۶۵۱ کیلو طلا در ۵ ماه فروخته شد؛ پشت پرده حراج ۱۶.۳ همتی مرکز مبادله
اصغر بالسینی، سخنگوی مرکز مبادله ارز و طلای ایران، اعلام کرده از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا پایان حراج ۲۷ مرداد، ۱۳ جلسه حراج شمش طلای استاندارد برگزار شده و مجموع معاملات این جلسات به ۶۵۱ کیلوگرم رسیده است.
ارزش این معاملات نیز از ۱۶ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان عبور کرده است. حراج ۲۷ مرداد که سیزدهمین جلسه سال و یکصد و پنجاه و سومین حراج شمش مرکز مبادله از ابتدای راهاندازی این سازوکار بود، با معامله ۲۷ کیلوگرم به ارزش بیش از ۶۸۷ میلیارد تومان پایان یافت.
بر اساس گزارش منتشرشده از حراج اخیر، تمام ۲۷ کیلوگرم شمشی که در این جلسه عرضه شده بود معامله شد؛ بنابراین نرخ جذب عرضه در حراج اخیر ۱۰۰ درصد بوده است.
میانگین هر کیلو شمش در این ۵ ماه چقدر بوده است؟
اگر ارزش بیش از ۱۶.۳ همتی معاملات را بر ۶۵۱ کیلوگرم شمش تقسیم کنیم، میانگین ارزش معاملاتی هر کیلوگرم در کل دوره به حدود ۲۵ میلیارد تومان میرسد.
یعنی میانگین ساده هر گرم شمش در این پنج ماه حدود ۲۵ میلیون تومان بوده است.
البته این عدد «قیمت امروز طلا» نیست. ۱۳ حراج در زمانهای مختلف برگزار شدهاند و در این فاصله هم نرخ ارز داخلی و هم اونس جهانی طلا تغییر کرده است؛ در نتیجه ۲۵ میلیون تومان صرفاً میانگین وزنی ارزش کل معاملات از ابتدای سال تا ۲۷ مرداد محسوب میشود.
در حراج اخیر، ۶۸۷ میلیارد تومان برای ۲۷ کیلوگرم شمش پرداخت شده است. این رقم میانگین حدود ۲۵ میلیارد و ۴۴۴ میلیون تومان برای هر کیلوگرم یا تقریبا ۲۵.۴۴ میلیون تومان برای هر گرم را نشان میدهد.
این محاسبات تصویر بهتری از مقیاس مالی این بازار ارائه میدهد؛ هر قطعه استاندارد یککیلویی عملاً دارایی چند ده میلیارد تومانی است و به همین دلیل حراج مرکز مبادله اساساً بازار خرید خرد خانوار نیست.
آیا ۱۶.۳ همت معامله یعنی تقاضای شمش در حال افزایش است؟
اینجا باید میان «حجم تجمعی معاملات» و «رشد تقاضا» تفاوت گذاشت.
مرکز مبادله و گزارشهای منتشرشده از استمرار استقبال فعالان رسمی بازار سخن میگویند و فروش کامل عرضه ۲۷ کیلوگرمی حراج اخیر نیز نشان میدهد برای حجم عرضهشده خریدار وجود داشته است.
اما مقایسه آمار ابتدای سال نکته دیگری را آشکار میکند.
بالسینی در ۲۵ اردیبهشت اعلام کرده بود که فقط در شش جلسه نخست سال ۴۷۶ کیلوگرم شمش طلا معامله شده است. ارزش همان معاملات نیز بیش از ۱۲ همت عنوان شده بود.
اکنون پس از ۱۳ جلسه مجموع وزن به ۶۵۱ کیلوگرم رسیده است.
بنابراین در هفت جلسه بعدی مجموعاً حدود ۱۷۵ کیلوگرم دیگر معامله شده؛ یعنی:
-
متوسط شش جلسه نخست: حدود ۷۹.۳ کیلوگرم در هر جلسه
-
متوسط هفت جلسه بعد: حدود ۲۵ کیلوگرم در هر جلسه
این مقایسه از کاهش حدود ۶۸ درصدی متوسط حجم معاملهشده در هر جلسه حکایت دارد.
با این حال نمیتوان از این عدد مستقیماً نتیجه گرفت «تقاضا ۶۸ درصد افت کرده»، زیرا حجم معامله تابع میزان عرضهشده نیز هست. برای قضاوت درباره قدرت تقاضا باید مقدار عرضه، تعداد متقاضیان و نسبت شمش فروختهشده به عرضه هر جلسه را همزمان بررسی کرد.
چه کسانی اصلاً میتوانند از این حراجها طلا بخرند؟
برخلاف حراج سکه، این بازار برای حضور مستقیم همه مردم طراحی نشده است.
طبق ضوابط حراجهای سال ۱۴۰۵، چهار گروه اصلی امکان خرید شمش دارند: فروشندگان عمده شمش طلا، تولیدکنندگان و سازندگان مصنوعات طلا، خردهفروشان طلای آبشده و سکوهای برخط مجاز فعال در حوزه طلا. متقاضیان همچنین باید مجوز کسب معتبر و شرایط مقرر در شیوهنامه مرکز مبادله را داشته باشند.
برای حراج ۲۷ مرداد نیز وجهالضمان به ازای هر قطعه شمش پنج میلیارد تومان تعیین شده بود و سقف خرید هر متقاضی در طول یک هفته تقویمی حداکثر ۲۵ قطعه اعلام شد.
شمشهای مورد معامله نیز استاندارد هستند؛ در مقررات حراج، وزن هر قطعه یک کیلوگرم و حداقل عیار ۹۹۵ در هزار تعیین شده است.
بنابراین این بازار بیشتر حلقه تأمین فعالان حرفهای صنعت طلاست تا مسیری برای سرمایهگذاری مستقیم یک خانوار.
چرا مرکز مبادله شمش طلا حراج میکند؟
کارکرد اصلی این سازوکار را باید در تأمین رسمی ماده اولیه صنعت طلا و ایجاد یک بستر شفاف برای کشف قیمت و معامله جستوجو کرد.
بازار طلا پیش از راهاندازی این حراجها نیز فعال بود، اما بخشی از معاملات عمده شمش در شبکههای سنتی و خارج از یک بستر متمرکز انجام میشد. مرکز مبادله تلاش کرده خرید و فروش شمش استاندارد را به محیطی منتقل کند که خریدار، عرضهکننده، وزن، عیار و نتیجه معامله مشخص باشد.
وجود استاندارد حداقل عیار، دریافت وجهالضمان و محدود کردن حضور به دارندگان مجوز، ریسک معاملات غیررسمی را برای فعالان صنفی کاهش میدهد. از سوی دیگر، تولیدکنندگان مصنوعات طلا میتوانند بخشی از نیاز مواد اولیه خود را مستقیماً در این بازار تأمین کنند.
ورود پلتفرمهای آنلاین چه تغییری ایجاد کرد؟
از ابتدای حراجهای سال ۱۴۰۵ یک تغییر مهم نیز رخ داد: سکوهای مجاز خرید و فروش آنلاین طلا به جمع خریداران واجد شرایط اضافه شدند.
این امکان از نخستین حراج سال در ۱۳ اردیبهشت فراهم شد و پلتفرمهایی که مجوز لازم را دارند میتوانند مانند دیگر فعالان رسمی بازار برای خرید شمش اقدام کنند.
اهمیت این تصمیم در رشد سریع بازار طلای آنلاین است. پلتفرمهایی که طلای آبشده یا مصنوعات را به کاربران میفروشند، برای ایفای تعهدات خود نیازمند پشتوانه واقعی طلا هستند و دسترسی به شمش استاندارد از یک بازار رسمی میتواند بخشی از زنجیره تأمین آنها را شفافتر کند.
البته صرف خرید شمش از مرکز مبادله به خودی خود درباره وضعیت مالی، ذخایر یا تعهدات یک پلتفرم خاص چیزی ثابت نمیکند؛ نظارت بر موجودی و تطابق دارایی با تعهدات کاربران مسئلهای جداگانه است.
۶۵۱ کیلوگرم طلا عدد بزرگی است؟
از زاویه یک سرمایهگذار خرد، ۶۵۱ کیلوگرم طلا رقم بسیار بزرگی است؛ ارزش آن نیز بیش از ۱۶.۳ هزار میلیارد تومان بوده است. اما برای ارزیابی عمق یک بازار عمده باید این رقم را در بستر تعداد جلسات و حجم صنعت طلا بررسی کرد.
در ۱۳ جلسه، متوسط حجم معاملهشده حدود ۵۰ کیلوگرم در هر حراج بوده است. این عدد نشان میدهد حراج شمش به یک کانال واقعی برای انتقال طلای استاندارد میان عرضهکننده و فعالان صنعت تبدیل شده، اما حجم معاملات بین جلسات ثابت نبوده است.
برای نمونه، در اسفند ۱۴۰۴ یک حراج به تنهایی با معامله ۱۳۵ کیلوگرم شمش به ارزش بیش از ۳.۴ هزار میلیارد تومان پایان یافته بود؛ در حالی که حراج ۲۷ مرداد امسال فقط ۲۷ کیلوگرم معامله داشت.
در نتیجه اندازه هر حراج به شرایط عرضه و بازار در همان مقطع وابسته است.
آیا حراج شمش میتواند قیمت طلا را کنترل کند؟
نقش حراجها در افزایش عرضه رسمی و شفافیت معاملات قابل توجه است، اما نباید اثر آنها بر قیمت عمومی طلا را بیش از اندازه بزرگ دانست.
قیمت طلای ایران در نهایت به متغیرهایی مانند قیمت جهانی اونس، نرخ دلار، انتظارات تورمی و شرایط سیاسی وابسته است. عرضه شمش میتواند کمبود فیزیکی مواد اولیه را کاهش دهد یا بازار عمده را منظمتر کند، اما نمیتواند به تنهایی اثر یک جهش سنگین دلار یا اونس جهانی را خنثی کند.
بنابراین موفقیت حراج را بهتر است با معیارهایی مانند استمرار عرضه، درصد فروش شمشهای عرضهشده، تعداد خریداران، فاصله قیمت کشفشده با بازار و شفافیت زنجیره تأمین سنجید؛ نه صرفاً اینکه قیمت طلای خردهفروشی پس از حراج کاهش یافته یا خیر.
کارنامه ۵ ماهه؛ بازار رسمی شکل گرفته اما یک سؤال باقی است
رسیدن معاملات شمش طلای مرکز مبادله به ۶۵۱ کیلوگرم و بیش از ۱۶.۳ همت نشان میدهد این سازوکار پس از بیش از ۱۵۰ مرحله برگزاری، دیگر یک بازار آزمایشی نیست. حراج اخیر نیز با فروش تمام ۲۷ کیلوگرم عرضهشده نشان داد برای عرضه موجود تقاضای کافی وجود داشته است.
اما دادههای سال ۱۴۰۵ یک نکته تحلیلی مهم هم دارند: بخش بزرگی از حجم ۶۵۱ کیلوگرمی در شش جلسه نخست سال شکل گرفته و متوسط وزن معاملهشده در جلسات بعدی پایینتر بوده است.
این مسئله لزوماً علامت ضعف بازار نیست، چون حجم عرضهها نیز تغییر میکند؛ با این حال نشان میدهد برای سنجش «استقبال» از حراج نباید فقط به رقم تجمعی فروش نگاه کرد.
عدد مهم بعدی برای بازار طلا نه فقط عبور معاملات از ۷۰۰ یا ۸۰۰ کیلوگرم، بلکه روند حجم عرضه و درصد جذب آن در حراجهای بعدی خواهد بود. اگر شمشهای بیشتری عرضه شود و همچنان بخش عمده آن خریدار داشته باشد، میتوان با اطمینان بیشتری از تعمیق بازار رسمی شمش طلا در ایران سخن گفت.