وام ۴۰۰ میلیونی خودروهای فرسوده قطعی شد؟ جزئیات اسقاط ۱۸۰ میلیونی و محدودیت بنزین در سال ۱۴۰۵

مقیمی در گفت‌وگوی تازه خود اعلام کرده برای مالکان خودروهای فرسوده‌ای که گزینه «جایگزینی» را انتخاب کنند، حدود ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات با نرخ تقریبی ۸ درصد و دوره بازپرداخت سه‌ساله پیش‌بینی شده است. متقاضی پس از ثبت‌نام در سامانه می‌تواند میان اسقاط بدون جایگزین و ورود به طرح خرید خودروی جدید یکی را انتخاب کند. در حالت جایگزینی نیز بنا بر اعلام ایدرو، متقاضی بدون قرعه‌کشی و صف عادی به خودروساز معرفی خواهد شد.

اما عبارت «پیش‌بینی شده» اهمیت دارد. در اطلاع‌رسانی فعلی هنوز نام بانک یا بانک‌های عامل، نحوه اعتبارسنجی، نیاز یا عدم نیاز به ضامن و سقف دقیق تسهیلات برای هر گروه خودرو اعلام نشده است. بنابراین نمی‌توان گفت هر مالک خودروی فرسوده از همین امروز قطعاً می‌تواند ۴۰۰ میلیون تومان وام دریافت کند. جزئیات اجرایی باید در اطلاعیه‌های بعدی سامانه نوسازی یا بانک‌های عامل مشخص شود.

اگر وام ۴۰۰ میلیون تومانی با نرخ سالانه ۸ درصد و اقساط مساوی ۳۶ ماهه پرداخت شود، قسط ماهانه آن در یک محاسبه استاندارد بانکی حدود ۱۲.۵ میلیون تومان خواهد بود؛ البته رقم واقعی می‌تواند با توجه به شیوه محاسبه سود، کارمزدها و شرایط قرارداد متفاوت باشد.

گواهی اسقاط ۶۰ میلیون تومان شد؛ هر خودرو چقدر می‌گیرد؟

ستاد نوسازی ناوگان از خرداد ۱۴۰۵ نرخ گواهی اسقاط خودروهای سواری را به ۶۰ میلیون تومان افزایش داده است. نرخ گواهی خودروهای دیزلی سبک و سنگین نیز ۱۲۰ میلیون تومان اعلام شده است. نرخ جدید برای خودروهایی که از ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ به بعد در مراکز اسقاط پذیرش شده‌اند اعمال می‌شود.

اصلاحیه رسمی آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو نیز در جدول معادل‌سازی، برای اسقاط «سواری، سواری استیشن و سواری‌کار» سه گواهی معادل تعیین کرده است. بنابراین یک خودروی سواری واجد شرایط می‌تواند در چارچوب این جدول ارزشی معادل حدود ۱۸۰ میلیون تومان گواهی اسقاط ایجاد کند.

با کنار هم گذاشتن این دو مشوق، یک مالک در بهترین حالت مورد اشاره مقیمی می‌تواند از ۱۸۰ میلیون تومان ارزش گواهی اسقاط و ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات استفاده کند؛ یعنی مجموعاً حدود ۵۸۰ میلیون تومان منابع برای جایگزینی خودرو.

آیا ۵۸۰ میلیون تومان برای خرید خودرو جدید کافی است؟

اینجا مهم‌ترین چالش اقتصادی طرح خود را نشان می‌دهد.

در فهرست قیمت کارخانه سایپا در ۲۳ مرداد ۱۴۰۵، قیمت نهایی ساینا S حدود ۹۹۲.۹ میلیون تومان و کوییک S حدود ۹۹۹.۵ میلیون تومان اعلام شده است. حتی برخی نسخه‌های ارزان‌تر کوییک نیز در فهرست کارخانه بالاتر از حدود ۷۷۹ میلیون تومان قرار دارند.

بنابراین حتی اگر مالک تمام ۱۸۰ میلیون تومان ارزش گواهی اسقاط را دریافت کند و وام ۴۰۰ میلیونی نیز به او تعلق بگیرد، برای خرید ساینا S کارخانه‌ای هنوز حدود ۴۱۳ میلیون تومان و برای کوییک S حدود ۴۲۰ میلیون تومان کسری خواهد داشت.

در بازار آزاد شکاف بیشتر است. قیمت کوییک S در گزارش‌های روز ۲۳ مرداد حوالی یک میلیارد و ۱۸۱ میلیون تومان و ساینا S حدود یک میلیارد و ۲۳۸ میلیون تومان گزارش شده است؛ البته متقاضی طرح جایگزینی قرار است از مسیر خودروساز تأمین شود و مقایسه با نرخ کارخانه منطقی‌تر است.

این ارقام توضیح می‌دهد چرا خود مقیمی نیز پذیرفته شرایط اقتصادی کنونی با وضعیت ایده‌آل اجرای چنین قانونی فاصله دارد.

آیا خودروهای فرسوده دیگر سهمیه بنزین نمی‌گیرند؟

این بخش از مقررات نیازمند توضیح دقیق است.

در اصلاحیه رسمی هیأت وزیران آمده خودروهایی که مطابق جدول آیین‌نامه به سن فرسودگی رسیده‌اند، دیگر سهمیه سوخت با «نرخ اول و دوم» دریافت نمی‌کنند. همچنین امکان دریافت کارت سوخت برای این خودروها به ثبت‌نام در سامانه نوسازی خودروهای فرسوده گره خورده است.

بنابراین این برداشت که «اگر مالک در سامانه ثبت‌نام کند، سهمیه یارانه‌ای قبلی بدون تغییر ادامه پیدا می‌کند» دقیق نیست. متن مصوبه درباره عدم تخصیص سهمیه با نرخ‌های اول و دوم صراحت دارد و ثبت‌نام را شرط امکان برخورداری از کارت سوخت قرار داده است.

همزمان برای برخی گروه‌ها، به‌ویژه ناوگان سنگین، برنامه مرحله‌ای محدودیت تخصیص سوخت پیش‌بینی شده و دستگاه‌هایی مانند وزارت نفت، شهرداری‌ها و وزارت راه مکلف شده‌اند سازوکار اجرای آن را فراهم کنند.

چه خودروهایی در سال ۱۴۰۵ فرسوده محسوب می‌شوند؟

سن فرسودگی یکسان نیست و به نوع خودرو و سوخت بستگی دارد. در آیین‌نامه ماده ۱۰، سن فرسودگی خودروی سواری شخصی بنزینی ۲۰ سال تعیین شده است؛ یعنی در سال ۱۴۰۵ خودروهای بنزینی شخصی که به مرز ۲۰ سال رسیده‌اند، در محدوده مقررات فرسودگی قرار می‌گیرند. برای تاکسی‌ها و خودروهای عمومی، سن فرسودگی بسیار پایین‌تر است.

بنابراین این قانون به معنی آن نیست که هر خودروی قدیمی یا مثلاً هر خودروی ۱۵ ساله فوراً توقیف یا اسقاط می‌شود. نوع کاربری، سوخت و سن تعیین‌شده در جدول قانونی باید بررسی شود.

همچنین رسیدن به سن فرسودگی الزاماً به معنی انتقال اجباری و فوری خودرو به مرکز اسقاط نیست؛ مقررات با ایجاد محدودیت در سوخت، تردد و خدمات، تلاش می‌کند مالک را به ورود به فرآیند نوسازی تشویق کند.

ممنوعیت تردد خودروهای فرسوده در کلان‌شهرها جدی است

اصل قانونی ممنوعیت تردد وسایل نقلیه‌ای که به سن فرسودگی رسیده‌اند در کلان‌شهرها پیش‌تر در ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو وجود داشته است. اصلاحیه جدید نیز اجرای محدودیت‌ها را تشدید کرده و برای خودروهای تجاری، ممنوعیت حمل بار و مسافر در کلان‌شهرها و محدودیت ورود به محدوده‌های کم‌انتشار را پیش‌بینی می‌کند.

مصوبه جدید همچنین تصریح می‌کند نقل‌وانتقال و تعویض پلاک خودروهای مشمول پس از رسیدن به سن فرسودگی در کلان‌شهرها، با رعایت شرایط قانونی، ممنوع است و پلیس راهور باید کد جریمه مربوط به خودروهای فرسوده را برای دوربین‌های نظارتی تعریف کند.

با این حال، آیین‌نامه یک مسیر تنفس نیز در نظر گرفته است. خودروهای فرسوده‌ای که در سامانه ثبت‌نام کرده و آمادگی خود را برای اسقاط اعلام کنند، در صورت فراهم شدن شرایط و تسهیلات لازم می‌توانند طبق اولویت‌بندی از برخی معافیت‌ها برخوردار شوند. در مقابل، مالکی که پس از فراهم شدن امکان خروج خودرو همچنان اقدامی نکند با محدودیت‌های پیش‌بینی‌شده مواجه خواهد شد.

بدون قرعه‌کشی یعنی تحویل فوری خودرو؟

خیر. مقیمی گفته متقاضی جایگزینی بدون ورود به قرعه‌کشی و صف عادی به خودروساز معرفی می‌شود، اما این موضوع الزاماً به معنی «تحویل فوری» نیست. نوع خودروی قابل عرضه، ظرفیت خودروساز، تکمیل وجه و زمان تولید همچنان در فرآیند تحویل اثرگذار هستند.

ایدرو می‌گوید سال گذشته بیش از ۷۰ هزار دستگاه خودرو از طریق سازوکار جایگزینی وارد فرآیند شده‌اند. دولت همچنین در اصلاحیه تازه، خودروسازان را مکلف کرده به ازای تولید هر چهار خودرو یا موتورسیکلت، معادل یک گواهی اسقاط تأمین کنند؛ اقدامی که قرار است تقاضا برای گواهی اسقاط را افزایش دهد.

دولت هدف بزرگ‌تری نیز دارد: طبق برنامه هفتم، اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار خودروی فرسوده هدف‌گذاری شده و دولت می‌گوید از ابتدای ۱۴۰۳ تاکنون نزدیک به ۶۰۰ هزار خودرو از رده خارج شده‌اند.

طرح اسقاط ۱۴۰۵؛ مشوق ۵۸۰ میلیونی در برابر خودرو یک میلیاردی

اصلاحیه جدید نسبت به گذشته مشوق مالی اسقاط را بزرگ‌تر کرده است. ارزش سه گواهی سواری می‌تواند به ۱۸۰ میلیون تومان برسد و وام ۴۰۰ میلیون تومانی نیز در صورت اجرایی شدن کامل، توان مالی متقاضی را افزایش می‌دهد. اما با قیمت فعلی خودروهای صفر، مجموع ۵۸۰ میلیون تومان هنوز حتی هزینه یک خودروی اقتصادی کارخانه‌ای را به‌طور کامل پوشش نمی‌دهد.

از سوی دیگر، دولت این بار فقط به مشوق اکتفا نکرده و ابزار فشار را نیز تقویت کرده است: محدودیت سهمیه سوخت، محدودیت تردد، ممنوعیت برخی نقل‌وانتقال‌ها و جریمه هوشمند خودروهای مشمول وارد مقررات شده‌اند.

در نتیجه مهم‌ترین سؤال برای مالکان خودروهای فرسوده اکنون دیگر این نیست که «آیا قانون اجرا می‌شود؟»؛ بلکه این است که وام ۴۰۰ میلیونی دقیقاً از چه زمانی، توسط کدام بانک و با چه شرایطی در دسترس عموم قرار می‌گیرد. تا زمانی که این جزئیات اعلام نشود، بخش تشویقی طرح هنوز به اندازه بخش محدودکننده آن شفاف نشده است.