پیشنهادی هستند و بودجه مصوب یا پیش‌بینی قطعی هزینه خرید گندم در سال آینده محسوب نمی‌شوند.

در عمل، میزان برداشت، حجم تحویل به مراکز خرید و کیفیت محصول می‌تواند بار مالی دولت را تغییر دهد.

بااین‌حال، محاسبه فوق نشان می‌دهد چرا فاصله ۲۵ هزار تومانی میان دو پیشنهاد برای سیاست‌گذاران اقتصادی اهمیت زیادی دارد.

مطالبات گندمکاران چه زمانی پرداخت می‌شود؟ اختلاف روایت دولت و بنیاد

در کنار تعیین قیمت جدید، موضوع تسویه مطالبات سال گذشته همچنان محل اختلاف است.

عطاالله هاشمی روز اول آبان اعلام کرد نزدیک به ۳۰ هزار میلیارد تومان از مطالبات گندمکاران باقی مانده و ابراز امیدواری کرد این مبلغ مطابق وعده مسئولان تا هفته آینده پرداخت شود.

اما چهار روز قبل، در ۲۷ مهر، سید حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، گفته بود دولت حدود ۴۵۰ هزار میلیارد تومان برای خرید گندم هزینه کرده و مطالبات گندمکاران از حدود ۱۰ روز پیش تسویه شده است.

او در عین حال تأکید کرده بود که مراحل اجرایی و پرداخت نهایی به کشاورزان باید از سوی دستگاه‌های مسئول دنبال شود.

این دو روایت یکسان نیستند.

ممکن است اختلاف به تفاوت میان تخصیص منابع، انتقال اعتبار به دستگاه پرداخت‌کننده و واریز نهایی به حساب کشاورزان مربوط باشد؛ اما بدون انتشار صورت‌حساب‌های رسمی نمی‌توان علت دقیق اختلاف را تعیین کرد.

ازاین‌رو، ادعای تسویه کامل و گزارش باقی ماندن ۳۰ همت مطالبه باید تا زمان ارائه آمار بانکی و مالی نهایی، به‌صورت جداگانه و با ذکر گوینده منتشر شوند.

برای کشاورزان، موضوع اصلی دریافت واقعی وجه محصول است؛ زیرا هزینه آماده‌سازی زمین و خرید نهاده برای کشت بعدی معمولاً پیش از دریافت درآمد فصل آینده آغاز می‌شود.

تأخیر در اعلام نرخ گندم چه تأثیری بر کشت پاییزه دارد؟

زمان تعیین قیمت خرید تضمینی برای کشاورزان اهمیت ویژه‌ای دارد.

بر اساس قانون اصلاح قانون تضمین خرید محصولات اساسی کشاورزی، قیمت‌ها باید حداکثر تا پایان تیرماه تعیین شوند و پس از تصویب در مهلت قانونی ابلاغ شوند.

بااین‌حال، اکنون در ابتدای آبان قرار داریم و کشت پاییزه در مناطق مختلف کشور ادامه دارد، درحالی‌که نرخ نهایی سال زراعی جدید هنوز اعلام نشده است.

کشاورز برای تصمیم‌گیری درباره میزان سطح زیر کشت، خرید بذر و تأمین سرمایه در گردش به برآورد درآمد آینده نیاز دارد.

وقتی قیمت محصول مشخص نباشد، برنامه‌ریزی اقتصادی دشوارتر می‌شود و ممکن است برخی بهره‌برداران در تخصیص زمین و منابع خود محتاطانه‌تر عمل کنند.

در نتیجه، تأخیر در قیمت‌گذاری تنها یک اختلاف اداری نیست و می‌تواند بر انگیزه تولید و برنامه‌ریزی کشت اثر بگذارد.

کیفیت گندم ایرانی؛ ادعای واردات‌محوری چه اندازه قابل تأیید است؟

بخش دیگری از سخنان رئیس بنیاد ملی گندمکاران به کیفیت گندم داخلی اختصاص داشت.

هاشمی انتقادها درباره کیفیت گندم ایرانی را رد کرده و معتقد است برخی اظهارات منفی با هدف فراهم کردن زمینه واردات بیشتر مطرح می‌شوند. او همچنین گفته که نمایندگان معاونت زراعت مستنداتی درباره کیفیت مناسب گندم داخلی ارائه کرده‌اند.

بااین‌حال، ادعا درباره انگیزه اقتصادی افراد یا گروه‌های منتفع از واردات، بدون شواهد مستقل قابل تأیید نیست.

از منظر فنی نیز کیفیت گندم باید با شاخص‌های مشخص ارزیابی شود؛ از جمله درصد پروتئین، کیفیت گلوتن، وزن هکتولیتر، میزان رطوبت، ناخالصی‌ها و ویژگی‌های مناسب برای تولید آرد و نان.

گندم تولید داخل کشور یک محصول کاملاً یکنواخت نیست و کیفیت ارقام مختلف آن تحت تأثیر شرایط اقلیمی، تغذیه گیاهی، زمان برداشت و نگهداری تغییر می‌کند.

بنابراین برای مقایسه معتبر کیفیت گندم داخلی و وارداتی، انتشار نتایج آزمایشگاهی و داده‌های نمونه‌برداری ضروری است.

آیا افزایش قیمت خرید تضمینی گندم باعث گرانی نان می‌شود؟

یکی از پرسش‌های مهم مصرف‌کنندگان این است که تصویب نرخ بالاتر خرید تضمینی گندم چه تأثیری بر قیمت نان خواهد داشت.

افزایش قیمت خرید گندم می‌تواند هزینه تأمین این محصول برای دولت را بیشتر کند، اما الزاماً به همان نسبت موجب افزایش قیمت نان نمی‌شود.

زیرا در ایران بخش قابل توجهی از گندم و آرد مورد استفاده نانوایی‌ها از طریق سازوکارهای حمایتی و یارانه‌ای تأمین می‌شود.

رئیس سازمان برنامه و بودجه در ۲۷ مهر اعلام کرده بود که گندم خریداری‌شده با احتساب هزینه‌های مرتبط، حدود کیلویی ۷۰ هزار تومان برای دولت تمام می‌شود، اما با نرخ پایین‌تری در اختیار نانوایان قرار می‌گیرد.

بنابراین اثر افزایش قیمت تضمینی بر نان به میزان یارانه، سازوکار توزیع آرد و تصمیم‌های رسمی قیمت‌گذاری بستگی دارد.

در صورت افزایش نرخ خرید، دولت ممکن است با هزینه حمایتی بیشتری روبه‌رو شود؛ اما از داده‌های فعلی نمی‌توان درصد مشخصی برای گرانی نان در سال آینده استخراج کرد.

پیش‌بینی قیمت خرید تضمینی گندم در سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶

در حال حاضر، دو عدد ۶۰ و ۸۵ هزار تومان در مرکز بحث‌های قیمت‌گذاری قرار گرفته‌اند.

سناریوی ۸۵ هزار تومانی با مطالبه بنیاد ملی گندمکاران و پیشنهادهای مطرح‌شده از سوی برخی اعضای شورای قیمت‌گذاری همخوانی دارد.

در مقابل، رقم ۶۰ هزار تومان بنا بر اظهارات هاشمی مورد تأکید نمایندگان دو دستگاه اقتصادی دولت است، اما موضع رسمی مستقل این دستگاه‌ها درباره این رقم در گزارش بررسی‌شده منتشر نشده است.

تصمیم نهایی به جمع‌بندی شورای قیمت‌گذاری، بررسی هزینه‌های تولید، ملاحظات بودجه‌ای و تأیید و ابلاغ نرخ بستگی خواهد داشت.

تا پیش از انتشار مصوبه رسمی، اعلام هرکدام از این ارقام به‌عنوان قیمت قطعی گندم در سال ۱۴۰۶ زودهنگام است.

جمع‌بندی؛ گندمکاران در انتظار دو تصمیم مهم

آخرین آمار خرید تضمینی گندم نشان می‌دهد در فصل زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ حدود ۸ میلیون و ۴۸۱ هزار تن گندم از بیش از ۶۱۴ هزار کشاورز خریداری شده است.

اما با آغاز فصل کشت جدید، دو موضوع مهم همچنان مطرح است: تعیین نرخ خرید تضمینی برای سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ و روشن شدن وضعیت نهایی مطالبات فصل گذشته.

پیشنهاد ۸۵ هزار تومانی بنیاد ملی گندمکاران با رقم ۶۰ هزار تومانی مورد اشاره این تشکل، ۲۵ هزار تومان اختلاف دارد؛ فاصله‌ای که در مقیاس میلیون‌ها تن گندم می‌تواند بار مالی قابل توجهی ایجاد کند.

از سوی دیگر، گزارش باقی ماندن ۳۰ همت مطالبه با اظهارات قبلی رئیس سازمان برنامه و بودجه درباره تسویه کامل، نیازمند شفاف‌سازی است.

مهم‌ترین نکته آن است که قیمت خرید تضمینی گندم سال آینده هنوز قطعی نشده و کشاورزان در زمان اجرای کشت پاییزه، همچنان منتظر اعلام تصمیم نهایی هستند.

نحوه تعیین قیمت و زمان پرداخت مطالبات می‌تواند هم بر اقتصاد گندمکاران و هم بر برنامه‌ریزی تولید داخلی و تأمین گندم کشور در سال آینده اثر بگذارد.