قیمت مرغ به ۲۴۰ هزار تومان رسید؛ ارزانی برای مردم، زیان سنگین برای مرغداران
تازهترین نرخنامه منتشرشده برای میادین و بازارهای میوه و ترهبار تهران نشان میدهد مرغ کامل تازه بستهبندی کیسهای با قیمت ۲۴۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم عرضه میشود. این نرخ در ۴ مهر اعلام شده و تازهترین نرخ رسمی قابل استناد سازمان میادین برای مرغ کامل است.
این عدد یک نکته مهم را در دادههای بازار روشن میکند. در ۳۰ شهریور، قیمت همین محصول در میادین تهران ۲۵۰ هزار تومان اعلام شده بود؛ بنابراین تنها طی چند روز، نرخ رسمی حدود چهار درصد کاهش پیدا کرده است.
گزارشهای میدانی از سایر نقاط کشور نیز همین جهت کلی را تأیید میکنند. برای نمونه، در بازار همدان در روزهای ابتدایی مهر، مرغ کامل حدود ۲۴۵ هزار تومان قیمت خورده و برخی قطعات مانند ران در محدوده ۲۲۰ هزار تومان عرضه شدهاند.
بنابراین برخلاف ماههایی که بازار مرغ با کمبود یا جهشهای سریع قیمت مواجه بود، فعلاً سمت عرضه دست بالا را دارد.
یک نکته مهم؛ قیمت تمامشده مرغ دقیقاً چقدر است؟
درباره هزینه تولید، اعداد متفاوتی طی هفتههای اخیر مطرح شده که باید میان آنها تفکیک قائل شد.
حبیبالله اسداللهنژاد، مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی، در تازهترین اظهارات منتشرشده در ۶ مهر گفته قیمت تمامشده هر کیلو مرغ حداقل ۲۵۰ هزار تومان است، در حالی که محصول مرغداران در سطح تولید با نرخ حدود ۱۶۰ هزار تومان فروخته میشود؛ بنابراین او زیان تولیدکننده را حدود ۹۰ هزار تومان در هر کیلو برآورد کرده است.
البته در اوایل شهریور همین اتحادیه هزینه تمامشده را در محدوده ۲۸۰ تا ۲۹۰ هزار تومان اعلام کرده بود. اختلاف این ارقام احتمالاً به تغییر قیمت نهادهها، زمان محاسبه و تعریف دقیق محصول مورد محاسبه مربوط است.
نکته مهمتر این است که نباید قیمت «مرغ زنده درب مرغداری» را مستقیماً با «مرغ کامل آماده عرضه به مصرفکننده» مقایسه کرد. در فاصله مرغداری تا فروشگاه، وزن لاشه، کشتار، بستهبندی، حمل، سردخانه و حاشیه توزیع وارد قیمت میشود.
بنابراین وقتی گفته میشود مرغدار محصول خود را کیلویی ۱۶۰ هزار تومان میفروشد و مصرفکننده ۲۴۰ هزار تومان میپردازد، این اختلاف بهتنهایی به معنای سود ۸۰ هزار تومانی واسطهها نیست؛ اما بزرگی فاصله قیمتها همچنان نیازمند بررسی ساختار زنجیره است.
فاصله ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تومانی از مرغداری تا بازار
ارسلان قاسمی، مشاور رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون، اخیراً گفته اختلاف قیمت هر کیلو مرغ از درب مرغداری تا سطح بازار در مقاطعی به ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تومان رسیده است.
او این شکاف را نشانه یکی از مشکلات اصلی نظام توزیع میداند و معتقد است ضعف اطلاعات آماری، تعدد حلقههای واسطه و نبود مدیریت یکپارچه از تولید تا مصرف، هزینه نهایی را افزایش میدهد.
این مسئله در شرایط فعلی تناقض قابل توجهی ایجاد کرده است: تولیدکننده میگوید با زیان میفروشد، مصرفکننده همچنان قیمت ۲۴۰ هزار تومانی را میپردازد و با این حال سود حاصل در زنجیره به شکلی توزیع نشده که وضعیت تولیدکننده را تثبیت کند.
از این رو صرف پایین آمدن قیمت مغازه را نمیتوان به معنای سالم شدن کامل بازار دانست.
چرا مرغ ارزان شد؟ جوجهریزی بیش از نیاز بازار
ریشه اصلی افت اخیر قیمت را باید در مازاد عرضه جستوجو کرد.
اتحادیه مرغداران پیشتر اعلام کرده بود برای تأمین نیاز معمول بازار کشور، جوجهریزی ماهانه حدود ۱۱۵ تا ۱۲۰ میلیون قطعه کافی است. با این حال در برخی ماهها میزان جوجهریزی از این سطح فراتر رفته است. در خرداد نیز حدود ۱۳۷ میلیون قطعه جوجهریزی گزارش شد که به گفته اتحادیه، نزدیک ۲۰ میلیون قطعه بیشتر از نیاز متعارف بازار بود.
اثرات جوجهریزی بالا با فاصله چند هفتهای در بازار مرغ ظاهر میشود. زمانی که حجم زیادی مرغ تقریباً همزمان آماده کشتار میشود، مرغدار نمیتواند محصول زنده را برای مدت طولانی نگهداری کند؛ افزایش سن و وزن پرنده نیز خود هزینه خوراک را بالا میبرد.
به همین دلیل فروشنده در سمت تولید ناچار میشود حتی در قیمتهای پایینتر محصول را عرضه کند.
در نتیجه، کاهش فعلی قیمت بیش از آنکه ناشی از افت هزینه تولید باشد، نتیجه فراوانی عرضه نسبت به تقاضا است.
خرید حمایتی مرغ دوباره آغاز شد
برای جلوگیری از عمیقتر شدن زیان مرغداران، شرکت پشتیبانی امور دام از ۲۳ شهریور خرید حمایتی مرغ تولید داخل را آغاز کرده است.
طبق ضوابط رسمی، مرغ منجمد با وزن ۱۲۰۰ تا ۱۸۰۰ گرم و بستهبندی شیرینگ، در صورت تحویل درب سردخانه با نرخ ۳۳۵ هزار تومان برای هر کیلوگرم خریداری میشود. هدف این طرح جمعآوری بخشی از مازاد بازار، افزایش ذخایر راهبردی و جلوگیری از سقوط بیشتر نرخ تولیدکننده اعلام شده است.
در استانها نیز اجرای این طرح ادامه دارد. برای نمونه در قزوین خرید حمایتی از ۲۵ شهریور آغاز شده و در کردستان نیز مرحله جدید خرید مازاد در حال اجراست؛ کردستان از ابتدای سال در دو مرحله حدود ۱۴۵۰ تن مرغ منجمد خریداری کرده است.
این نرخ ۳۳۵ هزار تومانی را نیز نباید مستقیماً با قیمت مرغ زنده در مرغداری مقایسه کرد، زیرا موضوع خرید دولت «مرغ کشتار و منجمدشده تحویل سردخانه» با مشخصات وزنی و بستهبندی تعیینشده است.
مجوز خرید حداقل ۲۰ هزار تن مرغ مازاد
اتحادیه مرغداران همچنین از صدور مجوز برای خرید حمایتی دستکم ۲۰ هزار تن مرغ مازاد خبر داده است. هدف اصلی این سیاست خارج کردن بخشی از عرضه اضافه از بازار روز و جلوگیری از افت شدیدتر قیمت عنوان شده است.
در عمل، دولت با این روش تلاش میکند در دوره وفور تولید محصول را ذخیره کند و در دورههای احتمالی کاهش عرضه از ذخایر استفاده کند.
اگر این سیاست با سرعت کافی اجرا شود، میتواند کف قیمتی برای مرغداران ایجاد کند. اما اگر حجم خرید نسبت به مازاد تولید ناچیز باشد یا فرآیند تحویل دشوار شود، اثر آن بر بازار محدود خواهد ماند.
خطر پنهان مرغ ارزان؛ جوجهریزی بعدی کاهش مییابد؟
برای خانوارها مرغ ۲۴۰ هزار تومانی در مقایسه با نرخهای بالاتر ماههای گذشته خبر مثبتی است، اما استمرار زیان در مرغداری میتواند نتیجه معکوسی در ماههای آینده داشته باشد.
اگر تولیدکننده چند دوره متوالی زیان کند، نخستین واکنش طبیعی کاهش جوجهریزی است. برخی واحدها نیز ممکن است به دلیل کمبود نقدینگی، امکان تأمین جوجه یکروزه، دان، دارو و سایر هزینههای دوره بعد را نداشته باشند.
در این صورت عرضهای که امروز بیش از نیاز بازار است، چند هفته بعد میتواند کاهش پیدا کند.
مدیرعامل اتحادیه مرغداران هشدار داده زیان روزانه صنعت در شرایط فعلی به بیش از ۷۰۰ میلیارد تومان رسیده و ادامه این وضعیت میتواند برای واحدهای مستقل، زنجیرهها و کشتارگاهها مشکلآفرین شود.
به همین دلیل قیمت پایین امروز الزاماً تضمینی برای ارزانی در آبان و آذر نیست.
صادرات مرغ؛ راه دیگری برای تخلیه مازاد بازار
یکی دیگر از راهکارهای مطرحشده صادرات است.
اتحادیه مرغداران میگوید با وجود صدور مجوزها، کمتر از ۵۰۰ تن از ظرفیت اخیر صادراتی مورد استفاده قرار گرفته و مسائلی مانند بازگشت ارز و عوارض وارداتی عراق، صادرات را محدود کرده است.
پیشتر مجوز صادرات ۱۰ هزار تن مرغ نیز صادر شده بود، اما تشکلها تأکید کردهاند صادرات زمانی میتواند ابزار واقعی تنظیم بازار باشد که سیاست آن پایدار باشد و تولیدکننده بداند در دورههای مازاد، بازار خارجی قابل اتکایی در اختیار دارد.
پیشبینی قیمت مرغ؛ کاهش ادامه دارد؟
با دادههای فعلی، سه عامل مسیر بازار را تعیین میکنند: حجم جوجهریزی، میزان خرید حمایتی و قدرت تقاضای خانوارها.
اگر تولید بالا بماند و خرید حمایتی نتواند مازاد را جذب کند، فشار نزولی بر نرخ مرغ زنده ادامه خواهد داشت و قیمت مصرفکننده نیز احتمالاً در محدوده فعلی باقی میماند.
اما اگر مرغداران در واکنش به زیان سنگین جوجهریزی را کاهش دهند، اثر آن چند هفته بعد در عرضه نمایان خواهد شد و امکان بازگشت قیمتها وجود دارد.
از این رو بازار کنونی برای مصرفکننده آرامتر شده، اما برای تولیدکننده هنوز به تعادل نرسیده است.
مرغ ۲۴۰ هزار تومانی؛ ارزانی امروز یا مقدمه گرانی بعدی؟
آخرین تصویر بازار نشان میدهد مرغ کامل تازه در میادین تهران کیلویی ۲۴۰ هزار تومان قیمت دارد؛ نرخی که نسبت به پایان شهریور کاهش پیدا کرده و گزارشهای میدانی نیز از عرضه فراوان حکایت دارند.
در سمت مقابل، اتحادیه مرغداران میگوید قیمت تمامشده حداقل ۲۵۰ هزار تومان است و مرغداران در سطح تولید هر کیلو را با حدود ۹۰ هزار تومان زیان میفروشند.
بنابراین بازار مرغ در مهر ۱۴۰۵ به نقطه حساسی رسیده است: مصرفکننده از کاهش قیمت سود میبرد، اما زیان ممتد تولیدکننده میتواند تولید دورههای بعد را تهدید کند.
خرید حمایتی مرغ مازاد، مدیریت جوجهریزی و باز کردن مسیر صادرات، سه ابزاری هستند که اگر همزمان اجرا شوند میتوانند این دو سوی بازار را به تعادل نزدیک کنند. در غیر این صورت، ارزانی امروز ممکن است با کاهش تولید، زمینه نوسان قیمت در ماههای آینده را فراهم کند.
