بورس در تله بلاتکلیفی سیاسی؛ چرا ریزش ۸۴ هزار واحدی شاخص ناگهان جمع شد؟
معاملات چهارشنبه با موج سنگین فروش آغاز شد. شاخص کل بورس در دقایق نخست تا محدوده ۵ میلیون و ۸۶۲ هزار واحد عقب نشست و حدود ۸۴ هزار واحد از ارتفاع روز قبل فاصله گرفت. اما فشار فروش پایدار نماند و با بازگشت تقاضا، نماگر اصلی بخش بزرگی از افت خود را جبران کرد. تا حوالی ساعت ۱۰:۴۰، شاخص کل تنها ۱۹ هزار و ۹۱۲ واحد معادل ۰.۳۳ درصد پایینتر از روز گذشته و در سطح ۵ میلیون و ۹۲۷ هزار و ۶۵۰ واحد قرار داشت.
همزمان شاخص هموزن برخلاف شاخص کل ۴۸۹۰ واحد رشد کرد و به یک میلیون و ۶۷۸ هزار واحد رسید؛ نشانهای که میگوید فشار فروش بیشتر روی بخشی از شرکتهای بزرگ و شاخصساز متمرکز بوده و تمام بازار را درگیر نکرده است.
این تفاوت میان دو شاخص اهمیت زیادی دارد. اگر بازار واقعاً وارد فاز فروش گسترده و هراس عمومی شده بود، انتظار میرفت شاخص هموزن نیز با افت سنگین همراه شود و تعداد نمادهای منفی به شکل محسوسی بیشتر باشد.
اما چنین اتفاقی رخ نداد.
۵۲۵ نماد مثبت؛ فروشندگان کنترل کامل بازار را نگرفتند
تا مقطع ثبتشده در معاملات امروز، ۵۲۵ نماد در محدوده مثبت و ۲۷۷ نماد در محدوده منفی معامله میشدند. تعداد صفهای خرید نیز ۲۵۰ نماد و صفهای فروش تنها ۳۴ نماد بود. ارزش سفارشهای خرید به حدود ۱۴.۲ همت رسیده بود، در حالی که سفارشهای فروش نزدیک ۱.۱ همت ثبت شد.
این آمار با تصویر یک «ریزش عمومی» سازگار نیست.
بورس امروز بیشتر شاهد یک شوک اولیه و سپس جدال خریداران و فروشندگان بوده است. فروشندگان در شروع بازار با قدرت ظاهر شدند، اما در قیمتهای پایینتر تقاضای تازهای شکل گرفت و بخش بزرگی از صفها جمع شد.
جریان پول حقیقی نیز همین وضعیت را منعکس میکند. تا آن زمان تنها حدود ۱۷۹ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام، حقتقدم و صندوقهای سهامی خارج شده بود؛ در حالی که سرانه خرید حقیقیها ۹۱.۳ میلیون تومان و سرانه فروش ۸۵.۱ میلیون تومان گزارش شد و نسبت قدرت خرید به ۱.۰۷ رسید.
یعنی بازار منفی بود، اما خریداران کاملاً عقبنشینی نکرده بودند.
اثر فشار فروش سهشنبه هنوز در بازار باقی مانده بود
بخشی از رفتار امروز از جلسه معاملاتی سهشنبه به ارث رسیده است.
شاخص کل روز ۲۷ مرداد در ظاهر نزدیک ۴۹ هزار و ۵۶۶ واحد رشد کرد، اما این رشد تصویر کامل بازار نبود. بازگشایی نماد «فارس» با افزایش حدود ۱۴ درصدی بیش از ۵۳ هزار واحد اثر مثبت روی شاخص گذاشت؛ به عبارت دیگر اگر اثر این نماد حذف میشد، شاخص کل میتوانست حتی اندکی منفی باشد.
از حدود ساعت ۱۱ سهشنبه نیز فشار فروش در بسیاری از نمادها بالا رفت و در پایان روز حدود ۱۳۵۶ میلیارد تومان پول حقیقی از سهام و صندوقهای سهامی خارج شد. قدرت خرید حقیقیها نیز به محدوده منفی ۱.۲۱ رسید.
بنابراین شروع منفی چهارشنبه کاملاً غافلگیرکننده نبود؛ بخشی از عرضههای روز قبل به جلسه امروز منتقل شده بود.
اما آنچه معاملات امروز را مهم کرد، سرعت جذب همین عرضهها بود.
الیاس کردی: بازار شبیه روزهای پس از خروج ترامپ از برجام شده است
پیام الیاس کردی، کارشناس بازار سرمایه، وضعیت امروز را نه صرفاً نتیجه تحلیل تکنیکال یا شناسایی سود، بلکه محصول یک متغیر بزرگتر میداند: نامشخص بودن مسیر سیاسی کشور.
او شرایط بازار را با دوره بعد از خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷ مقایسه کرده است؛ دورهای که ابتدا بازار ارز سریعتر واکنش نشان داد اما سایر بازارهای دارایی برای مدتی در انتظار روشن شدن مسیر سیاست خارجی و اقتصاد باقی ماندند.
این مقایسه از یک منظر قابل توجه است. دادههای تاریخی نشان میدهد در سال ۱۳۹۷ بازارهای دارایی در نهایت افزایشهای بسیار بزرگی را تجربه کردند؛ متوسط نرخ دلار آزاد در ۱۱ ماه آن سال نسبت به دوره مشابه سال قبل حدود ۱۶۴ درصد رشد کرد و میانگین قیمت سکه طرح جدید نیز نزدیک ۱۶۵ درصد افزایش یافت. ارزش سهام معاملهشده نیز در همان مقایسه حدود ۱۶۹ درصد رشد داشت.
با این حال نباید نتیجه گرفت سال ۱۴۰۵ الزاماً مسیر سال ۱۳۹۷ را تکرار خواهد کرد. ساختار بازار سرمایه، نرخ ارز، سطح تورم، سیاستهای دولت و شرایط ژئوپلیتیک امروز کاملاً متفاوت است.
شباهت اصلی در ابهام تصمیمگیری سرمایهگذاران است، نه لزوماً در نتیجه نهایی قیمتها.
پایان مهلت ۶۰ روزه چه تغییری در بورس ایجاد کرده است؟
بورس طی دوره ۶۰ روزهای که برای رسیدن ایران و آمریکا به توافق نهایی در نظر گرفته شده بود، برخلاف تصور اولیه عملکرد مثبتی داشت.
از ۲۸ خرداد تا پایان این دوره، شاخص کل حدود ۱۴.۵ درصد و شاخص هموزن نزدیک ۲۳ درصد رشد کردند. شاخص کل در این فاصله از محدوده ۵.۱ میلیون واحدی به نزدیکی ۵.۹ میلیون واحد رسید.
اما پشت این رشد یک نکته مهم وجود داشت: در همین بازه زمانی حدود ۷ همت پول حقیقی از بورس خارج شد. بنابراین رشد شاخص الزاماً به معنی افزایش اعتماد همه سرمایهگذاران خرد نبود و بخشی از معاملهگران همچنان با احتیاط عمل کردند.
اکنون مهلت ۶۰ روزه به پایان رسیده و بازار دیگر نمیتواند روی یک تاریخ مشخص برای نتیجه مذاکرات حساب کند.
همین تغییر، ارزش «خبر سیاسی» را برای معاملهگران بیشتر کرده است.
ترامپ چه گفت و چرا بورس حساس شد؟
دونالد ترامپ روز سهشنبه ۱۸ آگوست اعلام کرد هیچ مذاکرهای میان آمریکا و ایران در جریان نیست و هیچ مذاکرهای نیز برنامهریزی نشده است. او همچنین یک روز پیشتر گفته بود آمریکا قصد تمدید توافق موقت ماه ژوئن را ندارد.
در مقابل، مقامهای ایرانی تأکید کردهاند بازگشت به مسیر مذاکرات منوط به اجرای تعهدات توافق موقت از سوی آمریکاست و اختلافها بر سر تنگه هرمز، تحریمهای نفتی، داراییهای مسدودشده و مسائل امنیتی همچنان ادامه دارد.
از دید بورس، مشکل اصلی فقط منفی یا مثبت بودن خبر نیست.
بازار میتواند حتی با یک سناریوی منفی مشخص کنار بیاید و خود را با آن تطبیق دهد؛ چیزی که برای معاملهگر دشوارتر است، نبود یک سناریوی غالب است.
این دقیقاً همان نکتهای است که الیاس کردی بر آن تأکید دارد: بازار نمیداند باید بر اساس توافق قیمتگذاری کند یا تشدید تخاصم.
چرا بورس با خبرهای منفی کاملاً فرو نریخت؟
رفتار امروز یک پیام مهم دارد.
با وجود پایان تفاهم ۶۰ روزه و مواضع تند سیاسی، شاخص کل پس از سقوط ۸۴ هزار واحدی توانست بیش از ۶۰ هزار واحد از آن افت را جبران کند. شاخص هموزن نیز مثبت شد و صفهای خرید به شکل محسوسی بیشتر از صفهای فروش باقی ماند.
این وضعیت نشان میدهد بخشی از سرمایهگذاران هنوز سهام را در قیمتهای منفی جذاب میدانند.
دنیای اقتصاد نیز در بررسی وضعیت پس از پایان تفاهم ۶۰ روزه به سرعت جمع شدن صفهای فروش و شکلگیری تقاضا در منفیها اشاره کرده و نوشته است که برخی معاملهگران پس از فروش در قیمت پایین، ناچار شدهاند دوباره در قیمتهای بالاتر وارد بازار شوند.
از سوی دیگر، رشد سود شرکتها، افزایش نرخهای فروش و اثر نرخ ارز بر شرکتهای صادراتی هنوز بخشی از پشتوانه بنیادی بازار محسوب میشود.
یعنی بورس علاوه بر سیاست، یک موتور اقتصادی هم دارد.
ماجرای بنزین چرا اثر تعیینکنندهای بر بورس ندارد؟
الیاس کردی معتقد است خبرهای مربوط به بنزین در مقابل حجم بزرگ اخبار سیاسی فعلی وزن کمتری دارند.
این نگاه از منظر رفتار روزانه بازار قابل درک است. تغییرات احتمالی سیاست بنزین میتواند روی برخی صنایع مانند پالایشگاهها، پتروشیمیها، خودرو، حملونقل و حتی انتظارات تورمی اثر بگذارد؛ اما زمانی که سرمایهگذار همزمان با احتمال تغییر بنیادین در روابط ایران و آمریکا، تحریمها و ریسک نظامی روبهروست، خبر بنزین به یک متغیر درجه دوم تبدیل میشود.
در چنین فضایی، مسئله اصلی سهامدار این نیست که قیمت یک حامل انرژی چه تغییری میکند؛ بلکه این است که ریسک سیستماتیک کل اقتصاد به کدام سمت حرکت خواهد کرد.
آیا بورس وارد فاز اصلاح شده است؟
هنوز شواهد کافی برای اعلام آغاز یک روند نزولی فراگیر وجود ندارد.
شاخص کل در چند هفته گذشته رشد سنگینی داشته و طبیعی است بخشی از معاملهگران پس از صعود سریع اقدام به شناسایی سود کنند. روز دوشنبه ۲۶ مرداد شاخص بیش از ۱۳۱ هزار واحد رشد کرده بود و تنها در دوره ۶۰ روزه اخیر نیز افزایش ۱۴.۵ درصدی ثبت کرده است.
بنابراین اصلاح کوتاهمدت پس از این رشدها اتفاقی غیرعادی نیست.
مهمتر از رنگ شاخص یک روز، چند علامت دیگر است: آیا پول حقیقی به صورت سنگین و متوالی خارج میشود؟ آیا صفهای فروش پایدار میمانند؟ آیا ارزش معاملات کاهش شدید پیدا میکند؟ و آیا شاخص هموزن نیز همزمان با شاخص کل وارد روند نزولی میشود؟
تا معاملات میانی چهارشنبه، پاسخ همه این پرسشها منفی نیست اما هنوز هم به مرحله هشدار جدی نرسیده است.
دو سناریو برای ادامه بورس
در سناریوی نخست، اگر نشانهای از بازگشت مذاکرات، کاهش تنش یا حداقل جلوگیری از درگیری تازه شکل بگیرد، بخش مهمی از ریسک سیاسی بازار کاهش پیدا میکند. در این حالت سهام میتواند دوباره به متغیرهای بنیادی مانند سود شرکتها، نرخ ارز و گزارشهای مالی واکنش نشان دهد و مسیر صعودی خود را بازیابد. دنیای اقتصاد نیز جلوگیری از تشدید تنش را یکی از سناریوهای حامی بازار سهام میداند.
اما در سناریوی دوم، اگر اخبار به سمت افزایش درگیری و ریسکهای امنیتی حرکت کند، بخشی از نقدینگی میتواند از بورس به سمت طلا، ارز و داراییهای کالایی حرکت کند و فشار فروش افزایش یابد.
نکته مهم این است که هر دو سناریو یک وجه مشترک دارند: بازار برای تصمیم گرفتن به وضوح بیشتر نیاز دارد.
بورس امروز بیش از آنکه ترسیده باشد، مردد است
رفتار ۲۸ مرداد یک تصویر دوگانه از بورس ارائه میدهد.
سقوط اولیه ۸۴ هزار واحدی نشان داد معاملهگران نسبت به ریسک سیاسی حساساند، اما بازگشت سریع شاخص و مثبت شدن هموزن نشان داد هنوز تقاضای قدرتمندی در قیمتهای پایین وجود دارد.
به همین دلیل تعبیر «بلاتکلیفی» شاید دقیقتر از «ترس» باشد.
بورس در آستانه ۶ میلیون واحد قرار گرفته، طی دو ماه گذشته رشد محسوسی داشته و در عین حال با یکی از مبهمترین مقاطع سیاسی اخیر مواجه است. معاملهگران نه میخواهند از یک موج صعودی احتمالی جا بمانند و نه حاضرند بدون روشن شدن آینده سیاسی ریسک نامحدود بپذیرند.
اگر مسیر ایران و آمریکا به سمت توافق حرکت کند، بازار میتواند خیلی سریع دوباره سمتوسوی مشخصی پیدا کند. اگر تنش بالا برود نیز جهت حرکت احتمالاً واضحتر خواهد شد.
دردسر اصلی بورس امروز این است که هنوز هیچکدام از این دو مسیر قطعی نشده است؛ و بازارها معمولاً بیش از خبر بد، از ابهام طولانیمدت گریزانند.