سامسونگ و الجی به ایران برمیگردند؟ پشت پرده خبر تازه واردات و بازار یخزده امینحضور
امینحضور همچنان یکی از شناختهشدهترین مراکز فروش لوازم خانگی تهران است. ویترینها مملو از یخچال، ماشین لباسشویی، ظرفشویی، تلویزیون و اجاق گاز هستند و رفتوآمد در خیابانهای اطراف نیز کم نیست، اما گفتوگو با فروشندگان تصویری متفاوت از پشت این شلوغی ارائه میدهد.
بخش مهمی از مراجعهکنندگان امروز بازار در مرحله قیمتگیری و مقایسه متوقف میشوند. خریدهای چندقلمی که زمانی بخش مهمی از فروش بازار را تشکیل میداد، به گفته برخی فعالان کاهش یافته و خانوادهها بیشتر کالاهای ضروری را در اولویت قرار میدهند.
این تصویر فقط محدود به روایت امروز امینحضور نیست. گزارشهای منتشرشده در ماههای گذشته نیز از رکود قابل توجه بازار، کاهش قدرت خرید و تبدیل بسیاری از مراجعهکنندگان به «تماشاگر» به جای خریدار خبر دادهاند. اکبر پازوکی، از چهرههای صنفی این حوزه، پیشتر کاهش قدرت خرید را مشکل اصلی بازار دانسته و گفته بود بسیاری از فروشندگان نیز دیگر توان فروش شرایطی گذشته را ندارند.
قیمت لوازم خانگی از درآمد خانوار جلو زد
فشار قیمتی بازار را میتوان در آمارهای تورمی نیز مشاهده کرد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده با استناد به دادههای مرکز آمار ایران، تورم نقطهبهنقطه گروه لوازم خانگی در مرداد ۱۴۰۵ به ۱۱۷.۸ درصد رسیده است. تورم ماهانه این گروه نیز ۴.۷ درصد و تورم سالانه آن ۷۹.۳ درصد گزارش شده؛ در حالی که تورم نقطهبهنقطه کل خانوارهای کشور در همان ماه ۸۹ درصد بوده است.
این آمار به معنای دو برابر شدن قیمت تکتک مدلهای یخچال یا لباسشویی نیست، اما نشان میدهد متوسط هزینه تهیه سبد مشابهی از لوازم خانگی نسبت به مرداد سال قبل بیش از دو برابر شده است.
در چنین شرایطی عجیب نیست که فروشندگان امینحضور از کاهش خریدهای جهیزیه، حذف خریدهای چندقلمی و افزایش مراجعهکنندگانی صحبت کنند که ابتدا سقف بودجه خود را اعلام میکنند و سپس از فروشنده میخواهند متناسب با همان رقم کالا معرفی کند.
از ۲۰ فروش در روز به چهار فاکتور؛ آمار بازار یا زنگ خطر؟
یکی از فروشندگان حاضر در بازار میگوید فروش روزانه واحدش که پیشتر حدود ۲۰ مورد بوده، اکنون در برخی روزها به حدود چهار معامله کاهش یافته است.
طبیعتاً این رقم را نمیتوان به کل بازار تعمیم داد؛ این آمار مربوط به تجربه یک فروشگاه مشخص است و داده رسمی درباره افت ۸۰ درصدی فروش کل بازار محسوب نمیشود.
اما اهمیت این روایت زمانی بیشتر میشود که در کنار سایر نشانههای رکود قرار گیرد. گزارشهای قبلی از بازار نیز از افت شدید فروش و حتی روی آوردن برخی تولیدکنندگان و فروشندگان به تخفیفهای سنگین، فروش زیر قیمت رسمی یا طرحهای ویژه برای نقد کردن موجودی خبر دادهاند. تسنیم در مردادماه گزارش کرده بود رکود و کمبود نقدینگی حتی باعث گسترش پدیده «زیرفروشی» در بخشهایی از بازار شده است.
بنابراین ممکن است تعداد چهار فروش در روز شاخص کل بازار نباشد، اما با جهت عمومی گزارشهای مربوط به رکود همخوانی دارد.
چرا قیمتها در امینحضور لحظهای شدهاند؟
فروشندگان تقریباً برای توضیح نوسان قیمت به یک متغیر مشترک اشاره میکنند: نرخ ارز و هزینه جایگزینی کالا.
در بازار سنتی، فروشنده کالایی را با قیمت مشخص خریداری میکرد، حاشیه سود خود را اضافه میکرد و آن را میفروخت. اما در شرایط پرنوسان، مسئله مهمتر این است که پس از فروش کالا، موجودی مشابه با چه قیمتی قابل جایگزینی خواهد بود.
این مسئله حتی برای کالاهای تولید داخل نیز اهمیت دارد.
رئیس هیئتمدیره انجمن لوازم خانگی ایران اخیراً گفته است حدود ۹۵ درصد نیاز بازار از تولید داخلی تأمین میشود، اما همین صنعت سالانه بیش از یک میلیارد دلار ارز دریافت میکند. این ارز برای بخشهایی از مواد اولیه، قطعات، تجهیزات و زنجیره تأمین مورد استفاده قرار میگیرد.
بنابراین داخلی بودن برند به معنای مصونیت کامل قیمت آن از نوسانات ارزی نیست. افزایش هزینه قطعات، مواد اولیه، حملونقل و تأمین مجدد میتواند با فاصله زمانی به قیمت مصرفکننده منتقل شود.
سامسونگ و الجی واقعاً به ایران برمیگردند؟
در چنین بازاری، خبر تازه درباره لوازم خانگی کرهای توجه زیادی جلب کرد.
سازمان توسعه تجارت ایران چهارم مهر اعلام کرد محدودیت واردات کالاهای لوازم خانگی با برندهای کره جنوبی برای تعاونیهای مرزنشین برداشته شده است. طبق ابلاغیه جدید، این تعاونیها از نظر برند و مبدأ کالا میتوانند مشابه رویههایی که پیشتر برای کولبران و ملوانان وجود داشت، اقدام کنند.
اما این خبر یک نکته بسیار مهم دارد:
واردات عمومی و تجاری لوازم خانگی کرهای برای همه بازرگانان آزاد نشده است.
نرگس باقری زمردی، مدیرکل دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت، توضیح داده که پیش از این نیز محصولات کرهای از طریق رویههای کولبری و ملوانی امکان ورود داشتند و مصوبه جدید بیشتر برای برطرف کردن تفاوت میان این رویهها و تعاونیهای مرزنشین بوده است. او حتی تأکید کرده که «اتفاق خاص و عجیبی» رخ نداده و تصمیم جدید را باید نوعی یکسانسازی رویهها دانست.
بنابراین تعبیر «آزاد شدن واردات سامسونگ و الجی» بدون اشاره به این محدودیت میتواند گمراهکننده باشد.
آیا قیمت سامسونگ و الجی پایین میآید؟
در کوتاهمدت، برای چنین نتیجهگیریای زود است.
اثر یک تصمیم وارداتی زمانی در بازار دیده میشود که چند مرحله طی شود: کالا واقعاً وارد کشور شود، حجم ورود قابل توجه باشد، به شبکه توزیع برسد، تکلیف هزینههای حمل و حقوق ورودی مشخص شود و سپس رقابت قیمتی ایجاد کند.
مسیر تعاونیهای مرزنشین از نظر مقیاس با باز شدن واردات تجاری گسترده قابل مقایسه نیست. به همین دلیل حتی اگر محصولات سامسونگ و الجی از این کانال بیشتر وارد شوند، مشخص نیست حجم آنها آنقدر باشد که بتواند ساختار عرضه یا قیمت کل بازار را تغییر دهد. سازمان توسعه تجارت نیز تأکید کرده است که واردات فعلی فقط در چارچوب رویههای محدود مرزی انجام میشود.
فروشندگان امینحضور نیز به همین دلیل بیش از آنکه به تیتر خبر توجه کنند، منتظر دیدن کالا در بازار هستند.
«مدتهاست زوج نداریم»؛ جهیزیه قربانی گرانی لوازم خانگی
یکی از قابل توجهترین نشانههای تغییر بازار، کاهش حضور زوجهایی است که برای تهیه جهیزیه چند وسیله را همزمان خریداری میکردند.
در گذشته خرید یخچال، لباسشویی، تلویزیون و اجاق گاز در یک مراجعه اتفاق عجیبی نبود. امروز اما وقتی هزینه هر کدام از این کالاها بخش بزرگی از درآمد خانوار را مصرف میکند، خرید چندقلمی دشوارتر شده است.
این تغییر رفتار، فروشنده را هم تحت فشار میگذارد. یک مشتری که قبلاً ممکن بود چهار یا پنج قلم کالا خریداری کند، امروز ممکن است فقط یک کالای ضروری را انتخاب کند یا حتی پس از چند ساعت قیمتگیری بدون خرید از بازار خارج شود.
به همین دلیل شلوغی خیابانها دیگر معیار دقیقی برای سنجش رونق امینحضور نیست؛ شاخص مهمتر تعداد فاکتورهایی است که در پایان روز ثبت میشود.
فروش اقساطی هم عقب نشست
در شرایط کاهش قدرت خرید، انتظار میرود خرید اقساطی راه نجات بازار باشد، اما نوسان قیمت دقیقاً همین ابزار را نیز تضعیف کرده است.
فروشندهای که امروز کالا تحویل میدهد و قرار است چند ماه بعد پول آن را دریافت کند، با این ریسک مواجه است که ارزش اقساط دریافتی از قیمت جایگزینی کالا عقب بماند.
به همین دلیل برخی واحدهای سنتی بازار یا فروش اقساطی را محدود کردهاند یا شرایط سختتری برای آن در نظر میگیرند. این مسئله قبلاً نیز از سوی فعالان صنفی مطرح شده بود؛ پازوکی گفته بود با افزایش مداوم قیمت کالا، بسیاری از فروشندگان دیگر توان سابق برای فروش شرایطی را ندارند.
آینده بازار لوازم خانگی؛ بازگشت کرهایها فعلاً بازار را نجات نمیدهد
تصویر فعلی امینحضور بیش از آنکه داستان کمبود کالا باشد، داستان کاهش توان خرید است.
کالا در ویترین وجود دارد، تولیدکنندگان داخلی نیز بنا بر اعلام انجمن صنفی بخش بزرگی از نیاز کشور را تأمین میکنند، اما تورم بالای لوازم خانگی باعث شده فاصله میان قیمت و درآمد خانوار افزایش پیدا کند.
رفع محدودیت واردات محصولات کرهای برای تعاونیهای مرزنشین نیز در وضعیت فعلی بیشتر یک تغییر در سازوکار تجارت مرزی است تا بازگشایی کامل بازار ایران به روی سامسونگ و الجی.
برای ایجاد تغییر محسوس، بازار به چیزی بیشتر از یک بخشنامه نیاز دارد: ثبات ارز، بهبود قدرت خرید، افزایش رقابت واقعی و دسترسی پایدار به کالا.
تا آن زمان، احتمالا مهمترین صحنه امینحضور همان چیزی خواهد بود که امروز دیده میشود؛ مشتریانی که وارد مغازه میشوند، قیمت میپرسند، بودجهشان را دوباره حساب میکنند و بسیاری از آنها بدون فاکتور از بازار خارج میشوند.