هجوم نقدینگی به طلا و نقره در بورس کالا؛ ۴۱ هزار میلیارد تومان معامله در یک هفته

بررسی آمار بازارهای مالی بورس کالای ایران در هفته منتهی به ۲۳ مرداد نشان می‌دهد صندوق‌های سرمایه‌گذاری مبتنی بر طلا همچنان بازیگر اصلی این بخش از بازار بوده‌اند.

در این هفته چهار میلیارد و ۶۴۰ میلیون واحد صندوق طلا میان معامله‌گران جابه‌جا شد که ارزش این معاملات به حدود ۳۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان رسید. به این ترتیب، بخش بزرگی از گردش مالی ابزارهای مبتنی بر فلزات گرانبها همچنان در اختیار صندوق‌های طلا قرار دارد.

این حجم معاملات را می‌توان از چند زاویه تحلیل کرد. نخست اینکه سرمایه‌گذار برای حضور در بازار طلا دیگر الزاماً به خرید سکه، طلای آب‌شده یا مصنوعات طلا نیاز ندارد. صندوق‌های قابل معامله امکان خرید و فروش بورسی را فراهم می‌کنند و سرمایه‌گذار با سرمایه‌های کوچک‌تر نیز قادر است در معرض تغییرات قیمت طلا قرار گیرد.

از طرف دیگر، وجود بازار رسمی و امکان معامله آنلاین، بخشی از مشکلات خرید فیزیکی مانند نگهداری، سرقت، تشخیص اصالت و اختلاف قیمت خرید و فروش را کاهش می‌دهد.

البته صندوق طلا بدون ریسک نیست. قیمت واحدهای صندوق علاوه بر ارزش دارایی‌های پایه می‌تواند تحت تأثیر عرضه و تقاضای بازار قرار بگیرد و گاهی با حباب مثبت یا منفی نسبت به خالص ارزش دارایی‌ها معامله شود.

نقره به رقیب تازه طلا تبدیل می‌شود؟

نکته مهم‌تر آمار این هفته را باید در معاملات نقره جست‌وجو کرد. صندوق‌های نقره با جابه‌جایی سه میلیارد و ۴۰۸ میلیون واحد، ارزش معاملاتی حدود سه هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان را ثبت کردند.

ارزش معاملات صندوق‌های طلا هنوز تقریباً ۸.۸ برابر صندوق‌های نقره است، اما گردش چند هزار میلیارد تومانی صندوق‌های نقره نشان می‌دهد این فلز به‌تدریج جای خود را در بازار سرمایه ایران باز کرده است.

این روند با داده‌های هفته‌های قبل نیز همخوانی دارد. گزارش‌های بازار سرمایه در پایان تیرماه نشان می‌داد صندوق‌های نقره در مقطعی در صدر جدول بازده ابزارهای سرمایه‌گذاری قرار گرفته بودند؛ اتفاقی که طبیعتاً می‌تواند توجه معامله‌گران بیشتری را به این بازار جلب کند.

نقره برخلاف طلا فقط یک فلز سرمایه‌ای نیست. مصرف صنعتی گسترده آن در صنایع الکترونیک، تجهیزات انرژی خورشیدی، خودرو و فناوری باعث می‌شود قیمت جهانی نقره علاوه بر متغیرهای پولی و نرخ بهره، از وضعیت فعالیت‌های صنعتی جهان نیز تأثیر بگیرد.

همین ویژگی می‌تواند نقره را به دارایی پرنوسان‌تری تبدیل کند؛ یعنی در دوره‌های صعودی امکان بازده بالا وجود دارد و در زمان اصلاح بازار جهانی نیز ریسک کاهش قیمت بیشتر می‌شود.

معامله ۲.۹ تن نقره فقط در بازار گواهی سپرده

بازار نقره فقط به صندوق‌های سرمایه‌گذاری محدود نشده است. آمار هفته منتهی به ۲۳ مرداد از معامله دو میلیون و ۹۵۴ هزار و ۲۱۷ گواهی سپرده شمش نقره حکایت دارد.

این تعداد گواهی معادل حدود ۲.۹ تن شمش نقره بوده و ارزش معاملات آن به یک هزار و ۲۰۷ میلیارد تومان رسیده است.

ساختار گواهی سپرده به سرمایه‌گذار اجازه می‌دهد بدون دریافت فیزیکی فوری فلز، مالکیت مقدار مشخصی از شمش موجود در انبار مورد تأیید بورس را در اختیار داشته باشد.

هر گواهی سپرده شمش نقره در ساختار بورس کالا معادل یک گرم نقره با عیار معاملاتی ۹۹۹.۹ در هزار تعریف شده است. این سازوکار پیش‌تر نیز زمینه انجام معاملات قابل توجه نقره را فراهم کرده بود؛ برای مثال در یکی از هفته‌های بهمن ۱۴۰۳ حدود ۱.۳ تن شمش نقره در بازار گواهی سپرده معامله شده بود.

مقایسه این رقم با ۲.۹ تن معاملات هفته اخیر، تصویری از افزایش عمق بازار نقره در بورس کالا ارائه می‌کند؛ هرچند برای نتیجه‌گیری درباره روند بلندمدت باید آمار دوره‌های زمانی طولانی‌تر بررسی شود.

اختیار معامله نقره هم رونق گرفت

بازار مشتقات نقره نیز هفته پرمعامله‌ای داشته است. در این مدت ۲۱۰ هزار و ۹۵۶ قرارداد اختیار معامله نقره به ارزش حدود ۲۱۱ میلیارد تومان منعقد شده است.

رشد معاملات اختیار معامله اهمیت متفاوتی نسبت به افزایش خرید صندوق‌ها دارد. اختیار معامله ابزاری تخصصی است که معامله‌گر می‌تواند از آن برای پوشش ریسک یا اتخاذ موقعیت بر مبنای پیش‌بینی افزایش و کاهش قیمت استفاده کند.

بنابراین توسعه معاملات آپشن نقره به معنای کامل‌تر شدن زنجیره ابزارهای مالی این فلز است.

اما سرمایه‌گذاری در اختیار معامله با خرید ساده صندوق تفاوت اساسی دارد. سررسید، قیمت اعمال، ارزش زمانی و نوسان قیمت دارایی پایه می‌توانند نتیجه معامله را تغییر دهند و بخشی یا تمام مبلغ پرداختی برای خرید اختیار ممکن است از بین برود. در نتیجه، این بازار برای سرمایه‌گذاران بدون دانش کافی ابزار کم‌ریسکی محسوب نمی‌شود.

۲۱۱ کیلوگرم طلا در بورس معامله شد

در بازار گواهی سپرده شمش طلا نیز دو میلیون و ۱۱۹ هزار و ۴۴۰ گواهی در هفته منتهی به ۲۳ مرداد معامله شده است.

این حجم از گواهی‌ها معادل حدود ۲۱۱ کیلوگرم شمش طلا بوده و ارزش معاملات آن به ۵.۳ هزار میلیارد تومان رسیده است.

هر گواهی سپرده شمش طلا معادل ۰.۱ گرم یا ۱۰۰ سوت از شمش طلاست و دارایی پایه از شمش‌های یک کیلوگرمی با عیار حداقل ۹۹۵ تشکیل می‌شود.

با این حساب، ارزش متوسط هر کیلوگرم طلای معامله‌شده در این بخش براساس نسبت ارزش کل معاملات به وزن اعلام‌شده حدود ۲۵ میلیارد تومان بوده است. این رقم یک میانگین محاسباتی است و نباید آن را قیمت لحظه‌ای یا نرخ پایانی شمش طلا تلقی کرد.

معاملات اختیار طلا نیز در همین هفته به ۶۱ هزار و چهار قرارداد رسید که معادل ۶.۱ کیلوگرم شمش و حدود ۳۹ میلیارد تومان ارزش معاملاتی گزارش شده است.

بیش از ۴۲ هزار میلیارد تومان گردش مالی در ابزارهای طلا و نقره

جمع ارقام اعلام‌شده تصویر روشن‌تری از ابعاد بازار ارائه می‌دهد. صندوق‌های طلا ۳۲.۵ هزار میلیارد تومان و صندوق‌های نقره ۳.۷ هزار میلیارد تومان معامله داشته‌اند.

در کنار آن، ارزش معاملات گواهی سپرده شمش طلا ۵.۳ هزار میلیارد تومان و گواهی نقره یک هزار و ۲۰۷ میلیارد تومان بوده است. اختیار معامله طلا و نقره نیز در مجموع حدود ۲۵۰ میلیارد تومان گردش مالی ثبت کرده‌اند.

بر این اساس، مجموع ارزش معاملات شش بخش مورد بررسی به حدود ۴۲ هزار و ۹۵۷ میلیارد تومان، یعنی نزدیک به ۴۳ هزار میلیارد تومان می‌رسد.

نکته قابل توجه سهم صندوق‌های طلاست. حدود ۷۶ درصد این رقم به معاملات صندوق‌های طلا اختصاص دارد و اگر صندوق‌های نقره را نیز اضافه کنیم، سهم صندوق‌های سرمایه‌گذاری از مجموع ارزش مورد بررسی به بیش از ۸۴ درصد می‌رسد.

این نسبت نشان می‌دهد برای بخش بزرگی از معامله‌گران، صندوق‌ها همچنان ساده‌ترین مسیر ورود به بازار بورسی فلزات گرانبها هستند.

چرا سرمایه‌گذاران به ابزارهای طلا و نقره توجه می‌کنند؟

افزایش گردش معاملات فلزات گرانبها را نمی‌توان صرفاً نشانه پیش‌بینی افزایش قیمت آنها دانست. حجم معاملات شامل خرید و فروش است و به‌تنهایی ورود خالص پول یا صعود آینده قیمت را ثابت نمی‌کند.

بااین‌حال، افزایش فعالیت در چنین بازارهایی معمولاً در دوره‌هایی مشاهده می‌شود که سرمایه‌گذاران نسبت به تورم، نرخ ارز، ریسک‌های سیاسی یا شرایط سایر بازارهای مالی حساس‌تر می‌شوند.

طلا در اقتصاد ایران از گذشته یکی از مهم‌ترین ابزارهای پوشش ریسک کاهش ارزش پول بوده است. اکنون صندوق‌ها و گواهی‌های سپرده این امکان را فراهم کرده‌اند که بخشی از همان تقاضای سنتی به جای بازار فیزیکی وارد بازار سرمایه شود.

نقره نیز به‌تدریج همین مسیر را طی می‌کند. امکان معامله گواهی سپرده، صندوق و ابزارهای مشتقه باعث شده سرمایه‌گذار ایرانی برای حضور در بازار نقره دیگر الزاماً نیازمند خرید و نگهداری شمش فیزیکی نباشد.

طلا یا نقره؛ کدام بازار جذاب‌تر است؟

آمار هفته منتهی به ۲۳ مرداد پاسخ روشنی از نظر اندازه بازار دارد: طلا همچنان با اختلاف بسیار زیاد دارایی غالب است.

فقط ارزش معاملات صندوق‌های طلا حدود ۳۲.۵ هزار میلیارد تومان بوده، در حالی که صندوق‌های نقره ۳.۷ هزار میلیارد تومان معامله داشته‌اند. در بازار گواهی سپرده نیز ارزش معاملات طلای مورد بررسی بیش از چهار برابر نقره بوده است.

اما نقره از منظر رشد ابزارهای مالی، بازار قابل توجهی است. فعالیت صندوق‌های نقره و افزایش حجم معاملات گواهی سپرده نشان می‌دهد بورس کالا در حال ایجاد یک بازار چندلایه برای دومین فلز گرانبهای مهم است.

برای سرمایه‌گذار، انتخاب میان این دو فقط نباید بر اساس بازده کوتاه‌مدت انجام شود. طلا معمولاً بازار عمیق‌تر و سابقه سرمایه‌گذاری طولانی‌تری در ایران دارد؛ در مقابل، نقره می‌تواند نوسانات بیشتری داشته باشد و علاوه بر عوامل پولی، به تقاضای صنعتی جهانی نیز حساس است.

آمار هفته اخیر در نهایت یک پیام مهم دارد: بازار سرمایه‌گذاری فلزات گرانبها در ایران دیگر فقط بازار سکه و طلای فیزیکی نیست. گردش نزدیک به ۴۳ هزار میلیارد تومان در صندوق‌ها، گواهی‌های سپرده و اختیارهای معامله طلا و نقره نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از معاملات این دارایی‌ها در حال انتقال به ابزارهای مالی شفاف‌تر و قابل معامله در بورس است؛ مسیری که در صورت افزایش عمق و نقدشوندگی می‌تواند نقش بورس کالا را در بازار طلا و نقره پررنگ‌تر کند.