گوشت مغولی در راه ایران؛ واردات گوشت قرمز به ۱۴ هزار تن رسید
بازار گوشت قرمز ایران با یک معادله متفاوت نسبت به سالهای گذشته روبهرو شده است؛ واردات بهشدت کاهش یافته، تولید داخلی در سطح قابل توجهی قرار دارد، اما قیمت گوشت همچنان بالاست و فعالان بازار از ضعف تقاضای مصرفکننده خبر میدهند.
سید فخرالدین عامریان، رئیس انجمن صنفی واردکنندگان فرآوردههای خام دامی، روز سهشنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد طی پنج ماه اخیر حدود ۱۲ تا ۱۴ هزار تن گوشت قرمز وارد کشور شده است. به گفته او، شرایط اقتصادی خانوار باعث کاهش مصرف شده و در حال حاضر حتی برای این میزان واردات نیز تقاضای کافی در بازار وجود ندارد.
این عدد در مقایسه با آمار سالهای گذشته قابل توجه است. عامریان پیشتر اعلام کرده بود میزان واردات انواع گوشت در سال ۱۴۰۲ حدود ۲۳۸ هزار تن بوده و در سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۱ هزار تن کاهش یافته است. بنابراین، اگرچه مقایسه پنج ماه امسال با آمار یک سال کامل نیازمند احتیاط است، روند کلی از کاهش قابل ملاحظه واردات حکایت دارد.
گوشت گوسفندی مغولستان وارد بازار ایران میشود
یکی از تازهترین تحولات بازار، اضافه شدن دوباره مغولستان به منابع تأمین گوشت گوسفندی ایران است. عامریان گفته است طی یک تا دو ماه آینده گوشت منجمد گوسفندی از مغولستان وارد کشور خواهد شد.
در حال حاضر بخشی از گوشت گوساله وارداتی ایران از پاکستان و برزیل تأمین میشود و گوشت بوفالو نیز از هند وارد میشود. وزارت جهاد کشاورزی نیز پیشتر ادامه واردات گوشت قرمز از پاکستان را تأیید کرده و این کشور را یکی از قطبهای تأمین دام سنگین در منطقه دانسته است.
عامریان همچنین بر کیفیت گوشت وارداتی از برزیل و استرالیا تأکید کرده است. در سطح دولتی نیز معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده سازمان دامپزشکی برای محمولههای وارداتی، از جمله گوشت برزیلی، ضوابط سختگیرانه بهداشتی اعمال میکند و سلامت محمولهها پیش از ورود به شبکه مصرف مورد بررسی قرار میگیرد.
در نتیجه ورود گوشت از کشورهای جدید به معنای حذف کنترلهای دامپزشکی نیست؛ موضوعی که در سازوکار تازه «قبض انباری» نیز مورد تأکید مسئولان وزارت جهاد قرار گرفته است.
واردات قبض انباری گوشت به کجا رسید؟
یکی از نکات قابل توجه سخنان جدید رئیس انجمن واردکنندگان، وضعیت واردات گوشت به روش قبض انباری است. عامریان میگوید این فرآیند همچنان در دست اقدام است و وزارت جهاد کشاورزی باید راهکار اجرایی آن را نهایی کند؛ به گفته او هنوز اتفاق عملی مورد انتظار در این زمینه رخ نداده است.
این در حالی است که وزارت جهاد کشاورزی از اواخر تیرماه اجرای این روش را به عنوان یکی از راههای تسریع واردات کالاهای اساسی مطرح کرده بود. در روش قبض انباری، محموله میتواند ابتدا وارد انبار گمرک شود و سپس برخی مجوزها و مراحل اداری برای ترخیص نهایی تکمیل شود؛ بنابراین هدف اصلی، کاهش زمان توقف کالا پیش از ورود به کشور است، نه کنار گذاشتن استانداردهای دامپزشکی.
وزارت جهاد همچنین اعلام کرده اجرای قاعده «تقدم قبض انبار» در سطح کالاهای کشاورزی باعث ورود بیش از ۳.۵ میلیون تن کالا به کشور شده است. با این حال اظهارات تازه عامریان نشان میدهد دستکم از نگاه فعالان حوزه گوشت، هنوز برای عملیاتی شدن کامل این سازوکار در واردات محصولات گوشتی ابهاماتی وجود دارد.
گوشت کیلویی یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان؛ چرا تقاضا کم شده است؟
محور اصلی تحلیل عامریان درباره کاهش واردات، نه افزایش تولید بلکه افت قدرت خرید مصرفکننده است.
رئیس انجمن واردکنندگان میگوید گوشت گوساله بدون استخوان در حال حاضر با قیمت حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان وارد شبکه توزیع میشود و بسیاری از خانوارها در مواجهه با فشار اقتصادی، ابتدا مقدار مصرف گوشت خود را کاهش میدهند یا آن را از سبد غذایی حذف میکنند.
او حدود یک ماه قبل نیز همین محدوده قیمتی را برای ورود گوشت وارداتی به شبکه توزیع اعلام کرده و در عین حال گفته بود محصول در مراحل بعدی با قیمت بالاتری به دست مصرفکننده نهایی میرسد. عامریان به همین دلیل اصلاح شبکه توزیع و کاهش فاصله قیمت میان واردکننده و مصرفکننده را ضروری دانسته بود.
بررسی قیمتهای خردهفروشی نیز نشان میدهد نوع و قطعه گوشت تأثیر قابل توجهی بر قیمت دارد؛ برای نمونه در هفتههای اخیر نرخ برخی قطعات پاکشده گوساله در بازار از حدود ۱.۳ میلیون تومان تا بیش از ۱.۸ میلیون تومان در هر کیلو گزارش شده است. بنابراین رقم یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان اعلامشده از سوی عامریان را نباید به عنوان قیمت یکسان همه انواع گوشت گوساله در خردهفروشی تلقی کرد.
اختلاف عجیب درباره سرانه مصرف گوشت در ایران
یکی از مهمترین نکات این پرونده، اختلاف جدی آمارها درباره سرانه مصرف گوشت قرمز است.
در متن خبر منتشرشده امروز از اظهارات عامریان آمده است که سرانه مصرف گوشت قرمز تا دو سال قبل ۱۲ کیلوگرم بوده و اکنون «سرانه مصرف لبنیات» به ۵ تا ۶ کیلوگرم رسیده است. استفاده از واژه «لبنیات» در این جمله به احتمال زیاد خطای نگارشی است؛ زیرا همین مقام در گزارشهای قبلی صراحتاً سرانه فعلی گوشت قرمز را حدود ۵ تا ۶ کیلوگرم اعلام کرده بود.
اما این همه ماجرا نیست. روحالله زحمتکش، معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی، هفتم مرداد سرانه مصرف گوشت قرمز در کشور را حدود ۱۱ کیلوگرم اعلام کرد و حتی گفت برنامه وزارت جهاد افزایش سرانه مصرف است.
بنابراین درباره میزان واقعی مصرف، دو برآورد بسیار متفاوت وجود دارد: حدود ۶ کیلوگرم از سوی انجمن واردکنندگان و حدود ۱۱ کیلوگرم از سوی معاونت امور دام وزارت جهاد. تا زمانی که مبنای آماری، نوع گوشت محاسبهشده، دوره زمانی و روش برآورد این ارقام به صورت یکسان منتشر نشود، نمیتوان با قطعیت از نصف شدن سرانه مصرف در دو سال سخن گفت.
آنچه روشنتر است، نشانههای ضعف تقاضا در بازار و تأکید مکرر فعالان بخش خصوصی بر کاهش قدرت خرید خانوارهاست.
آیا ایران دیگر به واردات گوشت نیاز ندارد؟
عامریان معتقد است اگر مصرف در سطح فعلی باقی بماند، تولید سالانه ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن گوشت قرمز داخلی میتواند پاسخگوی نیاز کشور باشد و حتی ممکن است نیازی به ادامه واردات گسترده وجود نداشته باشد. او در گزارش قبلی نیز تولید داخلی را حدود ۶۰۰ هزار تن در سال برآورد کرده بود.
اما این دیدگاه با موضع دیگری که همین انجمن در هفتههای گذشته مطرح کرده، نیازمند تحلیل است. عامریان در تیرماه تأکید کرده بود تداوم واردات میتواند به تنظیم بازار و کنترل قیمت کمک کند و حذف واردات ممکن است محصول را با نرخ بالاتری به دست مصرفکننده برساند.
در نتیجه مسئله بازار گوشت صرفاً «کمبود یا مازاد فیزیکی» نیست. حتی اگر تولید داخل از نظر حجمی جوابگوی مصرف کاهشیافته باشد، رقابت واردات، قیمت نهادههای دامی، نرخ ارز، هزینه گمرکی و شبکه توزیع میتوانند قیمت نهایی را تغییر دهند.
حذف ارز ارزان چگونه قیمت گوشت را تغییر داد؟
عامریان یکی از دلایل جهش قیمت را تغییر سیاست ارزی میداند. به گفته او، تا دیماه سال گذشته واردات با ارز ارزانتری انجام میشد و گوشت وارداتی با قیمت حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان در هر کیلو وارد شبکه میشد، اما تغییر سیاست ارزی و افزایش هزینه نهادههای دامی باعث رشد شدید قیمت تمامشده شده است.
او پیشتر همچنین از افزایش مالیات بر ارزش افزوده واردات گوشت از یک به ۱۰ درصد و حقوق ورودی از یک به چهار درصد سخن گفته بود؛ عواملی که به گفته این تشکل صنفی هزینه واردات را افزایش دادهاند.
معمای بازار گوشت؛ کالا هست، خریدار کمتر شده است
تازهترین آمار واردات گوشت یک پیام مهم برای بازار دارد: کاهش واردات الزاماً به معنای کمبود گوشت نیست. آنچه فعالان بازار اکنون بیشتر درباره آن هشدار میدهند، کاهش قدرت خرید و کوچک شدن تقاضاست.
ورود احتمالی گوشت گوسفندی مغولستان، تداوم تأمین از پاکستان، برزیل و هند و تلاش برای عملیاتی کردن کامل روش قبض انباری میتواند دست سیاستگذار را برای تنظیم عرضه بازتر کند؛ اما اگر خانوار توان خرید گوشت با قیمتهای فعلی را نداشته باشد، افزایش عرضه به تنهایی مسئله مصرف را حل نخواهد کرد.
از همین رو شاید مهمترین عدد خبر امروز نه «۱۴ هزار تن واردات» و نه حتی «یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان قیمت گوشت» باشد، بلکه آماری است که از کاهش مصرف سخن میگوید. اگر برآورد ۵ تا ۶ کیلوگرمی انجمن واردکنندگان به واقعیت نزدیک باشد، مسئله بازار گوشت از تنظیم واردات فراتر رفته و به قدرت خرید و امنیت غذایی خانوار گره خورده است؛ موضوعی که روشن شدن آن بیش از هر چیز به انتشار آمار رسمی و قابل مقایسه درباره مصرف واقعی گوشت قرمز در کشور نیاز دارد.
