شوک تازه به بازار موبایل؛ توقف پروازهای عمان واردات گوشی را متوقف می‌کند؟ مجلس از مسیرهای جایگزین گفت
بحث تازه بازار موبایل از جایی آغاز شد که عبدالمهدی اسدی، رئیس انجمن تلفن همراه، تبلت و لوازم جانبی ایران، اعلام کرد بیش از ۹۰ درصد گوشی مورد نیاز کشور از مسیر هوایی وارد می‌شود و بخش مهمی از محموله‌ها از دبی به عمان و سپس ایران انتقال می‌یابد. به گفته او، توقف پروازهای عمان باعث شده روند ورود محموله‌های جدید با مشکل مواجه شود، هرچند موجودی کالاهایی که پیش از توقف پروازها وارد شده بودند فعلاً مانع از شکل‌گیری کمبود فوری در بازار شده است.
انتشار همین اظهارات خیلی سریع بر فضای روانی بازار اثر گذاشت. گزارش‌های بازار در روزهای بعد نشان داد برخی مدل‌ها که پس از ورود محموله‌های جدید کاهش قیمت پیدا کرده بودند، دوباره با رشد نرخ روبه‌رو شدند. تسنیم گزارش داده است که صرف انتشار خبر محدودیت مسیر هوایی، در کنار رشد نرخ ارز، باعث افزایش دوباره قیمت برخی گوشی‌ها شد؛ حتی پیش از آنکه کمبود واقعی کالا در بازار شکل گرفته باشد.
همین اتفاق نشان می‌دهد بازار موبایل ایران تا چه اندازه نسبت به اخبار مربوط به واردات، تخصیص ارز و حمل‌ونقل حساس شده است.
واکنش مجلس؛ واردات موبایل فقط به عمان وابسته نیست
سیدجواد حسینی‌کیا، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، در واکنش به این شرایط تأکید کرده است که توقف یک مسیر هوایی به معنای بسته شدن کامل واردات موبایل نیست.
او گفته ایران می‌تواند از ظرفیت حمل‌ونقل ریلی چین استفاده کند و در کنار آن، بازارچه‌های مرزی، مناطق آزاد و مسیرهای زمینی کشورهای همسایه نظیر ترکیه، پاکستان، افغانستان و عراق نیز امکان تجارت کالا را فراهم می‌کنند.
مسیر ریلی چین ـ ایران در ماه‌های گذشته نیز فعال بوده است. معاون سازمان توسعه تجارت سوم مهر اعلام کرد کریدور ریلی ایران و چین طی ماه‌های اخیر مورد استفاده تجار قرار گرفته و امکان انتقال کالا از چین از مسیر قزاقستان و ترکمنستان به ایران فراهم است. البته تفاوت عرض خطوط ریلی در برخی نقاط و نیاز به جابه‌جایی کانتینر همچنان از چالش‌های این مسیر محسوب می‌شود.
بنابراین از نظر زیرساختی، استفاده از مسیر ریلی امکان‌پذیر است، اما اینکه چه میزان از واردات موبایل بتواند در کوتاه‌مدت از حمل هوایی به ریل منتقل شود، به ظرفیت قطارها، مجوز واردات، سرعت حمل و هزینه تمام‌شده وابسته است.
چرا موبایل بیشتر با هواپیما وارد می‌شود؟
گوشی تلفن همراه برخلاف بسیاری از کالاهای تجاری، محصولی کم‌حجم، سبک، گران‌قیمت و دارای چرخه فروش سریع است. به همین دلیل حمل هوایی برای واردکنندگان مزیت مهمی دارد.
در بازار موبایل، حتی چند هفته تأخیر در رسیدن یک مدل تازه می‌تواند روی قیمت و فروش تأثیر بگذارد. همین ویژگی باعث شده بخش بزرگی از واردات موبایل از مسیر هوایی انجام شود.
حمل ریلی هرچند نسبت به مسیر دریایی سریع‌تر شده، اما همچنان نمی‌تواند در همه شرایط جایگزینی کاملاً مشابه حمل هوایی باشد. با این حال افزایش ظرفیت قطارهای چین ـ ایران در ماه‌های اخیر، این مسیر را به یک گزینه پشتیبان جدی تبدیل کرده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، تعداد قطارهای تأمین کالا از چین در مقطعی از یک قطار در هفته به حدود هفت قطار افزایش یافته است.
بنابراین مسیرهای جایگزین وجود دارند، اما انتقال فوری تمام جریان واردات موبایل از هوا به ریل یا جاده نیازمند سازوکار لجستیکی و تجاری متفاوتی است.
مشکل اصلی بازار موبایل فقط پرواز عمان نیست
بررسی آمارهای رسمی نشان می‌دهد محدودیت واردات موبایل مدت‌ها پیش از بحث توقف پروازهای عمان آغاز شده بود.
رئیس‌کل گمرک ایران در مردادماه اعلام کرد طی پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود یک میلیون دستگاه تلفن همراه وارد کشور شده است، در حالی که این رقم در پنج ماه مشابه سال قبل حدود ۳ میلیون و ۱۶۰ هزار دستگاه بود. بر همین اساس، ارزش واردات گوشی نیز حدود ۷۰ درصد کاهش یافته بود.
این کاهش بزرگ عمدتاً به توقف چندماهه ثبت سفارش مربوط می‌شد.
از ابتدای سال ۱۴۰۵ امکان ثبت سفارش جدید موبایل برای چند ماه عملاً متوقف شده بود و سرانجام وزارت صمت از ۱۶ شهریور اجازه ثبت سفارش تازه را صادر کرد. طبق مقررات جدید، سهم اولیه هر واردکننده معادل یک‌هشتم میانگین سابقه واردات سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ تعیین شده و ثبت سفارش جدید نیز فعلاً برای گوشی‌های کمتر از ۴۰۰ یورو امکان‌پذیر شده است.
به همین دلیل، بازار در نیمه نخست سال با کاهش جدی ورود کالا روبه‌رو بود و مسیر حمل تنها یکی از چند حلقه زنجیره تأمین محسوب می‌شود.
باز شدن ثبت سفارش چگونه قیمت موبایل را پایین آورد؟
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تأثیر مستقیم عرضه بر بازار، اتفاقی است که پس از بازگشایی ثبت سفارش رخ داد.
گزارش‌ها نشان می‌دهد با ورود محموله‌های تازه، قیمت برخی مدل‌های گوشی به‌ویژه در محدوده زیر ۴۰۰ دلار ظرف حدود ۱۰ روز بین ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش پیدا کرد. این اتفاق نشان داد بخشی از افزایش شدید قیمت‌های قبلی ناشی از محدودیت عرضه و نگرانی درباره واردات بوده است.
اما انتشار اخبار مربوط به توقف مسیر عمان این روند را تا حدی تغییر داد؛ زیرا فروشندگان بار دیگر احتمال سخت‌تر شدن تأمین کالا در هفته‌های آینده را وارد محاسبات قیمت‌گذاری خود کردند.
به زبان ساده، قیمت موبایل فقط به تعداد گوشی موجود در ویترین امروز بستگی ندارد؛ فروشنده قیمت کالایی را که قرار است فردا جایگزین کند نیز در نظر می‌گیرد.
ادعای «مافیا در بازار موبایل»؛ چه می‌دانیم؟
حسینی‌کیا در بخش دیگری از اظهارات خود گفته است گاهی «مافیا» با ایجاد فضای مبهم و القای کمبود کالا باعث التهاب بازار می‌شود و برخی مصاحبه‌های صنفی نیز می‌تواند بر نابسامانی بازار اثر بگذارد. این بخش از سخنان او یک ادعا و ارزیابی سیاسی ـ اقتصادی از وضعیت بازار است و در گزارش‌های منتشرشده سند مستقلی برای اثبات وجود شبکه‌ای مشخص با این عنوان ارائه نشده است.
با این حال داده‌های بازار نشان می‌دهد انتشار اخبار مربوط به محدودیت واردات واقعاً می‌تواند پیش از شکل‌گیری کمبود فیزیکی، روی قیمت اثر بگذارد. تسنیم نیز گزارش کرده است که پس از مطرح شدن خبر محدودیت مسیر ورود، برخی قیمت‌ها افزایش یافت؛ موضوعی که اهمیت انتظارات روانی در این بازار را نشان می‌دهد.
بنابراین باید میان «اثر روانی اخبار» و ادعای وجود مافیا تفاوت قائل شد.
قیمت موبایل در روزهای آینده چه می‌شود؟
جهت حرکت بازار موبایل در روزهای آینده به چهار عامل اصلی وابسته خواهد بود: سرعت ورود محموله‌های جدید، وضعیت پروازهای منطقه‌ای، ادامه ثبت سفارش و نرخ ارز.
اگر مسیرهای جایگزین حمل فعال شوند و محموله‌های ثبت سفارش‌شده شهریور به‌طور مستمر وارد بازار شوند، احتمال کاهش فشار کمبود و بازگشت رقابت میان فروشندگان بیشتر خواهد شد.
اما اگر اختلال حمل‌ونقل طولانی شود یا ثبت سفارش و تأمین ارز دوباره محدود شود، موجودی واردکنندگان به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند و قیمت‌ها می‌توانند دوباره با فشار صعودی روبه‌رو شوند.
در کنار همه این عوامل، نرخ ارز همچنان متغیر تعیین‌کننده بازار است. حتی افزایش عرضه نیز در صورت جهش شدید ارز لزوماً نمی‌تواند قیمت ریالی گوشی را پایین نگه دارد.
بازار موبایل به شفافیت نیاز دارد، نه خبرهای متناقض
آنچه از تحولات اخیر بازار موبایل مشخص می‌شود این است که واردات گوشی به یک مسیر واحد وابسته نیست، اما جایگزین کردن مسیرهای تثبیت‌شده نیز فرآیندی فوری و بدون هزینه نیست.
ریل چین، مرزهای زمینی و مناطق آزاد می‌توانند بخشی از فشار فعلی را کاهش دهند، ولی برای آرام شدن پایدار بازار، صرفاً تغییر مسیر حمل کافی نیست. استمرار ثبت سفارش، تأمین ارز، ترخیص سریع کالا و اعلام شفاف سیاست‌های وارداتی نقش مهم‌تری دارند.
بازاری که طی پنج ماه نخست سال با کاهش شدید واردات روبه‌رو بوده، طبیعی است که نسبت به هر خبر مربوط به محدودیت عرضه حساس باشد. بنابراین در روزهای آینده مهم‌ترین علامت برای خریداران نه صرفاً خبر باز یا بسته بودن پروازهای عمان، بلکه ورود واقعی و مستمر محموله‌های جدید به شبکه توزیع کشور خواهد بود.