مرغداران ضرر میکنند، مردم گران میخرند؛ پشتپرده بازار مرغ و خطر جهش دوباره قیمتها
رضا مبصری، دبیر انجمن تولیدکنندگان زنجیره گوشت مرغ، در تازهترین اظهارات خود میزان جوجهریزی تیرماه را حدود ۱۳۵ میلیون قطعه اعلام کرده است؛ رقمی که به گفته او بیش از نیاز فعلی بازار محسوب میشود.
برآورد این انجمن نشان میدهد حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون قطعه از این تولید میتواند مازاد بر تقاضای داخلی باشد و باید از مسیرهایی مانند صادرات یا خرید حمایتی شرکت پشتیبانی امور دام جذب شود.
این در حالی است که وزارت جهاد کشاورزی پیشتر برای تیرماه جوجهریزی حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ میلیون قطعه را پیشبینی کرده بود. بنابراین حجم فعلی تولید را نمیتوان به کمبود جوجه یا ضعف ظرفیت تولید نسبت داد.
مشکل اصلی در حال حاضر، تناسب نداشتن تولید با تقاضای مؤثر بازار است؛ یعنی مرغ وجود دارد، اما قدرت خرید مصرفکننده به اندازهای نیست که همه این تولید را با قیمتی اقتصادی برای مرغدار جذب کند.
مرغداران در هر کیلو مرغ چقدر ضرر میکنند؟
اعداد اعلامشده از سوی تشکلهای تولیدی وضعیت دشوار مرغداران را نشان میدهد.
به گفته مبصری، هزینه تمامشده تولید هر کیلو مرغ زنده در محدوده ۲۷۰ تا ۲۸۰ هزار تومان قرار دارد، در حالی که مرغ زنده در مقطع اعلام این آمار حداکثر حدود ۲۳۰ هزار تومان معامله شده است. مرغ گرم نیز در میادین در محدوده ۲۵۰ تا ۲۷۰ هزار تومان عرضه میشد.
بنابراین تولیدکننده بر مبنای این برآورد در هر کیلو مرغ زنده حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان زیان متحمل میشود.
| شاخص | رقم اعلامی |
|---|---|
| جوجهریزی تیرماه | حدود ۱۳۵ میلیون قطعه |
| تولید مازاد برآوردی | ۱۵ تا ۲۰ میلیون قطعه |
| هزینه تولید مرغ زنده | ۲۷۰ تا ۲۸۰ هزار تومان |
| نرخ فروش مرغ زنده | حدود ۲۳۰ هزار تومان |
| زیان برآوردی هر کیلو | ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان |
حبیب اسداللهنژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی نیز در ۲۱ تیر اعلام کرده بود مرغداران طی ۲۵ روز بیش از ۱۴ هزار میلیارد تومان زیان دیدهاند. این رقم یک برآورد صنفی است، اما ابعاد فشار مالی بر واحدهای تولیدی را نشان میدهد.
چرا با وجود مازاد تولید، مرغ برای مردم ارزان نیست؟
این شاید مهمترین پرسش بازار باشد.
مرغ زندهای که از مرغدار خریداری میشود، مستقیماً با همان قیمت به دست مصرفکننده نمیرسد. هزینه کشتار، حملونقل، سردخانه، بستهبندی، توزیع، افت وزن و حاشیه فعالیت حلقههای مختلف زنجیره به قیمت نهایی اضافه میشود.
اما مسئله مهمتر، کاهش قدرت خرید مردم است. حتی اگر قیمت مرغ نسبت به سقفهای قبلی کاهش پیدا کند، سطح فعلی قیمتها همچنان برای بخشی از خانوارها بالاست.
گزارشهای منتشرشده از افت محسوس سرانه مصرف مرغ حکایت دارند. در یک گزارش تازه به نقل از وزارت جهاد کشاورزی، سرانه مصرف از حدود ۳۲ کیلوگرم در سال ۱۳۹۹ به نزدیک ۲۴ کیلوگرم در سال ۱۴۰۴ رسیده و برخی تشکلها حتی رقم پایینتری را برآورد کردهاند.
در واقع مشکل بازار فقط «تولید مرغ» نیست؛ تقاضای مؤثر مردم نیز کوچکتر شده است.
صادرات مرغ آزاد شد؛ ران و سینه هم صادر میشوند؟
در چنین فضایی، دولت مسیر صادرات را بازتر کرده است.
براساس ابلاغیه دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت، صادرات قطعات مرغ شامل ران، سینه، کتف و بال و همچنین مرغ تازه یا سردشده در قالب «مجاز مشروط» مورد موافقت قرار گرفته است.
عبارت «مجاز مشروط» بسیار مهم است. این تصمیم به معنای آزادسازی نامحدود صادرات نیست و صادرکنندگان همچنان باید ضوابط تعیینشده را رعایت کنند.
پیش از آن نیز مجوز صادرات ماهانه حدود ۱۰ هزار تن مرغ صادر شده بود. مبصری گفته این مقدار نزدیک به پنج درصد تولید ماهانه کشور است و در صورت استمرار میتواند به جمعآوری بخشی از مازاد کمک کند.
برای تولیدکننده، صادرات راهی برای خروج از زیان است؛ اما برای مصرفکننده یک نگرانی وجود دارد: اگر میزان صادرات بدون توجه به وضعیت بازار داخلی افزایش پیدا کند، مازاد امروز ممکن است سریعتر جذب شود و قیمتها دوباره بالا بروند.
خطر اصلی؛ زیان امروز میتواند کمبود چند هفته بعد را بسازد
چرخه تولید مرغ ویژگی مهمی دارد: تصمیم امروز مرغدار، چند هفته بعد در بازار دیده میشود.
اگر مرغدار برای چند دوره محصولش را با زیان بفروشد، احتمال کاهش جوجهریزی افزایش پیدا میکند. کاهش جوجهریزی نیز پس از طی دوره پرورش به معنای کاهش عرضه مرغ آماده کشتار خواهد بود.
بازار ایران نمونه این اتفاق را در ماههای گذشته دیده است. پس از حذف ارز ترجیحی و افزایش شدید هزینه نهادهها، بخشی از واحدهای کوچکتر از چرخه تولید خارج شدند و اتحادیه مرغداران نیز از کاهش تولید در ماههای ابتدایی اجرای سیاست جدید خبر داده بود.
در نتیجه، مازاد تولید امروز لزوماً تضمین نمیکند یک یا دو ماه دیگر نیز مرغ فراوان باشد.
اگر زیان مرغدار ادامه یابد، خرید حمایتی کافی نباشد و صادرات نیز نامنظم انجام شود، انگیزه تولید کاهش پیدا میکند؛ سپس بازار با فاصله زمانی وارد فاز کمبود و افزایش قیمت میشود.
نهادههای دامی؛ ریشه بخش مهمی از بحران مرغ
بخش بزرگی از هزینه مرغداری به خوراک اختصاص دارد.
ذرت و کنجاله سویا پس از تغییر سیاست ارزی با افزایش شدید قیمت مواجه شدند. مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گفته قیمت نهادههای اصلی پس از حذف ارز ترجیحی بیش از چهار تا پنج برابر افزایش یافته و همزمان واحدهای مرغداری با محدودیت نقدینگی روبهرو شدهاند.
از سوی دیگر مشکل فقط «وجود نهاده» نیست. رئیس هیئتمدیره فدراسیون طیور ایران در ابتدای سال ذخایر نهاده برای چند ماه را مطلوب ارزیابی کرده بود، اما همزمان درباره کمبود نقدینگی تولیدکنندگان هشدار داد.
یعنی ممکن است ذرت و سویا در کشور موجود باشد، اما مرغدار پول کافی برای خرید آن نداشته باشد.
بانک کشاورزی برای حل بخشی از این مشکل ابزار اعتباری «نویپو» را توسعه داده و حجم اعتبار صادرشده برای زنجیره دام و طیور از حدود ۴۹ همت عبور کرده است؛ با این حال تشکلهای تولیدی همچنان کمبود سرمایه در گردش را یکی از اصلیترین موانع تولید میدانند.
آمار رسمی یک هشدار جدی دارد؛ عرضه کشتارگاهها ۳۵ درصد افت کرد
در کنار اظهارات صنفی، آمار رسمی مرکز آمار نیز نکته مهمی دارد.
در اردیبهشت ۱۴۰۵ حدود ۱۵۷ هزار و ۳۴ تن گوشت مرغ در کشتارگاههای رسمی کشور عرضه شده است. کل گوشت طیور عرضهشده نیز ۱۶۱ هزار و ۸۵۰ تن بوده است.
مقایسه با اردیبهشت سال قبل نشان میدهد عرضه کل گوشت طیور در کشتارگاههای رسمی ۳۵ درصد کاهش داشته و نسبت به فروردین نیز حدود ۲۲ درصد کمتر شده است.
این آمار نشان میدهد بازار مرغ در ماههای اخیر واقعاً دورهای از افت عرضه را تجربه کرده؛ بنابراین نگرانی از تبدیل زیان فعلی به کاهش تولید آینده، صرفاً یک سناریوی تئوریک نیست.
گلستان؛ استانی که هر شوک بازار مرغ را سریع احساس میکند
گلستان یکی از مهمترین قطبهای تولید مرغ ایران است. براساس دادههای مرکز آمار برای سال ۱۴۰۳، این استان حدود ۲۹۸ هزار تن گوشت مرغ تولید کرده که نزدیک به ۱۱ درصد کل تولید کشور بوده است.
گزارشهای جدیدتر نیز سهم گلستان را بیش از ۱۱ درصد عنوان میکنند. این استان علاوه بر مرغ گوشتی، در تولید تخممرغ و جوجه یکروزه نیز جایگاه مهمی دارد.
به همین دلیل هر اختلال در نقدینگی، قیمت نهاده، جوجهریزی یا سیاست صادراتی مستقیماً واحدهای تولیدی گلستان را درگیر میکند و آثار آن میتواند در عرضه کل کشور دیده شود.
مرغ ۳۶۰ هزار تومانی؛ یک نکته آماری مهم
در برخی گزارشهای بازار نرخهایی حوالی ۳۵۰ تا ۳۶۰ هزار تومان برای مرغ گرم نیز دیده شده است. این سطح قیمتی در ماههای گذشته نیز سابقه داشته و فعالان صنعت حتی نرخ حدود ۳۶۰ هزار تومان را در مقاطعی «قیمت اقتصادی» برای مصرفکننده توصیف کردهاند.
اما نباید یک نرخ فروشگاهی یا منطقهای را به تمام کشور تعمیم داد. قیمت مرغ میان میدان، فروشگاه، استانها و شیوه عرضه متفاوت است.
یک اصلاح عددی نیز اهمیت دارد: اگر مبنا را مرغ ۱۱۲ هزار تومانی ابتدای ۱۴۰۴ و نرخ ۳۶۰ هزار تومان بگیریم، قیمت حدود ۳.۲ برابر شده و میزان افزایش حدود ۲۲۱ درصد است؛ نه ۳۵۰ درصد. عبارت «۳۵۰ درصد رشد» که در برخی گزارشها دیده میشود، از نظر محاسباتی دقیق نیست.
آیا صادرات باعث گرانی دوباره مرغ میشود؟
پاسخ به حجم واقعی صادرات بستگی دارد.
اگر بازار ۱۵ تا ۲۰ میلیون قطعه مازاد داشته باشد و صادرات فقط بخشی از این مازاد را جذب کند، لزوماً نباید باعث کمبود شود. حتی میتواند جلوی زیان شدید مرغداران و کاهش جوجهریزی آینده را بگیرد.
اما خطر زمانی ایجاد میشود که صادرات بدون پایش موجودی و جوجهریزی توسعه پیدا کند.
به همین دلیل سیاست درست نه ممنوعیت دائمی صادرات است و نه باز گذاشتن کامل درها؛ بلکه صادرات شناور متناسب با مازاد واقعی بازار است.
دولت همزمان باید خرید حمایتی را فعال نگه دارد. وزیر جهاد کشاورزی پیشتر اعلام کرده بود حدود ۸۰ هزار تن مرغ مازاد تولیدکنندگان خریداری و ذخیره شده است تا برای مدیریت نوسانات بازار استفاده شود.
جمعبندی؛ مرغ ارزان برای مرغدار، گران برای مردم
بازار مرغ اکنون در وضعیتی قرار گرفته که هر دو سوی زنجیره ناراضیاند. مرغدار با هزینه تمامشده ۲۷۰ تا ۲۸۰ هزار تومانی، محصول خود را پایینتر میفروشد و مصرفکننده نیز قیمت نهایی مرغ و قطعات آن را سنگین میداند.
جوجهریزی ۱۳۵ میلیون قطعهای نشان میدهد فعلاً مسئله اصلی کمبود تولید نیست. مشکل در کاهش قدرت خرید، هزینه بالای نهاده، کمبود سرمایه در گردش، ضعف مدیریت مازاد و بیثباتی سیاست صادراتی است.
صادرات مشروط میتواند بخشی از زیان تولیدکننده را جبران کند، اما اگر از ظرفیت واقعی بازار داخلی جلو بزند، خطر افزایش قیمت وجود دارد. در مقابل، نگه داشتن مرغ مازاد در بازار و تحمیل زیان دائمی به تولیدکننده نیز راهحل نیست؛ زیرا نتیجه آن میتواند کاهش جوجهریزی و کمبود چند هفته بعد باشد.
به همین دلیل خطر اصلی بازار مرغ نه مازاد امروز، بلکه چرخه «زیان، کاهش تولید، کمبود و گرانی» است. اگر سیاستگذار نتواند این چرخه را بشکند، تناقض عجیب بازار ادامه خواهد داشت: مرغدار ارزان میفروشد، مصرفکننده گران میخرد و هر دو از وضعیت موجود ناراضیاند.
