پول خارجی به بورس برگشت؟ ارزش سبد سرمایهگذاران خارجی ۴۹ درصد رشد کرد
دادههای گزارش ماهانه وضعیت بازار سرمایه که توسط مدیریت پژوهش سازمان بورس و اوراق بهادار منتشر شده، نشان میدهد مجموع ارزش سبد سرمایهگذاران خارجی فعال در بورس تهران و فرابورس ایران در پایان تیر ۱۴۰۵ از ۲۷ همت عبور کرده است. سازمان بورس رشد سالانه این متغیر را حدود ۴۹ درصد اعلام کرده؛ زیرا در پایان تیر سال گذشته ارزش این سبد حدود ۱۸ همت بود.
به این ترتیب، ارزش ریالی دارایی خارجیها طی یک سال نزدیک به ۹ هزار میلیارد تومان بیشتر شده است. این آمار در نگاه نخست میتواند به عنوان نشانهای از افزایش حضور سرمایهگذاران خارجی در بازار سرمایه ایران تلقی شود، اما بررسی جزئیات گزارش تصویر پیچیدهتری ارائه میدهد.
حقیقیهای خارجی بیش از ۹۰ درصد دارایی را در اختیار دارند
ترکیب سبد خارجیها یکی از نکات جالب گزارش تیرماه است. از بیش از ۲۷ همت دارایی ثبتشده برای سرمایهگذاران خارجی، حدود ۲۴.۵ همت متعلق به اشخاص حقیقی خارجی است و ارزش سبد سرمایهگذاران حقوقی خارجی کمی بیش از ۲.۵ همت اعلام شده است.
بر مبنای این ارقام، بیش از ۹۰ درصد ارزش سبد سرمایهگذاری خارجی به اشخاص حقیقی اختصاص دارد و سهم حقوقیها کمتر از ۱۰ درصد است. این نسبت نشان میدهد ساختار سرمایهگذاری خارجی در بورس ایران بیش از آنکه متکی به ورود شرکتها، صندوقها و نهادهای مالی بزرگ بینالمللی باشد، به اشخاص حقیقی خارجی وابسته است. این درصدها محاسبهای بر پایه ارقام گزارش سازمان بورس هستند.
این ترکیب از منظر سیاستگذاری اهمیت دارد؛ زیرا جذب سرمایهگذار نهادی خارجی معمولاً با سرمایههای بزرگتر، افق سرمایهگذاری بلندمدتتر و امکان ورود منابع پایدارتر همراه است. بنابراین رشد ارزش کل سبد، به تنهایی برای نتیجهگیری درباره افزایش حضور نهادهای مالی خارجی کافی نیست.
تعداد سرمایهگذاران خارجی بورس چقدر شده است؟
در کنار رشد ارزش داراییها، تعداد کدهای معاملاتی خارجی نیز افزایش یافته است. تعداد این کدها که در پایان تیر ۱۴۰۴ حدود ۵۱۰۰ کد بود، در پایان تیر امسال به ۵۳۶۱ کد رسیده است؛ یعنی طی یک سال ۲۶۱ کد به تعداد سرمایهگذاران خارجی اضافه شده که معادل رشدی در حدود پنج درصد است.
از مجموع ۵۳۶۱ کد، ۳۴۸۰ کد متعلق به سرمایهگذاران حقیقی و ۱۸۸۱ کد مربوط به اشخاص حقوقی است. بنابراین حدود ۶۵ درصد تعداد سرمایهگذاران خارجی را اشخاص حقیقی و نزدیک به ۳۵ درصد را اشخاص حقوقی تشکیل میدهند.
مقایسه رشد تعداد کدها با افزایش ارزش سبد نکته مهمی دارد. تعداد کدها حدود پنج درصد بیشتر شده، در حالی که ارزش دارایی خارجیها ۴۹ درصد افزایش یافته است. این فاصله نشان میدهد بخش بزرگی از رشد ارزش سبد را نمیتوان صرفاً با ورود سرمایهگذاران جدید توضیح داد.
آیا ۹ همت پول خارجی تازه وارد بورس شده است؟
اینجا مهمترین نکته تحلیلی آمار جدید قرار دارد. افزایش ارزش سبد سرمایهگذاری از ۱۸ به بیش از ۲۷ همت به معنی ورود قطعی ۹ همت پول تازه خارجی نیست.
ارزش یک سبد بورسی حتی بدون واریز یک ریال پول جدید میتواند افزایش پیدا کند. اگر قیمت سهامی که سرمایهگذار از قبل در اختیار داشته افزایش یابد، ارزش روز پرتفوی او نیز بیشتر میشود. برای تشخیص میزان واقعی ورود سرمایه باید آمار خالص خرید و فروش، انتقال وجه و جریان ورود و خروج سرمایه خارجی بررسی شود؛ اطلاعاتی که ارقام اعلامشده درباره «ارزش سبد» به تنهایی ارائه نمیکنند.
این احتیاط زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که عملکرد خود بورس در این فاصله بررسی شود. شاخص کل بورس در پایان ۳۱ تیر ۱۴۰۴ حدود ۲ میلیون و ۸۴۳ هزار واحد بود، در حالی که در پایان ۳۱ تیر ۱۴۰۵ به حدود ۴ میلیون و ۸۸۴ هزار واحد رسید؛ یعنی نماگر اصلی بازار در این دوره حدود ۷۲ درصد بالاتر رفته است.
البته ترکیب سبد سرمایهگذاران خارجی الزاماً مشابه شاخص کل نیست و بخشی از دارایی آنان نیز در فرابورس قرار دارد؛ بنابراین نمیتوان این دو نرخ رشد را مستقیماً برابر دانست. با این حال، رشد شدید سطح قیمت سهام نشان میدهد اثر افزایش ارزش بازار احتمالاً سهم مهمی در رشد ۴۹ درصدی ارزش پرتفوی خارجیها داشته است. این یک استنباط از مقایسه دادههای رسمی سبد خارجیها و روند شاخص بازار است.
یک نکته مهم؛ دارایی خارجیها نسبت به خرداد کاهش یافت
بررسی ماهبهماه آمار نیز تصویر جالبی ارائه میدهد. در پایان خرداد ۱۴۰۵ ارزش دارایی سرمایهگذاران خارجی بازار سرمایه حدود ۲۸.۶ همت اعلام شده بود؛ اما در پایان تیر این رقم به کمی بیش از ۲۷ همت رسیده است. بنابراین باوجود رشد ۴۹ درصدی نسبت به سال قبل، ارزش سبد خارجیها در مقایسه با ماه قبل کاهش یافته است.
در پایان خرداد، ۳۴۷۳ سرمایهگذار حقیقی و ۱۸۶۴ سرمایهگذار حقوقی خارجی در بازار حضور داشتند؛ در مجموع ۵۳۳۷ کد. این عدد در پایان تیر به ۵۳۶۱ کد رسیده است. بنابراین در یک ماه تعداد کدهای خارجی اندکی بیشتر شده، اما ارزش کل دارایی آنها پایین آمده است.
این اتفاق بار دیگر نشان میدهد تغییر ارزش سبد بیش از آنکه فقط تابع تعداد سرمایهگذاران باشد، به قیمت داراییها، ترکیب پرتفوی و رفتار معاملاتی آنها نیز وابسته است.
رشد سرمایهگذاری خارجی در بورس از چه زمانی شروع شد؟
روند افزایش ارزش دارایی خارجیها محدود به تابستان امسال نیست. آمارهای قبلی نشان میدهد در پایان اسفند ۱۴۰۳ مجموع ارزش سرمایهگذاری خارجی در بورس و فرابورس بیش از ۹ هزار میلیارد تومان بود و تعداد سرمایهگذاران خارجی نیز به ۵۰۰۱ کد میرسید. از این تعداد، ۳۳۵۳ کد حقیقی و ۱۶۴۸ کد حقوقی بودند.
در پایان تیر ۱۴۰۴ ارزش دارایی خارجیها از مرز ۱۸ همت عبور کرد و اکنون، یک سال بعد، رقم بیش از ۲۷ همت ثبت شده است. بنابراین از منظر اسمی، ارزش این سبد طی کمتر از دو سال چند برابر شده است.
با این حال، افزایش ارزش ریالی در اقتصادی که هم قیمت داراییها و هم نرخ ارز تغییر میکند باید با احتیاط تحلیل شود. برای سرمایهگذار خارجی بازده دلاری سرمایهگذاری نیز اهمیت دارد و رشد ریالی لزوماً همان بازدهیای نیست که سرمایهگذار هنگام تبدیل منابع خود به ارز خارجی مشاهده خواهد کرد.
چرا حضور سرمایهگذار خارجی برای بورس ایران مهم است؟
سرمایهگذار خارجی میتواند علاوه بر تأمین نقدینگی، به افزایش عمق بازار، توسعه ابزارهای مالی و ایجاد ارتباط بیشتر بازار سرمایه با اقتصاد جهانی کمک کند. اما برای رسیدن به این نقطه، فقط افزایش تعداد کدهای معاملاتی کافی نیست.
آمار تیر نشان میدهد تنها ۱۸۸۱ کد از ۵۳۶۱ کد خارجی متعلق به اشخاص حقوقی است و در عین حال سهم حقوقیها از ارزش کل سبد نیز بسیار محدودتر از حقیقیهاست. بنابراین یکی از معیارهای مهم برای ارزیابی آینده سرمایهگذاری خارجی، افزایش سهم صندوقها، شرکتها و سرمایهگذاران نهادی خواهد بود.
آیا خارجیها واقعاً به بورس ایران برگشتهاند؟
آمار جدید یک پیام مثبت دارد: تعداد سرمایهگذاران خارجی نسبت به سال قبل افزایش یافته و ارزش ریالی دارایی آنها نیز ۴۹ درصد رشد کرده است. این واقعیت را نمیتوان نادیده گرفت.
اما تعبیر این آمار به «ورود ۹ همت سرمایه خارجی جدید» دقیق نیست. ارزش سبد تحت تأثیر رشد قیمت سهام قرار دارد و حتی در تیرماه، با وجود اضافه شدن تعدادی کد معاملاتی، ارزش دارایی خارجیها نسبت به رقم ۲۸.۶ همتی خرداد کاهش یافته است.
بنابراین پاسخ دقیقتر این است که حضور خارجیها در بورس از نظر تعداد و ارزش اسمی دارایی نسبت به سال گذشته تقویت شده، اما برای اثبات موج جدید ورود پول خارجی به دادههای خالص جریان سرمایه نیاز است.
رقم ۲۷ همت خبر مهمی برای بازار سرمایه است، اما شاخص مهمتر در ماههای آینده این خواهد بود که آیا افزایش تعداد کدها با ورود واقعی منابع تازه، رشد سرمایهگذاران حقوقی خارجی و ماندگاری سرمایه در بورس تهران و فرابورس همراه میشود یا بخش عمده رشد فعلی همچنان حاصل افزایش ارزش داراییهای موجود خواهد بود.
