۱۸۰ همت پول گندم روی زمین ماند؛ هشدار گندمکاران درباره کشت پاییزه

علیقلی ایمانی، مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران، در تازه‌ترین اظهارات خود اعلام کرده است از ابتدای فصل برداشت تاکنون بیش از ۸.۲ میلیون تن گندم از کشاورزان خریداری شده است. همین رقم یک نکته مهم دارد: معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی پیش‌تر گفته بود در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ مجموع خرید تضمینی گندم نزدیک به ۸ میلیون تن بوده است؛ بنابراین خرید امسال هم‌اکنون از عملکرد کل سال قبل عبور کرده است.

وزارت جهاد کشاورزی در ابتدای فصل برداشت تولید امسال را حدود ۱۳.۵ تا ۱۴ میلیون تن پیش‌بینی و انتظار خود از خرید تضمینی را حدود ۹.۵ تا ۱۰ میلیون تن اعلام کرده بود.

اگر خرید نهایی به ۱۰ میلیون تن برسد، دولت باید حدود ۱.۸ میلیون تن دیگر از کشاورزان تحویل بگیرد؛ یعنی خرید فعلی هنوز حدود ۱۸ درصد با هدف ۱۰ میلیون تنی فاصله دارد.

ایمانی معتقد است در صورت تسریع پرداخت پول کشاورزان، رسیدن به حداقل ۱۰ میلیون تن خرید تضمینی امکان‌پذیر است.

چه کسانی چقدر از پول گندم خود را گرفته‌اند؟

برخلاف یک نرخ یکسان پرداخت برای همه کشاورزان، میزان تسویه به زمان تحویل محصول بستگی دارد.

طبق توضیحات مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران، کشاورزانی که از ابتدای فصل برداشت تا ۱۵ اردیبهشت محصول خود را تحویل داده‌اند، حدود ۹۵ درصد مطالباتشان را دریافت کرده‌اند. برای گندم تحویلی از ۱۶ اردیبهشت تا ۲۰ خرداد میزان پرداخت ۸۰ درصد، برای دوره ۲۱ خرداد تا ۸ تیر حدود ۶۵ درصد و برای تحویل‌های بعدی تنها ۳۷ درصد اعلام شده است.

این اعداد به‌خوبی توضیح می‌دهد چرا کشاورزان مناطق سردسیر که برداشت آنها دیرتر آغاز شده، احتمالاً فشار نقدینگی بیشتری را تجربه می‌کنند.

آمار وزارت جهاد کشاورزی نیز از زاویه دیگری همین مسئله را نشان می‌دهد. مجید آنجفی، معاون امور زراعت، اعلام کرده با آخرین مرحله پرداخت، مجموع پول واریزشده به گندمکاران به ۲۱۸.۶ همت رسیده که معادل ۵۵ درصد ارزش کل محصول خریداری‌شده است.

حدود ۱۷۹ هزار میلیارد تومان هنوز پرداخت نشده است

از همین آمار رسمی می‌توان ابعاد بدهی باقی‌مانده را محاسبه کرد.

اگر ۲۱۸.۶ همت معادل ۵۵ درصد ارزش خرید باشد، کل ارزش گندم خریداری‌شده تاکنون حدود ۳۹۷.۵ همت است.

بنابراین سهم پرداخت‌نشده تقریباً:

۳۹۷.۵ - ۲۱۸.۶ = ۱۷۸.۹ همت

است.

به بیان ساده، حدود ۱۷۹ هزار میلیارد تومان از پول گندمی که کشاورزان تاکنون تحویل داده‌اند هنوز باید پرداخت شود.

این رقم برآورد محاسباتی بر پایه درصد رسمی اعلام‌شده از سوی وزارت جهاد کشاورزی است و نه یک رقم مستقل اعلام‌شده از سوی دولت.

جالب آنکه عدد به دست آمده با قیمت متوسط رسمی گندم نیز تقریباً تطابق دارد. دولت متوسط نرخ خرید تضمینی سال جاری را ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان برای هر کیلوگرم اعلام کرده و سقف نرخ بر اساس کیفیت تا حدود ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان می‌رسد.

هشت میلیون و ۲۰۰ هزار تن گندم با متوسط قیمت ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان، ارزشی نزدیک ۳۹۷.۷ همت دارد؛ تقریباً همان رقمی که از آمار پرداخت ۵۵ درصدی وزارت جهاد به دست می‌آید.

نرخ ۵۳ هزار تومانی گندم به چه معناست؟

یکی از اعدادی که ممکن است باعث سردرگمی شود، نرخ ۵۳ هزار تومان است.

این رقم، قیمت خرید تضمینی دولت از کشاورز نیست. دولت در تیرماه مصوب کرد قیمت فروش گندم مورد نیاز صنف و صنعت در سال ۱۴۰۵، کیلویی ۵۳ هزار تومان باشد و تأمین این بخش نیز به‌تدریج به بخش غیردولتی واگذار شود.

در مقابل، متوسط نرخ خرید تضمینی گندم از کشاورز همان حدود ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان است.

ایمانی می‌گوید در شرایط فعلی برخی فعالان صنف و صنعت مستقیماً گندم کشاورزان را با نرخ حدود ۵۰ هزار تومان خریداری می‌کنند.

این وضعیت می‌تواند برای خرید تضمینی دولت یک چالش ایجاد کند؛ زیرا اگر بخش خصوصی پول را سریع‌تر و با نرخ رقابتی پرداخت کند، کشاورزی که ماه‌ها در انتظار دریافت مطالبات دولت است ممکن است ترجیح دهد محصول خود را مستقیماً به خریدار صنعتی بفروشد.

تأخیر در پول گندم چرا برای کشت پاییزه خطرناک است؟

گندمکار فقط در زمان برداشت هزینه ندارد. بلافاصله پس از پایان فصل برداشت، مرحله تهیه سرمایه برای کشت سال بعد آغاز می‌شود.

کشاورز باید برای بذر، کود، سم، آماده‌سازی زمین، ماشین‌آلات، سوخت، کارگر و در مزارع آبی برای تأمین و انتقال آب هزینه کند. ایمانی هشدار داده با افزایش هزینه بذر، کود و عملیات کاشت، داشت و برداشت، تأخیر در پرداخت مطالبات می‌تواند توان کشاورزان برای خرید نهاده مورد نیاز فصل آینده را محدود کند.

این مسئله از نظر امنیت غذایی مهم‌تر از یک بدهی کوتاه‌مدت است.

اگر کشاورز نتواند کود کافی تهیه کند، ممکن است همچنان زمین را زیر کشت ببرد اما عملکرد در هکتار کاهش پیدا کند. اگر سرمایه در گردش حتی کمتر باشد، احتمال کاهش سطح زیر کشت یا جایگزینی گندم با محصولی که بازگشت پول سریع‌تری دارد نیز مطرح می‌شود.

به همین دلیل پرداخت پول گندم در شهریور و مهر فقط تسویه یک بدهی نیست؛ عملاً بخشی از سرمایه کشت محصول سال آینده است.

اگر دولت ۱۰ میلیون تن بخرد، چقدر پول لازم دارد؟

هدف ۱۰ میلیون تنی بنیاد گندمکاران نیز بار مالی قابل توجهی دارد.

اگر برای یک محاسبه تقریبی متوسط نرخ ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان را در نظر بگیریم، ارزش ۱۰ میلیون تن گندم حدود ۴۸۵ همت خواهد بود.

تا امروز ۲۱۸.۶ همت پرداخت شده است. بنابراین اگر خرید به ۱۰ میلیون تن برسد و دولت بخواهد همه محصول را تسویه کند، از این نقطه تقریباً ۲۶۶ همت دیگر منابع مالی نیاز خواهد داشت.

این عدد شامل هم مطالبات باقی‌مانده ۸.۲ میلیون تن فعلی و هم پول گندمی است که تا رسیدن خرید به ۱۰ میلیون تن تحویل خواهد شد.

البته این یک محاسبه تقریبی است؛ قیمت نهایی هر محموله بر اساس کیفیت و نرخ دقیق خرید می‌تواند متفاوت باشد.

آیا ۲ میلیون هکتار زمین آبی می‌تواند ۱۲ میلیون تن گندم بدهد؟

ایمانی بخش دیگری از مسئله را به بهره‌وری مرتبط می‌داند و می‌گوید اگر نهاده‌ها، آب، کود و مدیریت مناسب فراهم شود، از ۲ میلیون هکتار گندم آبی می‌توان حدود ۱۰ تا ۱۲ میلیون تن محصول برداشت کرد.

این هدف به معنای عملکرد متوسط ۵ تا ۶ تن در هر هکتار است.

رسیدن به چنین متوسطی فقط با افزایش سطح زیر کشت امکان‌پذیر نیست. بذر اصلاح‌شده، کوددهی بر مبنای آزمون خاک، کنترل آفات، زمان مناسب کشت، آبیاری دقیق و آموزش کشاورزان تعیین‌کننده هستند.

به همین دلیل تأکید بنیاد گندمکاران بر آموزش بخش خصوصی نیز مهم است. حتی در شرایط محدودیت آب، افزایش عملکرد هر هکتار می‌تواند بخشی از نیاز کشور را بدون گسترش سطح کشت تأمین کند.

خطر اصلی گندم ۱۴۰۶ همین حالا شکل می‌گیرد

کارنامه تولید امسال در ظاهر مثبت است؛ خرید تضمینی از ۸.۲ میلیون تن گذشته و از کل خرید سال قبل بیشتر شده است.

اما آزمون مهم‌تر در هفته‌های آینده است.

اگر باقی مطالبات به‌موقع پرداخت شود، کشاورز می‌تواند پول محصول امسال را دوباره وارد چرخه تولید کند و احتمال رسیدن خرید تضمینی به هدف ۱۰ میلیون تن نیز بیشتر می‌شود. اگر پرداخت‌ها طولانی شود، بخشی از گندم ممکن است به صنف و صنعت فروخته شود و مهم‌تر از آن، کشاورزان برای تأمین نهاده‌های کشت پاییزه با مشکل مواجه شوند.

مسئله امروز فقط ۱۷۹ همت بدهی نیست؛ مسئله این است که همین پول باید بذر، کود و کشت گندم سال آینده را تأمین کند.

اگر دولت می‌خواهد تولید ۱۳ تا ۱۴ میلیون تنی و خرید نزدیک به ۱۰ میلیون تن پایدار بماند، پرداخت به‌موقع مطالبات عملاً بخشی از سیاست تولید است، نه صرفاً یک تعهد مالی.

گندم امسال تا حد زیادی تولید شده است؛ اما سرنوشت گندم سال آینده، از همین روزها و از حساب بانکی کشاورزان آغاز می‌شود.