نفت در آستانه ۹۴ دلار؛ تنگه هرمز بازار جهانی را دوباره نگران کرد
در ساعات ابتدایی معاملات جمعه، برنت ابتدا حوالی ۹۳ دلار و ۸۰ سنت معامله میشد، اما تا ساعت ۰۶:۴۶ به وقت گرینویچ با ۳۴ سنت کاهش نسبت به تسویه پنجشنبه به ۹۳.۴۴ دلار رسید. WTI نیز با ۴۴ سنت افت روی ۸۶.۷۶ دلار قرار گرفت. بنابراین نرخهای ۹۳.۸۲ دلار برای برنت و ۸۶.۷۸ دلار برای نفت آمریکا مربوط به مقطع زودتری از معاملات امروز بودند.
کاهش امروز با این حال تصویر هفتگی بازار را تغییر نداده است. برنت و WTI در پنج جلسه پیش از جمعه بهترتیب بیش از ۷ و ۸ درصد صعود کرده و به بالاترین سطوح خود از ۲۴ ژوئیه رسیدهاند. تنها در معاملات پنجشنبه، برنت ۲.۴ درصد بالا رفت و روی ۹۳.۷۸ دلار بسته شد؛ WTI نیز ۲.۳ درصد رشد کرد.
به بیان دیگر، افت چنددهم درصدی جمعه بیشتر شبیه شناسایی سود پس از یک موج صعودی سنگین است تا تغییر قطعی جهت بازار.
چرا نفت دوباره در حال گران شدن است؟
مهمترین عامل، ادامه اختلال در صادرات نفت خاورمیانه در نتیجه جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل و بنبست سیاسی میان تهران و واشنگتن است.
رویترز گزارش کرده نگرانی بازار فقط درباره صادرات ایران نیست؛ محدود شدن عبور کشتیها از تنگه هرمز، توان صادراتی تولیدکنندگان بزرگی مانند عربستان سعودی، عراق، امارات و کویت را نیز تحت فشار قرار داده است. توافق موقت پیشین ایران و آمریکا نیز این هفته بدون تمدید پایان یافت و نشانهای از شروع دوباره مذاکرات دیده نمیشود.
BMI، زیرمجموعه Fitch Solutions، نیز اعلام کرده ریسک پیشبینی قیمت نفت اکنون به سمت بالا متمایل شده و قصد دارد چشمانداز برنت خود را بازبینی کند. این مؤسسه همزمان به دو اختلال اشاره کرده است: محدودیت عبور از هرمز و مشکل حمل نفت در دریای سرخ تحت تأثیر تحولات بابالمندب.
در نتیجه بازار دیگر تنها یک «پریمیوم جنگ» روی نفت نمیگذارد؛ بخشی از رشد قیمت بازتاب کاهش واقعی قابلیت جابهجایی نفت است.
جدیدترین آمار هرمز حتی نگرانکنندهتر شد
در داده اولیهای که برای چهارشنبه منتشر شده بود، تنها ۹ کشتی کالایی از تنگه هرمز عبور کردند؛ همان تعداد روز سهشنبه.
اما آمار تازهتر روز جمعه نشان میدهد وضعیت پنجشنبه بدتر شده است.
طبق دادههای Kpler، تنها ۷ کشتی کالایی روز پنجشنبه از هرمز عبور کردند؛ تقریباً نصف ۱۴ کشتی روز قبل. چهار کشتی وارد خلیج فارس شدند و سه کشتی خارج شدند و در میان آنها هیچ نفتکش بسیار بزرگ VLCC و هیچ کشتی LNG وجود نداشت.
یک نکته احتیاطی هم وجود دارد: این آمار کشتیهایی را که سامانه شناسایی خودکار یا ترانسپوندر خود را خاموش کردهاند پوشش نمیدهد. بنابراین تعداد واقعی ممکن است کمی بیشتر باشد. با این حال، روند کلی افت شدید تردد قابل انکار نیست.
هرمز قبل از جنگ چقدر نفت جابهجا میکرد؟
ابعاد بحران زمانی روشنتر میشود که وضعیت فعلی را با دوره قبل از جنگ مقایسه کنیم.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا برآورد کرده در سهماهه چهارم ۲۰۲۵ به طور متوسط ۲۱.۶ میلیون بشکه نفت و فرآورده در روز از تنگه هرمز عبور میکرد. این رقم در سهماهه دوم ۲۰۲۶ به فقط ۴.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.
این یعنی حجم عبور نفت در مقایسه با پیش از جنگ حدود ۷۷ درصد کاهش یافته است.
اهمیت هرمز نیز از سهم آن در تجارت جهانی ناشی میشود؛ در شرایط عادی نزدیک به یکپنجم نفت مصرفی جهان از این آبراه عبور میکرد.
پس حتی اگر خود تنگه به شکل فیزیکی کاملاً بسته نباشد، عبور چند کشتی در روز در مقایسه با جریان عادی کافی نیست تا بازار نفت به شرایط معمول برگردد.
خطوط لوله جای هرمز را پر نمیکنند
کشورهای حاشیه خلیج فارس مسیرهای جایگزین دارند، اما ظرفیت آنها محدود است.
برآورد EIA نشان میدهد خطوط لوله عربستان و امارات در مجموع حدود ۴.۷ میلیون بشکه در روز ظرفیت بالقوه برای دور زدن تنگه هرمز دارند. این عدد در برابر بیش از ۲۰ میلیون بشکه جریان عادی هرمز بسیار کوچکتر است.
عربستان بخشی از صادرات خود را از مسیر خط لوله شرق به غرب به بندر ینبع منتقل کرده، اما تحولات دریای سرخ و تهدید کشتیها در بابالمندب این مسیر را نیز پرهزینهتر کرده است. EIA میگوید مسیرهایی مانند کانال سوئز و خط لوله سومد مصر قابل استفادهاند، اما طولانیتر، گرانتر و از نظر ظرفیت محدودتر هستند.
رویترز نیز گزارش کرده عربستان دوباره بخشی از بارگیری نفت در داخل هرمز را آغاز کرده، اما صادرات هنوز بسیار پایینتر از شرایط عادی است. برای نمونه، انتظار میرود در ماه اوت حدود ۶۷۰ هزار بشکه در روز از مسیر سیدیکریر مصر بارگیری شود، در حالی که پیش از محدودیتهای اخیر، ظرفیت صادرات از ینبع چند میلیون بشکه در روز بود.
صادرات نفت خلیج فارس هنوز ۴۰ درصد پایینتر از قبل جنگ است
یک شاخص دیگر نیز نشان میدهد مشکل عرضه فقط روی کاغذ نیست.
آمار کشتیرانی ماه ژوئیه نشان میدهد مجموع صادرات نفت خام و میعانات کشورهای خلیج فارس از جمله عربستان، امارات، عراق، کویت و ایران حدود ۱۰.۷ میلیون بشکه در روز بوده؛ رقمی که همچنان نزدیک ۴۰ درصد پایینتر از سطح پیش از جنگ است.
بنابراین رشد اخیر قیمت نفت پشتوانه فیزیکی دارد: نفتی که تولید یا آماده صادرات است، لزوماً نمیتواند با سرعت معمول به بازار آسیایی و اروپایی برسد.
همین مسئله هزینه کرایه نفتکش و بیمه جنگ را نیز بالا برده است. شرکتهای بزرگ کشتیرانی چین در هفتههای اخیر بخشی از عملیات خود در هرمز و بابالمندب را متوقف و انتقال کشتیبهکشتی در خارج از خلیج فارس را افزایش دادهاند. رویترز گزارش کرده هزینه اجاره برخی نفتکشها در مسیر عمان به چین به حدود ۱۴۰ هزار دلار در روز رسیده که چند برابر شرایط عادی است.
بازار فرآوردهها حتی از نفت خام نگرانکنندهتر است
بخش دیگری از فشار بازار از بنزین و بهویژه گازوئیل میآید.
آخرین گزارش رسمی اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد ذخایر سوختهای تقطیری شامل دیزل و نفت گرمایشی در هفته منتهی به ۱۴ اوت، ۱.۵ میلیون بشکه دیگر کاهش یافته و به ۱۰۵.۶ میلیون بشکه رسیده است. این موجودی حدود ۱۳ درصد پایینتر از متوسط پنجساله است.
در مقابل، ذخایر نفت خام آمریکا ۴.۴ میلیون بشکه افزایش یافته و به ۴۲۸.۸ میلیون بشکه رسیده؛ تقریباً همسطح متوسط پنجساله. ذخایر بنزین نیز ۷۰۰ هزار بشکه افزایش داشته است.
این ترکیب پیام مهمی دارد: بازار فعلاً الزاماً با کمبود شدید نفت خام در آمریکا روبهرو نیست، اما فشار در بازار فرآوردههای پالایششده جدیتر است.
پالایشگاههای آمریکا نیز با نرخ بسیار بالای ۹۷.۲ درصد ظرفیت کار کردهاند؛ بنابراین فضای زیادی برای افزایش سریع تولید از طریق بالا بردن نرخ بهرهبرداری باقی نمانده است.
نفت ۱۰۰ دلاری دوباره در دسترس است؟
برنت با قیمت حوالی ۹۳.۵ دلار فقط حدود ۷ درصد با سطح روانی ۱۰۰ دلار فاصله دارد.
اگر ترافیک هرمز همچنان تکرقمی باقی بماند، تنش در بابالمندب تشدید شود یا حملات تازهای علیه نفتکشها رخ دهد، شکستن محدوده ۹۵ دلار میتواند راه را برای آزمایش دوباره ۱۰۰ دلار باز کند.
اما این سناریو قطعی نیست.
EIA در گزارش ماه اوت خود ــ که پیش از تحولات چند روز اخیر تهیه شده ــ متوسط قیمت برنت در سهماهه سوم را ۸۵ دلار و در سهماهه چهارم حدود ۷۸ دلار پیشبینی کرده است. فرض اصلی این پیشبینی آن است که محدودیت هرمز از سپتامبر بهتدریج کاهش یابد و تولیدهای متوقفشده بازگردند.
قیمت فعلی ۹۳ تا ۹۴ دلار تقریباً ۱۰ درصد بالاتر از متوسط ۸۵ دلاری پیشبینیشده برای فصل جاری است. این فاصله نشان میدهد بازار در حال قیمتگذاری ریسکی بزرگتر از سناریوی پایه EIA است.
اگر بحران طولانیتر شود، همانطور که BMI گفته، احتمال تجدیدنظر صعودی در پیشبینیها افزایش خواهد یافت.
سه عدد مسیر بعدی نفت را تعیین میکنند
برای فهم جهت بازار در هفته آینده، سه عدد از خود قیمت نفت مهمترند: تعداد کشتیهای عبوری از هرمز، حجم واقعی صادرات کشورهای خلیج فارس و موجودی فرآوردههای نفتی در آمریکا.
اگر تردد هرمز از محدوده تکرقمی خارج شود و صادرات عربستان، عراق و امارات افزایش پیدا کند، بخش قابل توجهی از پریمیوم فعلی نفت میتواند تخلیه شود.
اما اگر هرمز در همین وضعیت بماند و ذخایر دیزل و سوختهای تقطیری نیز کاهش بیشتری پیدا کنند، بازار ممکن است حتی بدون تشدید مستقیم جنگ، قیمت بالاتری برای نفت مطالبه کند.
بنابراین نفت ۹۴ دلاری امروز فقط واکنش هیجانی به تیترهای سیاسی نیست. جریان عبور نفت از مهمترین گلوگاه انرژی جهان از ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به حدود ۴.۹ میلیون بشکه در سهماهه دوم سقوط کرده و تازهترین دادههای روزانه نیز همچنان ترافیک بسیار محدودی را نشان میدهد.
اگر این محدودیت در هفتههای آینده ادامه یابد، سؤال بازار دیگر این نخواهد بود که برنت میتواند ۹۵ دلار را لمس کند یا نه؛ بحث اصلی این خواهد بود که آیا نفت بار دیگر آماده حمله به مرز ۱۰۰ دلار شده است.