قیمت سیبزمینی دوباره شوکه کرد؛ کیلویی ۱۳۵ هزار تومان / وعده ارزانی از نیمه مهر
تازهترین بررسی بازار تهران از شکاف قابل توجه میان قیمت عمدهفروشی و خردهفروشی حکایت دارد.
طبق گزارش همشهری، سیبزمینی در میدان مرکزی میوه و ترهبار حدود ۸۰ تا ۸۵ هزار تومان عرضه میشود، اما همین محصول در برخی فروشگاههای سطح شهر تا ۱۳۰ تا ۱۳۵ هزار تومان قیمت دارد. گزارش میدانی دیگری نیز دامنه قیمت ۶۸ تا ۸۵ هزار تومان در میادین و ۱۱۰ تا ۱۳۵ هزار تومان در خردهفروشی را ثبت کرده است.
این اختلاف به یکی از مهمترین پرسشهای بازار تبدیل شده است؛ بهویژه آنکه اتحادیه بارفروشان میگوید نرخ بالاتر از حدود ۸۵ هزار تومان در میدان مرکزی وجود ندارد.
اگر سقف ۸۵ هزار تومانی عمدهفروشی را مبنا قرار دهیم و حداکثر حاشیه مجاز ۳۵ درصدی مورد اشاره اتحادیه اعمال شود، قیمت خردهفروشی باید حوالی ۱۱۵ هزار تومان قرار گیرد. بنابراین نرخهای ۱۳۰ تا ۱۳۵ هزار تومانی در برخی مغازهها بالاتر از این دامنه قرار میگیرند. اکبر یاوری، رئیس اتحادیه صنف بارفروشان تهران نیز خواستار ورود دستگاههای نظارتی به این اختلاف شده است.
سیبزمینی ۶۹ هزار تومانی چه شد؟
این جهش قیمت در حالی رخ داده که تنها چند روز قبل عرضه تنظیمبازاری برای کاهش نرخ آغاز شده بود.
طیبه صفری، رئیس اتحادیه میوه و سبزیفروشان تهران، اعلام کرده سیبزمینی تنظیمبازاری با همکاری جهاد کشاورزی و شبکه صنفی با قیمت حدود ۶۰ هزار تومان در اختیار مغازهدار قرار میگیرد و باید با نرخ حدود ۶۹ هزار تومان به مصرفکننده فروخته شود.
پیش از آن نیز علی برابری، سرپرست سازمان مرکزی تعاون روستایی، در ۲۸ شهریور از افزایش عرضه و کاهش نرخ خردهفروشی از ۷۳ هزار به ۶۹ هزار تومان خبر داده بود.
سازمان تعاون روستایی حتی از برنامه عرضه ۲۰ هزار تن سیبزمینی همدان برای شکستن حباب بازار خبر داده بود و فاصله قیمت سر مزرعه تا خردهفروشی را غیرمنطقی توصیف کرده بود.
با این حال، کاهش عرضه در روزهای بعد بار دیگر قیمت بازار آزاد را بالا برده و نشان داده است که عرضه محدود تنظیمبازاری هنوز نتوانسته کل بازار را تحت تأثیر قرار دهد.
چرا سیبزمینی دوباره گران شد؟
فعالان صنفی مجموعهای از عوامل را برای وضعیت فعلی مطرح میکنند.
نخستین عامل، افزایش هزینه تولید است. اکبر یاوری میگوید هزینه تولید سیبزمینی نسبت به سال گذشته حدود چهار برابر شده و همین موضوع توان برخی کشاورزان برای ادامه کشت را کاهش داده است.
عامل دوم به افت عملکرد مزارع مربوط میشود. براساس اظهارات او، برداشت هر هکتار که در سالهای قبل حدود ۴۰ تن بوده، امسال در برخی مناطق به حدود ۲۵ تا ۳۰ تن کاهش یافته است. کمآبی و قطعی برق از عوامل این کاهش عنوان شدهاند.
عامل سوم، کاهش موقت ورود محصول به بازار است. دادههای نرخنامه میدان مرکزی در هفته پایانی شهریور نشان میداد قیمت عمده سیبزمینی از دامنه ۵۵ تا ۷۵ هزار تومان به ۷۰ تا ۸۵ هزار تومان رسیده بود؛ یعنی کف قیمت عمده طی یک هفته بیش از ۲۷ درصد رشد کرده بود.
بنابراین موج فعلی گرانی پیش از مهر آغاز شده بود و اکنون آثار آن در خردهفروشی بیشتر دیده میشود.
عرضه قطرهچکانی هم بازار را تحت فشار گذاشت
بخش دیگری از ماجرا به نحوه ورود محصول به بازار مربوط است.
یاوری میگوید کشاورزان معمولاً تمام محصول را همزمان عرضه نمیکنند و حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد برداشت را در ابتدا وارد بازار میکنند؛ بخشی دیگر در انبار نگهداری میشود تا در ماههای بعد فروخته شود. در شرایط گرانی و کاهش عرضه، این رفتار میتواند فشار بازار را تشدید کند.
پیشتر نیز او گفته بود هوای مناسب در همدان باعث شده برخی کشاورزان برای برداشت عجله نکنند و محصول به شکل محدودتری وارد بازار شود.
البته نگهداری بخشی از محصول الزاماً به معنای احتکار نیست؛ تولیدکننده باید محصول فصل را برای عرضه در ماههای بعد نیز مدیریت کند. مسئله زمانی برای بازار مهم میشود که کاهش همزمان عرضه، قیمت را به شکل غیرعادی بالا ببرد.
چرا کیفیت سیبزمینی تنظیمبازاری پایین است؟
گرانی تنها گلایه مصرفکنندگان نیست؛ کیفیت برخی محصولات عرضهشده نیز مورد انتقاد قرار گرفته است.
مشاهدات میدانی از وجود سیبزمینیهایی با لکه، آثار ضربه، تغییر رنگ یا نشانههای ماندگی در بخشی از بازار حکایت دارد. طیبه صفری تأکید کرده کیفیت محصول را نمیتوان صرفاً متوجه خردهفروش دانست، زیرا بار از میدان مرکزی تهیه میشود و آسیب ممکن است از مرحله برداشت تا بارگیری و حمل ایجاد شده باشد.
اکبر یاوری نیز کیفیت بخشی از سیبزمینیهای تنظیمبازاری را نامطلوب ارزیابی کرده و گفته این موضوع موجب گلایه خریداران شده است.
این مسئله اهمیت قیمت را دوچندان میکند؛ زیرا مصرفکننده در عمل ممکن است بخشی از محصول خریداریشده را به دلیل آسیب یا خرابی دور بریزد و در نتیجه هزینه واقعی هر کیلو سیبزمینی قابل مصرف بیش از قیمت روی تابلو شود.
هزینه تولید سیبزمینی چقدر است؟
براساس اظهارات رئیس اتحادیه بارفروشان، هزینه تولید سیبزمینی برای کشاورز اکنون حدود ۵۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم برآورد میشود.
اگر این رقم را با نرخ عمده ۸۰ تا ۸۵ هزار تومان و نرخ خردهفروشی تا ۱۳۵ هزار تومان مقایسه کنیم، مشخص میشود بخش قابل توجهی از قیمت نهایی پس از خروج محصول از مزرعه ایجاد میشود.
این فاصله البته فقط سود واسطه نیست؛ هزینه حمل، ضایعات، بارگیری، حقالعمل، افت وزن، هزینه فروشگاه و مالیات نیز در طول زنجیره اضافه میشود. با این حال، تفاوت ۵۰ هزار تومان در مزرعه تا ۱۳۵ هزار تومان در برخی فروشگاهها، ضرورت شفافیت بیشتر در زنجیره توزیع را برجسته میکند.
سیبزمینی چه زمانی ارزان میشود؟
مهمترین خبر برای مصرفکننده به شروع برداشتهای جدید مربوط میشود.
به گفته رئیس اتحادیه بارفروشان، وضعیت فعلی عمدتاً ناشی از فاصله زمانی میان عرضه محصول همدان و شروع برداشت در سایر استانهاست. محصول پاییزه لرستان و کرمانشاه و مرحله دوم برداشت در همدان، آذربایجان شرقی و اصفهان در راه بازار است.
برآورد صنفی این است که اگر این محصولات از حدود ۱۵ مهر تا حداکثر ۲۷ مهر وارد بازار شوند، عرضه افزایش پیدا میکند و قیمت میتواند وارد مسیر تعادلی و کاهشی شود.
بنابراین نیمه دوم مهر برای بازار سیبزمینی اهمیت زیادی دارد.
اگر برداشت طبق برنامه انجام شود و محصول بدون اختلال وارد شبکه توزیع شود، عامل کمبود فعلی تضعیف خواهد شد. اما اگر مشکلات آب، برق، حمل یا تأخیر برداشت ادامه پیدا کند، روند کاهش قیمت ممکن است با تأخیر مواجه شود.
پیشبینی قیمت سیبزمینی؛ ۱۳۵ هزار تومان ماندگار است؟
با دادههای موجود، نرخهای ۱۳۰ تا ۱۳۵ هزار تومانی خردهفروشی بیشتر نتیجه کمبود موقت عرضه و شکاف شبکه توزیع به نظر میرسد تا یک نرخ پایدار برای ماههای آینده.
دو عامل میتواند قیمت را کاهش دهد: نخست عرضه تنظیمبازاری با نرخ ۶۹ هزار تومان و دوم ورود محصول پاییزه از نیمه مهر. در مقابل، هزینه بالای تولید، افت عملکرد مزارع و نگهداری بخشی از محصول توسط تولیدکنندگان میتوانند سرعت کاهش را محدود کنند.
در مجموع، سیبزمینی اکنون در میدان مرکزی حدود ۸۰ تا ۸۵ هزار تومان است، اما در برخی خردهفروشیها تا ۱۳۵ هزار تومان فروخته میشود. در کنار این بازار آزاد، محصول تنظیمبازاری باید با نرخ حدود ۶۹ هزار تومان به مصرفکننده برسد.
اگر برداشتهای جدید از ۱۵ تا ۲۷ مهر مطابق انتظار وارد بازار شوند، احتمال تعدیل قیمت افزایش مییابد؛ اما اینکه این کاهش تا چه اندازه به سفره خانوار منتقل شود، به همان مسئله قدیمی بازار محصولات کشاورزی بستگی دارد: فاصله قیمت مزرعه و میدان تا مغازه.
