خبر مهم برای گندمکاران؛ وعده تسویه کامل مطالبات تا پایان هفته آینده / ۸۰ همت هنوز باقی مانده است

حمید پورمحمدی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه، در جلسه علنی روز سه‌شنبه ۷ مهر مجلس اعلام کرد دولت برای خرید گندم حدود ۴۵۰ هزار میلیارد تومان تعهد داشته و تا امروز ۳۷۰ هزار میلیارد تومان آن را پرداخت کرده است.

بر این اساس، حدود ۸۲ درصد کل رقم اعلام‌شده پرداخت شده و نزدیک به ۸۰ هزار میلیارد تومان باقی مانده است.

پورمحمدی وعده داد این باقیمانده نیز تا پایان هفته آینده تسویه شود. او یک روز قبل نیز در دیدار با اعضای کمیسیون برنامه و بودجه مجلس گفته بود با برنامه‌ریزی انجام‌شده، تمام مطالبات گندمکاران تا پایان هفته آینده پرداخت خواهد شد.

اهمیت این وعده فقط به تسویه یک بدهی دولتی محدود نمی‌شود. کشاورزان در آستانه فصل جدید کشت برای خرید بذر، کود، سوخت، ماشین‌آلات و پرداخت بدهی‌های دوره قبل به نقدینگی نیاز دارند. هرگونه تأخیر طولانی در پرداخت خرید تضمینی می‌تواند مستقیماً بر تصمیم کشاورز برای کشت سال بعد اثر بگذارد.

پرداخت مطالبات گندمکاران در روزهای اخیر سرعت گرفت

بررسی روند پرداخت‌ها نشان می‌دهد تزریق منابع در نیمه دوم شهریور و ابتدای مهر شتاب گرفته است.

مدیرعامل شرکت بازرگانی دولتی ایران در اواخر شهریور اعلام کرده بود حدود ۸.۵ میلیون تن گندم به شکل تضمینی خریداری شده و پس از پرداخت ۵۵ هزار میلیارد تومان جدید، مجموع پرداخت آن مقطع به حدود ۲۵۷ هزار میلیارد تومان رسیده است. همچنین برنامه‌ای برای پرداخت ۱۰۰ هزار میلیارد تومان دیگر مطرح شده بود تا بیش از ۹۰ درصد مطالبات تسویه شود.

اکنون رقم اعلامی پورمحمدی به ۳۷۰ هزار میلیارد تومان رسیده است؛ بنابراین بخش مهمی از منابع وعده‌داده‌شده در فاصله کوتاهی تأمین شده است.

با این حال، معیار نهایی برای کشاورزان نه رقم مصوب یا وعده پرداخت، بلکه واریز کامل وجه به حساب آنهاست. تحقق وعده پایان هفته آینده می‌تواند یکی از مهم‌ترین پرونده‌های مالی بخش کشاورزی در نیمه نخست سال را ببندد.

دولت چگونه همزمان هزینه جنگ و بودجه جاری را مدیریت کرده است؟

بخش دیگری از سخنان رئیس سازمان برنامه و بودجه به وضعیت منابع عمومی اختصاص داشت.

پورمحمدی گفت دولت در یک سال گذشته با محدودیت منابع و کسری‌های بودجه‌ای روبه‌رو بوده، اما تلاش کرده اداره امور جاری، بازسازی خسارت‌ها، تأمین دارو و معیشت و پرداخت‌های مهمی مانند مطالبات گندمکاران را همزمان پیش ببرد. پایگاه اطلاع‌رسانی دولت نیز گزارش کرده دولت در آغاز مهر باید علاوه بر هزینه‌های بازسازی، منابع بازگشایی مدارس، دانشگاه‌ها و دانشگاه‌های علوم پزشکی را نیز تأمین می‌کرد.

این وضعیت از منظر بودجه‌ای اهمیت زیادی دارد. بازسازی خسارت‌های بزرگ معمولاً هزینه‌ای پیش‌بینی‌نشده است و اگر منابع جدید برای آن تعریف نشود، می‌تواند از اعتبار پروژه‌های عمرانی یا سایر هزینه‌های جاری بکاهد.

به همین دلیل، آنچه در ماه‌های آینده اهمیت دارد فقط میزان هزینه‌کرد نیست؛ بلکه منبع تأمین این هزینه‌ها و اثر آن بر کسری بودجه و تورم نیز باید روشن باشد.

بازسازی ۱۰۷ هزار واحد مسکونی در شهرستان‌ها آغاز شد

طبق گزارش رسمی دولت، بازسازی حدود ۱۰۷ هزار واحد مسکونی در شهرستان‌ها و ۶۵ هزار واحد در تهران آغاز شده است.

پورمحمدی گفته از حدود ۶۵ هزار واحد مورد اشاره در تهران، کار ۵۶ هزار واحد به پایان رسیده است. علاوه بر مسکن، حدود ۳۷ هزار و ۵۰۰ خودروی آسیب‌دیده نیز وارد فرآیند بازسازی یا جبران خسارت شده‌اند.

دولت همچنین اعلام کرده در جریان جنگ حدود شش هزار عملیات نجات انجام شده و ۳۴ هزار مجروح به صورت رایگان درمان شده‌اند. این ارقام از سوی رئیس سازمان برنامه و بودجه اعلام شده‌اند و بخشی از گزارش عملکرد دولت به مجلس هستند.

دامنه بازسازی به مسکن و خودرو محدود نیست. راه‌آهن، اسکله، شبکه آب و گاز، ارتباطات، پست، شهرک‌های صنعتی، مدارس، دانشگاه‌ها، بیمارستان‌ها و مراکز ورزشی نیز در فهرست زیرساخت‌های نیازمند بازسازی قرار گرفته‌اند.

خسارت صنایع فولاد و پتروشیمی چقدر بوده است؟

همزمان با گزارش دولت، کمیسیون اقتصادی مجلس نیز ارزیابی خود از خسارات اقتصادی جنگ را ارائه کرده است.

براساس گزارش این کمیسیون، سازمان برنامه و بودجه با اتکا به خوداظهاری دستگاه‌ها، خسارت مستقیم واردشده به مجموعه‌های فولادی را حدود ۹.۵ میلیارد دلار خسارت ارزی و ۱۶۱ هزار میلیارد تومان خسارت ریالی برآورد کرده است. خسارت بخش پتروشیمی نیز بیش از ۶.۵ میلیارد دلار اعلام شده است.

این ارقام ابعاد مالی بازسازی صنایع را نشان می‌دهد و توضیح می‌دهد چرا دولت برای تأمین منابع به ابزارهایی فراتر از بودجه معمول سالانه نیاز پیدا کرده است.

البته این اعداد براساس گزارش دستگاه‌ها و ارزیابی‌های ارائه‌شده به مجلس هستند و رقم نهایی خسارت می‌تواند با تکمیل بررسی‌ها تغییر کند.

۱۵۰ همت حمایت و ۷۵ همت تسهیلات؛ پول پرداخت شده یا مجوز؟

یکی از نکات مهم سخنان پورمحمدی، ارقامی بود که برای حمایت از کسب‌وکارها مطرح کرد.

رئیس سازمان برنامه و بودجه گفت براساس مصوبات، ۱۵۰ هزار میلیارد تومان مجوز حمایت مالیاتی و ۷۵ هزار میلیارد تومان از محل تسهیلات برای حمایت از بخش‌های آسیب‌دیده اختصاص یافته است. همچنین امکان انتشار اوراق، تهاتر املاک و دارایی‌های مازاد و جابه‌جایی برخی منابع برای بازسازی فراهم شده است.

در تفسیر این ارقام باید میان «مجوز و تخصیص» با «پرداخت واقعی» تفاوت گذاشت.

اعلام ۷۵ هزار میلیارد تومان تسهیلات به معنای آن نیست که تمام این منابع هم‌اکنون به حساب بنگاه‌ها واریز شده است. میزان پرداخت واقعی به سرعت معرفی واحدها، تأیید خسارت، بانک عامل و سازوکار اجرایی بستگی دارد.

هیئت وزیران نیز پیش‌تر تصویب کرده بود منابع مربوط به حمایت از بنگاه‌های آسیب‌دیده با اولویت حفظ اشتغال و تأمین سرمایه در گردش مورد استفاده قرار گیرد.

بازسازی واحدهای تولیدی؛ چالش فقط پول نیست

تأمین اعتبار نخستین مرحله بازگشت کسب‌وکارهاست، اما تنها مانع نیست.

یک واحد فولادی یا پتروشیمی برای بازگشت کامل به تولید ممکن است به تجهیزات وارداتی، قطعات، انرژی، بازسازی شبکه برق یا گاز و رفع مشکلات بیمه‌ای نیاز داشته باشد. از سوی دیگر، واحدهای کوچک و متوسط معمولاً دسترسی محدودتری به منابع بانکی دارند.

به همین دلیل، موفقیت بسته حمایتی را نمی‌توان صرفاً براساس رقم تسهیلات سنجید. معیار اصلی این است که چه تعداد از واحدهای آسیب‌دیده واقعاً به ظرفیت تولید قبل بازگردند و چه میزان اشتغال حفظ شود.

پورمحمدی نیز اعلام کرده دولت قصد دارد هر یک یا دو ماه گزارش کمی از میزان پیشرفت بازسازی به مجلس ارائه کند.

وعده تسویه پول گندم چرا مهم‌تر شده است؟

در میان تمام ارقام مربوط به بازسازی، وعده پرداخت گندمکاران برای بخش کشاورزی اهمیت ویژه‌ای دارد.

کشاورزان محصول خود را ماه‌ها قبل به دولت تحویل داده‌اند و تأخیر در وصول وجه، در اقتصادی با تورم بالا به معنای کاهش ارزش واقعی درآمد آنهاست. علاوه بر آن، شروع فصل کشت جدید بدون نقدینگی می‌تواند کشاورز را به دریافت وام، خرید نسیه نهاده یا کاهش سطح زیرکشت سوق دهد.

دولت اکنون اعلام کرده از مجموع ۴۵۰ همت تعهد، ۳۷۰ همت پرداخت شده و ۸۰ همت باقی مانده است. اگر این ۸۰ هزار میلیارد تومان مطابق وعده تا پایان هفته آینده تسویه شود، پرونده خرید تضمینی امسال از منظر بدهی به تولیدکننده وارد مرحله نهایی خواهد شد.

نیمه دوم سال؛ آزمون بزرگ سازمان برنامه و بودجه

مهم‌ترین بخش ماجرا از اینجا به بعد آغاز می‌شود.

دولت باید همزمان هزینه بازسازی مسکن و زیرساخت‌ها، حمایت از صنایع، تعهدات کشاورزی، پرداخت حقوق و هزینه‌های جاری و پروژه‌های عمرانی را مدیریت کند. این مسئله در شرایطی رخ می‌دهد که خود رئیس سازمان برنامه و بودجه از محدودیت منابع و کسری‌های بودجه‌ای سخن گفته است.

بنابراین کیفیت تأمین مالی بازسازی در نیمه دوم سال اهمیت زیادی دارد. اگر بخش بزرگی از هزینه‌ها به روش‌هایی منجر شود که پایه پولی یا بدهی شبکه بانکی را افزایش دهد، آثار آن می‌تواند بعداً در تورم نمایان شود. در مقابل، استفاده از جابه‌جایی منابع، فروش دارایی مازاد و سازوکارهای کم‌تورم‌تر می‌تواند فشار را کاهش دهد.

در مجموع، مهم‌ترین خبر برای بخش کشاورزی این است که دولت وعده داده تمام مطالبات گندمکاران تا پایان هفته آینده تسویه شود. از ۴۵۰ هزار میلیارد تومان تعهد اعلام‌شده، ۳۷۰ هزار میلیارد تومان پرداخت شده و حدود ۸۰ هزار میلیارد تومان باقی مانده است. همزمان، بازسازی ده‌ها هزار واحد مسکونی و خودرو و تأمین مالی کسب‌وکارهای آسیب‌دیده ادامه دارد.

اکنون آزمون اصلی، تحقق همین وعده‌ها در موعد مقرر و انتشار گزارش شفاف از میزان منابع واقعاً پرداخت‌شده است؛ زیرا در نهایت برای کشاورز، خانوار و تولیدکننده، مهم‌تر از رقم مصوبات، مبلغی است که واقعاً به حساب آنها می‌رسد.