دلار ۲۶۶ هزار تومان شد؛ شوک ۱۰ هزار تومانی به بازار ارز | ارز ۱۰ هزار دلاری بانک مرکزی هم جلوی جهش را نگرفت
بازار ارز نخستین روز هفته را با یک جهش قابل توجه آغاز کرد. دلار که معاملات پنجشنبه را در محدوده ۲۵۶ هزار تومان به پایان رسانده و در معاملات پشت‌خطی جمعه تا حدود ۲۵۹ هزار تومان بالا رفته بود، امروز با عبور از مرز ۲۶۰ هزار تومان تا محدوده ۲۶۶ هزار تومان پیش رفت.
گزارش‌های بازار نیز عبور دلار از محدوده ۲۶۵ هزار تومان را در معاملات امروز تأیید می‌کنند. همزمان، افزایش نرخ ارز اثر خود را به سرعت بر بازار طلا و سکه نیز منتقل کرد و طلای ۱۸ عیار وارد محدوده ۲۶ میلیون تومان شد.
این حرکت نشان می‌دهد بازار ارز همچنان در وضعیتی قرار دارد که اخبار سیاسی و انتظارات معامله‌گران می‌تواند طی ساعات کوتاهی دامنه نوسان قیمت را به‌شدت افزایش دهد.
چرا فروش ۱۰ هزار دلار نتوانست بازار را آرام کند؟
نکته مهم معاملات امروز، همزمانی جهش دلار آزاد با اجرای یکی از مهم‌ترین برنامه‌های جدید بانک مرکزی برای افزایش عرضه ارز است.
از صبح شنبه ۱۱ مهر، بانک‌های ملی، ملت، تجارت، صادرات و سامان فروش ارز به متقاضیان بالای ۱۸ سال را آغاز کرده‌اند. سقف خرید برای هر کد ملی ۱۰ هزار دلار تعیین شده و نرخ پایه اولیه فروش نیز حدود ۲۵۹ هزار تومان اعلام شده است. در گزارش منتشرشده درباره این برنامه، از امکان مداخله ارزی تا سقف دو میلیارد دلار نیز سخن گفته شده است.
با این حال دلار آزاد ساعاتی بعد در محدوده ۲۶۶ هزار تومان قرار گرفت.
این اتفاق یک پیام مهم دارد: افزایش عرضه می‌تواند بخشی از تقاضای معاملاتی را پاسخ دهد، اما زمانی که تقاضا تحت تأثیر نااطمینانی سیاسی و انتظارات تورمی افزایش پیدا می‌کند، صرف تزریق ارز ممکن است برای تغییر فوری جهت بازار کافی نباشد.
از سوی دیگر، فاصله نرخ ۲۵۹ هزار تومانی فروش بانکی با نرخ بازار آزاد بسیار کمتر از شکاف موجود میان نرخ آزاد و نرخ مرکز مبادله است؛ بنابراین بازارساز در سیاست جدید، عملاً نرخی نزدیک‌تر به بازار آزاد را برای پاسخ به بخشی از تقاضای اشخاص انتخاب کرده است.
ریسک سیاسی چگونه دلار را بالا برد؟
تحولات سیاسی و امنیتی منطقه همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای بازار ارز ایران است.
رویترز دوم اکتبر گزارش کرد که در شرایط تداوم بن‌بست میان تهران و واشنگتن، مقام‌های ایرانی همزمان با باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی، سناریوهای واکنش به احتمال ازسرگیری حملات گسترده آمریکا را بررسی می‌کنند. این گزارش تأکید دارد که تصمیم نهایی درباره چنین تحولی گرفته نشده و کانال‌های دیپلماتیک نیز همچنان فعال هستند.
برای بازار ارز، همین سطح از عدم قطعیت اهمیت زیادی دارد. معامله‌گر لزوماً منتظر وقوع یک رویداد نظامی نمی‌ماند؛ افزایش احتمال ذهنی ریسک و نبود چشم‌انداز روشن از توافق می‌تواند تقاضای احتیاطی برای ارز و طلا را افزایش دهد.
به همین دلیل، جهش امروز را نمی‌توان صرفاً با کمبود فیزیکی دلار توضیح داد. بخشی از تقاضا به افرادی مربوط است که در فضای بی‌ثبات سیاسی تلاش می‌کنند دارایی ریالی خود را به دارایی‌هایی تبدیل کنند که آنها را در برابر افت ارزش پول مصون‌تر می‌دانند.
تحریم تازه آمریکا علیه راه‌آهن ایران چه اثری بر بازار ارز دارد؟
عامل دیگری که در روزهای اخیر به فضای نااطمینانی اضافه شده، بسته تازه تحریمی آمریکا است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در اول اکتبر تحریم‌هایی علیه بخش‌های ریلی و خودروسازی ایران و تعدادی از تأمین‌کنندگان خارجی آنها اعمال کرد. طبق گزارش رویترز، شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، شرکت قطارهای مسافری رجا و چند مجموعه مرتبط با حمل بار ریلی در فهرست این اقدامات قرار گرفته‌اند. ایران‌خودرو و سایپا نیز در این بسته هدف تحریم قرار گرفته‌اند.
اثر کوتاه‌مدت چنین خبری بر بازار ارز بیشتر از مسیر انتظارات منتقل می‌شود.
فعال اقتصادی ممکن است انتظار داشته باشد محدودیت بیشتر در حمل‌ونقل، تجارت خارجی یا دسترسی شرکت‌ها به خدمات بین‌المللی، هزینه واردات و نقل‌وانتقال کالا را افزایش دهد. همین انتظار می‌تواند تقاضای احتیاطی ارز را تقویت کند.
البته میزان واقعی اثر این تحریم‌ها بر تجارت ایران به نحوه اجرای آنها، مسیرهای جایگزین حمل‌ونقل و واکنش شرکای تجاری بستگی دارد و نمی‌توان تنها با اعلام تحریم، اندازه اثر اقتصادی نهایی را مشخص کرد.
یورو ۳۰۰ هزار تومانی شد
افزایش قیمت تنها به دلار محدود نماند.
قیمت یورو در بازار آزاد امروز با حدود ۱۰ هزار تومان افزایش نسبت به پنجشنبه به محدوده ۳۰۰ هزار تومان رسید. این حرکت همزمان دلار و یورو نشان می‌دهد فشار خرید فعلی بیشتر متوجه مجموعه ارزهای خارجی است و صرفاً یک نوسان مختص دلار نیست.
افزایش همزمان ارز، طلا و سایر دارایی‌های قابل معامله معمولاً نشانه‌ای از رشد انتظارات تورمی و تقاضا برای پوشش ریسک است؛ هرچند بخشی از حرکت قیمت‌ها می‌تواند در ادامه با عرضه بازارساز یا تغییر فضای خبری تعدیل شود.
دلار توافقی امروز چند شد؟
در بازار رسمی نیز نرخ دلار افزایش یافته است.
بر اساس نرخ‌های اعلامی مرکز مبادله ایران، قیمت فروش حواله دلار امروز به ۱۷۵ هزار و ۲۲۸ تومان رسید؛ رقمی که نسبت به پنجشنبه ۵۲۴ تومان افزایش نشان می‌دهد. نرخ خرید نیز حدود ۱۷۳ هزار و ۶۵۱ تومان اعلام شده است.
به این ترتیب اکنون سه نرخ مهم در بازار دیده می‌شود: حواله دلار مرکز مبادله در محدوده ۱۷۵ هزار تومان، ارز عرضه‌شده به اشخاص در بانک‌های منتخب با نرخ پایه حدود ۲۵۹ هزار تومان و دلار آزاد در محدوده ۲۶۶ هزار تومان.
وجود این فاصله‌ها نشان می‌دهد سیاست‌گذار برای انواع مختلف تقاضا از سازوکارهای متفاوت قیمتی استفاده می‌کند.
آیا دلار ۲۸۰ هزار تومان می‌شود؟
عبور دلار از مرز ۲۶۰ هزار تومان باعث شده بار دیگر سناریوهای بالاتر در بازار مطرح شوند؛ اما تعیین یک عدد قطعی برای پایان مهر در شرایط فعلی قابل اتکا نیست.
مسیر دلار در کوتاه‌مدت بیش از هر چیز به دو سناریو وابسته است.
در سناریوی نخست، اگر تنش‌های سیاسی ادامه پیدا کند، مسیر دیپلماسی پیشرفت محسوسی نداشته باشد و تقاضای احتیاطی در بازار بالا بماند، محدوده‌های بالاتر می‌توانند دوباره مورد آزمون قرار گیرند. برخی تحلیل‌های بازار حتی سناریوهایی تا محدوده ۳۰۰ هزار تومان برای پایان پاییز را در حالت تشدید فشارهای سیاسی و اقتصادی مطرح کرده‌اند؛ این ارقام سناریو هستند، نه پیش‌بینی قطعی.
اما سناریوی دوم با کاهش تنش، افزایش عرضه مؤثر ارز و فروکش کردن تقاضای هیجانی شکل می‌گیرد. در آن صورت بخشی از رشد سریع روزهای اخیر می‌تواند اصلاح شود.
بازار ارز طی هفته گذشته نیز تحت تأثیر ریسک سیاسی و افزایش تقاضای تورمی رکوردهای تازه‌ای ثبت کرده بود و دلار فردایی هرات در مقطعی بیش از ۱۰ درصد بازده هفتگی داشت؛ بنابراین سرعت فعلی رشد، خود می‌تواند نوسان دوطرفه بازار را نیز افزایش دهد.
پیش‌بینی قیمت دلار؛ سیاست همچنان فرمان بازار را در دست دارد
معاملات امروز یک نکته مهم را برجسته کرد: بانک مرکزی عرضه ارز را افزایش داده، اما هنوز نتوانسته انتظارات بازار آزاد را به‌طور کامل تغییر دهد.
فروش ۱۰ هزار دلار به هر متقاضی واجد شرایط می‌تواند بخشی از تقاضای نقدی را به شبکه بانکی منتقل کند، اما بازار آزاد در شرایط کنونی تنها به حجم عرضه نگاه نمی‌کند. سرنوشت مذاکرات، شدت تنش ایران و آمریکا، اجرای تحریم‌های جدید، جریان درآمد ارزی و انتظارات تورمی نیز همزمان در قیمت لحاظ می‌شوند.
به همین دلیل محدوده ۲۶۰ هزار تومان اکنون به یکی از سطوح مهم روانی بازار تبدیل شده است. تثبیت دلار بالای این محدوده می‌تواند انتظارات افزایشی را تقویت کند، در حالی که افزایش عرضه ارز یا انتشار اخبار سیاسی کاهنده ریسک می‌تواند معامله‌گران کوتاه‌مدت را به شناسایی سود وادار کند.
در نتیجه، مسیر دلار در روزهای آینده بیش از آنکه به یک متغیر منفرد وابسته باشد، حاصل تقابل دو نیرو خواهد بود: عرضه و مداخله بانک مرکزی از یک سو و ریسک سیاسی و انتظارات تورمی از سوی دیگر. نتیجه این تقابل مشخص می‌کند جهش ۲۶۶ هزار تومانی امروز به یک سطح پایدار تبدیل می‌شود یا بازار پس از موج هیجانی اخیر وارد فاز اصلاح خواهد شد.