قیمت موبایل در یک سال تا ۴ برابر شد؛ گوشی ۷ میلیونی به ۲۵ میلیون رسید

تلفن همراه مدت‌هاست از یک کالای لوکس فاصله گرفته و برای آموزش، کار، بانکداری، خرید اینترنتی و ارتباطات روزمره به ابزاری ضروری تبدیل شده است. به همین دلیل گرانی موبایل فقط یک اتفاق در بازار لوازم دیجیتال نیست؛ مستقیماً روی هزینه زندگی خانوار اثر دارد.

مسئله مهم‌تر این است که بیشترین فشار فقط متوجه آیفون‌ها و پرچمداران چندصد میلیونی نیست. مدل‌های اقتصادی و میان‌رده‌ای که بخش عمده مصرف‌کنندگان به آنها وابسته‌اند نیز افزایش‌های بسیار سنگینی را تجربه کرده‌اند.

قیمت گوشی در مرداد ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵؛ کدام مدل‌ها بیشتر گران شدند؟

برای آنکه شدت تغییر قیمت روشن شود، می‌توان قیمت مدل‌های مشابه در نیمه مرداد ۱۴۰۴ را با نرخ‌های نیمه مرداد ۱۴۰۵ مقایسه کرد.

در ۱۵ مرداد ۱۴۰۴، گلکسی A06 با حافظه ۶۴ گیگابایت حدود ۷.۲ میلیون تومان، A16 نسخه ۱۲۸ گیگابایتی ۱۲.۳ میلیون تومان، A56 نسخه ۲۵۶ گیگابایتی ۳۲.۲ میلیون تومان و گلکسی S25 Ultra نسخه ۲۵۶ گیگابایتی حدود ۱۰۲ میلیون تومان قیمت داشت.

در ۱۴ مرداد امسال، قیمت همین A06 حدود ۲۵.۵ میلیون تومان، A16 حدود ۳۳ میلیون، A56 حدود ۹۵.۸ میلیون و S25 Ultra نزدیک ۳۰۴ میلیون تومان گزارش شد.

این ارقام قیمت‌های بازار در دو مقطع زمانی هستند و با توجه به فروشنده، گارانتی، رنگ و موجودی ممکن است اختلاف داشته باشند؛ اما جهت کلی کاملاً روشن است: بازار موبایل در یک سال با رشد قیمتی بسیار فراتر از یک افزایش عادی روبه‌رو شده است.

گوشی ۷ میلیونی چگونه ۲۵ میلیون تومان شد؟

نمونه گلکسی A06 شاید روشن‌ترین تصویر از آن چیزی باشد که بر بازار مصرف گذشته است.

این مدل اقتصادی از حدود ۷.۲ میلیون تومان به ۲۵.۵ میلیون تومان رسیده؛ یعنی قیمت آن تقریباً ۳.۵ برابر شده است. پوکو F6 پرو نیز تقریباً چهار برابر شده و از حدود ۳۸.۷ میلیون تومان به ۱۵۴ میلیون تومان رسیده است.

برای خانواری که بودجه خرید موبایلش همزمان سه یا چهار برابر نشده، نتیجه روشن است: یا باید به مدل ضعیف‌تر مهاجرت کند، یا گوشی فعلی را برای مدت بیشتری نگه دارد و تعمیر کند، یا به بازار دست‌دوم روی بیاورد.

فعالان صنفی نیز از تغییر همین الگوی مصرف خبر داده‌اند؛ افزایش قیمت باعث شده بسیاری از مشتریانی که قبلاً در صورت خرابی گوشی آن را تعویض می‌کردند، اکنون تعمیر دستگاه را ترجیح دهند.

دلار دو برابر شد؛ اما بعضی گوشی‌ها چهار برابر شدند

یکی از مهم‌ترین عوامل رشد قیمت، بدون تردید نرخ ارز است.

دلار آزاد در ۱۵ مرداد ۱۴۰۴ حدود ۹۲ هزار و ۹۰۰ تومان معامله می‌شد. در ۱۵ مرداد ۱۴۰۵ نرخ آن به حدود ۱۸۷ هزار و ۷۰۰ تومان رسیده بود. بنابراین دلار طی یک سال تقریباً دو برابر شده است.

اما برخی گوشی‌ها در همین دوره سه تا چهار برابر شده‌اند.

این تفاوت نشان می‌دهد نمی‌توان تمام گرانی موبایل را فقط با دلار توضیح داد. اگر ارز تنها عامل بود، انتظار می‌رفت افزایش قیمت بسیاری از مدل‌های بدون تغییر، نزدیک‌تر به رشد ۱۰۰ درصدی دلار باشد؛ در حالی که برای A06 افزایش حدود ۲۵۴ درصد و برای Poco F6 Pro نزدیک ۲۹۸ درصد ثبت شده است.

پس متغیرهای دیگری نیز وارد قیمت نهایی شده‌اند: کمبود عرضه، هزینه واردات، نرخ گمرکی، موجودی محدود برخی مدل‌ها، ساختار واردات و حتی افزایش قیمت جهانی بعضی تجهیزات و قطعات.

قفل ثبت سفارش؛ مشکل مهم بازار موبایل در سال ۱۴۰۵

یکی از مهم‌ترین اتفاقات امسال توقف ثبت سفارش جدید تلفن همراه بوده است.

تسنیم در ۱۲ مرداد گزارش داد که پس از حدود چهار ماه ثبات نسبی، کاهش موجودی کالاهای واردشده قبلی و ادامه توقف ثبت سفارش سال ۱۴۰۵ بازار را وارد مرحله تازه افزایش قیمت کرده است. بخش مهمی از عرضه ماه‌های نخست سال از گوشی‌هایی تأمین می‌شد که در پایان سال ۱۴۰۴ ثبت سفارش و تأمین ارز شده بودند. با کاهش این ذخایر، فشار عرضه بیشتر شد.

فعالان بازار هشدار داده‌اند ادامه این وضعیت به‌ویژه در گوشی‌های اقتصادی و میان‌رده می‌تواند کمبود کالا را بیشتر کند؛ دقیقاً همان بخشی از بازار که بیشترین تعداد مصرف‌کننده را دارد.

گزارش دیگری در ۲۰ مرداد نیز از «قفل چهارماهه ثبت سفارش موبایل» و تعیین‌تکلیف نشدن بخشی از فرآیند واردات خبر داد.

واردات موبایل قبل از این هم کاهش یافته بود

مشکل عرضه از ابتدای ۱۴۰۵ آغاز نشده است.

آمار گمرک نشان می‌دهد در کل سال ۱۴۰۴ حدود ۸.۴ میلیون دستگاه تلفن همراه به ارزش ۱.۶ میلیارد دلار به شکل تجاری وارد ایران شد؛ در حالی که واردات سال ۱۴۰۳ حدود ۱۱.۴ میلیون دستگاه به ارزش ۲.۴۸ میلیارد دلار بود.

یعنی تعداد موبایل‌های واردشده تجاری در یک سال حدود ۲۶ درصد کاهش کرد.

بازاری که با موجودی ضعیف‌تر وارد سال جدید شده، در صورت توقف چندماهه ثبت سفارش طبیعتاً حساسیت بیشتری نسبت به کمبود و رشد قیمت پیدا می‌کند.

این مسئله اهمیت سیاست وارداتی را نشان می‌دهد؛ بازار موبایل ایران برای بخش اصلی گوشی‌های هوشمند خود به تأمین خارجی وابسته است و وقفه در فرآیند تجاری می‌تواند خیلی سریع به کاهش موجودی فروشگاه‌ها منتقل شود.

تعرفه و هزینه گمرکی هم به فشار قیمت اضافه کرد

در سال ۱۴۰۵ ساختار هزینه واردات نیز بدون تغییر نمانده است.

طبق ابلاغ گمرک، گوشی‌های با ارزش ۶۰۰ تا ۹۰۰ یورو مشمول ۱۵ درصد حقوق گمرکی و گوشی‌های بالای ۹۰۰ یورو مشمول نرخ ۳۰ درصد شده‌اند. همچنین مبنای ارزی محاسبه حقوق گمرکی بر اساس متوسط نرخ بهمن ۱۴۰۴ تعیین و مالیات بر ارزش افزوده نیز ۱۰ درصد لحاظ شده است.

البته نباید تعرفه را عامل اصلی چندبرابر شدن تمام گوشی‌ها دانست؛ بسیاری از نرخ‌های تعرفه‌ای مشابه سال قبل بوده‌اند و اثر آنها بسته به قیمت و نوع گوشی متفاوت است.

اما در شرایطی که دلار رشد کرده و عرضه هم محدود شده، هزینه‌های گمرکی، حمل، تأمین مالی و توزیع می‌توانند فشار نهایی را تشدید کنند.

چرا گرانی گوشی‌های میان‌رده مهم‌تر از آیفون ۳۰۰ میلیونی است؟

آیفون ۱۶ پرو مکس که از حدود ۱۴۹.۵ میلیون به ۳۵۵ میلیون تومان رسیده، عدد بسیار بزرگی است؛ اما از منظر رفاه خانوار شاید جهش قیمت A06، A16 یا Redmi Note اهمیت بیشتری داشته باشد.

خریدار آیفون چندصد میلیونی از ابتدا در بخش پردرآمدتر بازار قرار دارد، اما گوشی‌های اقتصادی و میان‌رده ابزار اصلی ارتباطی میلیون‌ها مصرف‌کننده هستند.

وقتی قیمت یک گوشی ورودی سامسونگ از حدود هفت میلیون به بیش از ۲۵ میلیون تومان می‌رسد، کف هزینه ورود به بازار تلفن هوشمند نیز به‌شدت بالا می‌رود.

به همین دلیل «گرانی موبایل» اکنون در حال تبدیل شدن به مسئله‌ای مربوط به دسترسی دیجیتال است؛ زیرا داشتن تلفن هوشمند برای بسیاری از خدمات بانکی، آموزشی، اداری و شغلی عملاً ضروری است.

آیا گوشی موبایل ارزان می‌شود؟

برای کاهش پایدار قیمت، نخستین شرط آرام شدن بازار ارز است؛ اما تجربه یک سال گذشته نشان می‌دهد دلار به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست.

اگر ثبت سفارش جدید باز شود، کالاهای متوقف‌شده وارد شبکه رسمی شوند و عرضه گوشی‌های اقتصادی افزایش پیدا کند، بخشی از پرمیوم ناشی از کمبود می‌تواند تخلیه شود. تسنیم نیز مدیریت ثبت سفارش و اولویت دادن به گوشی‌های اقتصادی و پرتقاضا را از راه‌های کنترل فشار عرضه دانسته است.

در مقابل، ادامه محدودیت ثبت سفارش در کنار دلار نزدیک ۱۹۰ هزار تومان می‌تواند اجازه ندهد بازار به قیمت‌های پایین‌تر برگردد.

در نتیجه حتی اگر رشد شدید اخیر متوقف شود، بازگشت گوشی‌ها به قیمت‌های مرداد ۱۴۰۴ بدون کاهش جدی نرخ ارز و تغییر اساسی در هزینه واردات بسیار بعید به نظر می‌رسد.

بازار موبایل فقط گران نشده؛ قدرت خرید مردم کوچک شده است

جمع‌بندی داده‌های یک‌ساله یک تصویر روشن دارد: گلکسی A06 حدود ۳.۵ برابر، A56 تقریباً سه برابر، Redmi Note 14 Pro Plus بیش از سه برابر و Poco F6 Pro تقریباً چهار برابر شده‌اند. حتی آیفون ۱۶ معمولی نیز از حدود ۹۵ میلیون به بیش از ۲۵۰ میلیون تومان رسیده است.

در همین دوره دلار تقریباً دو برابر شده و واردات تجاری تلفن همراه نیز پیش‌تر افت کرده بود؛ سال ۱۴۰۵ نیز با توقف طولانی ثبت سفارش روبه‌رو شده است.

بنابراین داستان واقعی بازار موبایل صرفاً «بالا رفتن قیمت گوشی» نیست؛ بودجه‌ای که یک سال قبل برای خرید یک گوشی میان‌رده کافی بود، امروز ممکن است حتی خریدار را به رده اقتصادی‌تر هم نرساند.

تا زمانی که نرخ ارز، واردات و عرضه به ثبات نرسند، احتمالاً رکود خرید ادامه پیدا می‌کند و مصرف‌کنندگان بیش از گذشته به تعمیر گوشی، نگهداری طولانی‌تر دستگاه و بازار دست‌دوم روی خواهند آورد. این همان نقطه‌ای است که گرانی موبایل از یک مسئله تجاری فراتر می‌رود و به نشانه‌ای از کاهش قدرت خرید خانوار تبدیل می‌شود.