نفت دوباره اوج گرفت؛ حمله به نفتکشها و بنبست ایران و آمریکا برنت را به ۸۸.۵۲ دلار رساند
قراردادهای آتی برنت در پایان معاملات جمعه ۱۴ اوت با ۱.۴۵ دلار افزایش در سطح ۸۸.۵۲ دلار در هر بشکه تسویه شدند. WTI نیز ۱.۱۵ دلار بالا رفت و به ۸۲.۴۰ دلار رسید. این افزایش باعث شد برنت هفته را با رشد حدود ۶ درصدی و نفت آمریکا با افزایش ۵.۴ درصدی پشت سر بگذارد.
اندرو لیپو، رئیس Lipow Oil Associates، افزایش قیمت پایان هفته را به حملات تازه به نفتکشها و نبود پیشرفت در توافق آتشبس نسبت داد و هشدار داد ادامه محدودیت تردد در هرمز میتواند فشار بسیار بیشتری بر بازار انرژی وارد کند.
در واقع معاملهگران پیش از تعطیلی آخر هفته دوباره «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیک» را وارد قیمت نفت کردند؛ زیرا هر خبر تازه از هرمز اکنون مستقیماً با امکان کاهش عرضه فیزیکی نفت پیوند خورده است.
هرمز؛ فقط دو کشتی در یک روز و هیچ محموله نفت خام قابل مشاهده
تازهترین دادهها ابعاد اختلال در تردد را روشنتر میکنند.
براساس تحلیل شرکت ردیابی کشتی Kpler که رویترز روز شنبه منتشر کرد، در روز جمعه تنها دو شناور از تنگه هرمز عبور کردند و هیچ محموله نفت خامی در میان ترددهای قابل مشاهده وجود نداشت. پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، بیش از ۱۳۰ کشتی در روز از این آبراه عبور میکردند. البته ممکن است برخی شناورها با خاموش کردن فرستندههای AIS از مسیر عبور کنند و در دادههای عمومی دیده نشوند.
این مقایسه نشان میدهد عبارت «کاهش تردد» شاید حتی برای شرایط کنونی محافظهکارانه باشد. جریان قابلردیابی کشتیرانی همچنان بسیار پایینتر از وضعیت عادی است.
پیش از آغاز درگیری، حدود یکپنجم جریان جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکرد؛ بنابراین حتی اختلال محدود در این آبراه میتواند روی هزینه حمل، بیمه، قیمت فرآوردهها و در نهایت قیمت انرژی در کشورهای مصرفکننده اثر بگذارد.
حمله به نفتکشهای ادنوک؛ یک حادثه دیگر هم اضافه شد
متن اولیه به حمله روز پنجشنبه به دو شناور مرتبط با شرکت ملی نفت ابوظبی، ADNOC، اشاره میکند. این بخش تأیید شده است: امارات اعلام کرد دو شناور ادنوک هنگام عبور از تنگه هدف قرار گرفتهاند و دولت امارات ایران را مسئول آن حملات دانست.
اما از زمان انتشار آن خبر، تحول تازهای رخ داده است.
ادنوک روز شنبه اعلام کرد یک شناور دیگر این شرکت نیز روز جمعه هنگام عبور از هرمز مورد حمله قرار گرفته است. در این حادثه کسی آسیب ندید و وضعیت تحت کنترل اعلام شد. رویترز میگوید این سومین حادثه مربوط به شناورهای ادنوک در کمتر از یک هفته بوده است. در مورد حمله روز جمعه، برخلاف دو حادثه قبلی، امارات تا زمان گزارش رویترز رسماً ایران را مسئول معرفی نکرده بود.
بنابراین در بازتاب فعلی خبر بهتر است میان دو موضوع تفکیک شود: امارات ایران را مسئول حملات پنجشنبه دانسته، اما مسئولیت حادثه جدید جمعه هنوز در گزارش رسمی امارات تعیین نشده بود.
مذاکره ایران و آمریکا واقعاً در چه مرحلهای است؟
عامل دوم رشد نفت، نبود پیشرفت در مسیر سیاسی است.
براساس گزارش رویترز، توافق موقت ایران و آمریکا که در ماه ژوئن برای پایان فوری عملیات نظامی و ایجاد فرصت برای رسیدن به توافق نهایی شکل گرفته بود، خیلی زود از هم پاشید. دونالد ترامپ در ۷ ژوئیه آن را پایانیافته خواند و وزارت خارجه ایران نیز یک هفته بعد از تعلیق آن سخن گفت. تهران و واشنگتن اکنون یکدیگر را به اجرا نکردن تعهدات متهم میکنند.
یک مقام ارشد ایرانی روز ۱۲ اوت به رویترز گفته بود تلاش میانجیها برای احیای توافق موقت و تعیین زمانبندی اجرای تعهدات هیچ پیشرفتی نداشته است. آمریکا ایران را به باز نکردن تنگه هرمز متهم میکند و تهران نیز میگوید واشنگتن تعهداتی از جمله رفع محاصره بنادر ایران و آزادسازی داراییهای مسدودشده را انجام نداده است.
تازهترین گزارش شنبه نیز حاکی از آن است که هنوز نشانهای از ازسرگیری مذاکرات صلح وجود ندارد. عباس عراقچی گفته ایران درباره بازگشت به گفتوگو با آمریکا تصمیم نگرفته و بازگشایی مسیر کشتیرانی را به تحقق شروط تهران مرتبط دانسته است.
بنابراین عبارت دقیقتر از «عدم پیشرفت مذاکرات صلح» این است که تلاشها برای احیای توافق موقت ژوئن و رسیدن به ترتیبات پایدار درباره پایان جنگ و هرمز همچنان در بنبست است.
چرا گازوئیل بسیار گرانتر از نفت خام شده است؟
اندرو لیپو در توضیح فشار واقعی بحران انرژی به نکته مهمی اشاره کرده است: در حالی که نفت خام در محدوده ۸۰ دلار معامله میشود، ارزش معادل بشکهای فرآوردههایی مانند گازوئیل و بنزین بسیار بالاتر رفته است؛ او ارقام حدود ۱۸۰ دلار برای گازوئیل و ۱۳۰ دلار برای بنزین را مطرح کرد.
این ارقام را نباید با قیمت بنزین در جایگاه سوخت اشتباه گرفت. منظور، قیمت بازار فرآوردهها بر مبنای معادل هر بشکه است.
اهمیت این شکاف در آن است که مصرفکننده مستقیماً نفت خام خریداری نمیکند؛ پالایشگاه باید نفت را به بنزین، گازوئیل و سوخت جت تبدیل کند و سپس فرآورده حمل و توزیع شود. وقتی ظرفیت پالایشی و عرضه فرآورده تحت فشار قرار میگیرد، ممکن است قیمت سوخت بسیار سریعتر از خود نفت خام بالا برود.
این مسئله اکنون برای اقتصاد آمریکا نیز محسوس شده است. طبق گزارش تازه رویترز، متوسط قیمت بنزین آمریکا روز جمعه حدود ۴.۰۸ دلار برای هر گالن بود؛ ۲۹ درصد بالاتر از یک سال قبل.
شوک دوم عرضه از روسیه آمد
تنشهای خاورمیانه تنها عامل افزایشی بازار جمعه نبود.
سه منبع مطلع به رویترز گفتند صادرات نفت خام از پایانه شِسخاریس (Sheskharis) در بندر نووروسیسک روسیه پس از یک حمله پهپادی متوقف شده است. این پایانه حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز نفت خام جابهجا میکند و یکی از مهمترین دروازههای صادرات نفت روسیه در دریای سیاه است.
پس از هشدار حمله، یک نفتکش که قرار بود در بندر بارگیری کند زودتر راهی آبهای آزاد شد و بارگیری نفت متوقف شد. ورود نفت به مخازن پایانه نیز به دلیل پر شدن ظرفیت ذخیرهسازی متوقف شده بود. شسخاریس نفت اورال روسیه، مخلوط KEBCO قزاقستان و نفت Siberian Light را صادر میکند.
این اختلال برای بازاری که همزمان با محدودیت عرضه خاورمیانه روبهروست اهمیت مضاعف دارد؛ زیرا مشکل عرضه دیگر فقط در یک منطقه متمرکز نیست.
پس چرا نفت هنوز ۱۰۰ دلار نشده است؟
در مقابل همه این عوامل صعودی، چند نیروی مهم مانع جهش بدون توقف قیمت شدهاند.
موجودی تجاری نفت خام آمریکا در هفته منتهی به ۷ اوت ۱۷.۴ میلیون بشکه افزایش یافت و به ۴۲۴.۴ میلیون بشکه رسید؛ بزرگترین رشد هفتگی از ژانویه ۲۰۲۳. کاهش صادرات و افزایش واردات از عوامل اصلی این جهش بودند.
از سوی دیگر اوپک برای چهارمین بار پیاپی پیشبینی رشد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ را کاهش داده و اکنون انتظار دارد تقاضا فقط ۵۸۰ هزار بشکه در روز رشد کند.
آژانس بینالمللی انرژی حتی بدبینانهتر است و در تازهترین گزارش خود کاهش تقاضای سالانه را پیشبینی کرده، هرچند همزمان هشدار داده اختلال عرضه ناشی از جنگ باعث کاهش شدید عرضه جهانی و تخلیه ذخایر شده است.
این همان کشمکش اصلی بازار است: تقاضای ضعیفتر میگوید نفت باید ارزان شود؛ هرمز، روسیه و کمبود عرضه میگویند باید گرانتر شود.
آیا نفت دوباره بالای ۹۰ دلار میرود؟
برنت همین هفته به محدوده ۹۰ دلار نزدیک شده و با قیمت پایانی ۸۸.۵۲ دلار فاصله زیادی تا آن سطح ندارد. اما جهت حرکت بعدی بیش از هر چیز به جریان واقعی نفت بستگی دارد، نه صرفاً تیترهای سیاسی.
اگر عبور نفتکشها از هرمز همچنان در سطوح بسیار پایین باقی بماند، حملات به شناورها ادامه پیدا کند و صادرات روسیه نیز با اختلال بیشتری مواجه شود، فشار افزایشی میتواند حفظ شود. در مقابل، بازگشایی پایدار هرمز یا پیشرفت جدی در مذاکرات ایران و آمریکا میتواند بخشی از «حق بیمه جنگ» را از قیمت نفت خارج کند.
عامل سوم، تقاضاست. اگر موجودی نفت آمریکا همچنان افزایش پیدا کند و برآوردهای مصرف جهانی ضعیفتر شوند، معاملهگران ممکن است حتی در شرایط ژئوپلیتیک پرتنش حاضر نباشند قیمتهای بسیار بالاتر را دنبال کنند. این بخش یک سناریوی تحلیلی است و نه پیشبینی قطعی.
جمعبندی؛ بازار نفت اکنون قیمت «ریسک عبور از هرمز» را میسنجد
برنت هفته را در ۸۸.۵۲ دلار با رشد هفتگی حدود ۶ درصد و WTI در ۸۲.۴۰ دلار با رشد ۵.۴ درصدی به پایان رساند. حملات به نفتکشهای ادنوک، بنبست در احیای توافق ایران و آمریکا و توقف بارگیری نفت در پایانه مهم نووروسیسک سه عامل اصلی افزایش قیمت جمعه بودند.
تازهترین داده روز شنبه حتی تصویر نگرانکنندهتری از هرمز ارائه میکند: در روز جمعه فقط دو شناور قابلردیابی از تنگه عبور کردند و هیچ نفتکش حامل نفت خام در داده Kpler دیده نشد؛ در حالی که پیش از جنگ روزانه بیش از ۱۳۰ کشتی از این مسیر میگذشتند.
با این حال، موجودی ۱۷.۴ میلیون بشکهای اضافهشده به انبارهای آمریکا و کاهش دوباره پیشبینی رشد تقاضای اوپک مانع از آن میشود که مسیر نفت را یکطرفه صعودی بدانیم.
در هفته پیشرو، مهمترین متغیر بازار نه صرفاً سخنان سیاسی، بلکه یک سؤال عملی خواهد بود: چند نفتکش واقعاً میتوانند از هرمز عبور کنند و چه مقدار نفت به بازار جهانی میرسد؟