پشت پرده جهش ناگهانی بازار ارز و طلا چیست؟
بازار ارز از روز یکشنبه وارد فاز تازهای شد، اما ابعاد جهش دوشنبه حتی برخی فعالان حرفهای بازار را نیز غافلگیر کرد. دادههای پایان روز نشان میدهد نرخ دلار آزاد در منابع مختلف تا حوالی ۲۴۴ هزار و ۶۳۰ تومان ثبت شده و در بخشهایی از معاملات نیز نرخهای بالاتر از ۲۴۵ هزار تومان گزارش شده است.
این در حالی است که اسکناس آمریکایی طی هفتههای قبل عمدتاً در بازه ۲۲۹ تا ۲۳۵ هزار تومان گرفتار شده بود. بنابراین حرکت روز دوشنبه فقط یک افزایش چند هزار تومانی نبود؛ بازار عملاً از محدودهای که مدتی در آن تثبیت شده بود خارج شد.
جهش دلار چرا بازار را غافلگیر کرد؟
کامران سلطانی، دبیر پیشین کانون صرافان، گفته است شدت رشد اخیر حتی برای صرافان و فعالان بازار نیز قابل پیشبینی نبوده و معتقد است صرفاً نمیتوان آن را با تحولات سیاسی توضیح داد. گزارش منتشرشده از اظهارات او نیز عبور دلار از ۲۴۵ هزار تومان و رشد بیش از ۱۳ هزار تومانی در برخی مقایسههای روزانه را بازتاب داده است.
این نکته از آن جهت مهم است که افزایش نرخ ارز در ایران معمولاً حاصل یک عامل واحد نیست.
ریسک سیاسی، انتظارات تورمی، عرضه ارز، نیاز تجاری، تقاضای احتیاطی، رشد نقدینگی و وضعیت بودجه دولت همگی میتوانند در دورههای مختلف وزن متفاوتی داشته باشند.
در جهش اخیر، اخبار سیاسی نقش محرک کوتاهمدت را داشتهاند، اما فشار تورمی موجود در اقتصاد باعث شده واکنش بازار شدیدتر باشد.
آیا مذاکرات ایران و آمریکا متوقف شده است؟
در فضای بازار، اخبار متناقضی درباره توقف مذاکرات منتشر شده، اما آخرین گزارش رویترز تصویر متفاوتی ارائه میدهد.
رویترز روز ۲۸ سپتامبر گزارش کرد میانجیهای قطری قرار است دوشنبه یا سهشنبه به طور جداگانه با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و نمایندگان آمریکا رایزنی کنند. محور گفتوگوها نسخه اصلاحشده پیشنهادی است که ایران هفته گذشته ارائه کرده بود.
دونالد ترامپ پیشتر اعلام کرده بود پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به درگیری را رد کرده است، اما همزمان گفته بود انتظار دارد تماسها و گفتوگوهای بیشتری در هفته جاری انجام شود. عباس عراقچی نیز گفته بود پاسخ رسمی آمریکا هنوز از طریق میانجیها به تهران ابلاغ نشده است.
بنابراین بازار با شرایطی مواجه است که نه میتوان از حصول توافق سخن گفت و نه از بسته شدن کامل مسیر دیپلماسی.
همین عدم قطعیت میتواند تقاضای احتیاطی برای ارز و طلا را افزایش دهد.
دلار بالا رفت؛ اونس ریخت، اما طلای ایران گران شد
شاید عجیبترین اتفاق دوشنبه در بازار طلا رخ داد.
در بازار جهانی، طلا تحت فشار افزایش بازده اوراق آمریکا و نگرانی از نرخهای بهره بالا سقوط کرد؛ اما در ایران، دلار اثر ریزش اونس را خنثی کرد.
بر اساس نرخهای بازار، هر گرم طلای ۱۸ عیار با افزایش حدود ۵۲۰ هزار تومانی به ۲۴ میلیون و ۴۲۳ هزار تومان رسید و طلای ۲۴ عیار نیز حدود ۳۲ میلیون و ۵۶۳ هزار تومان معامله شد.
سکه امامی نیز با رشد حدود ۶.۵ میلیون تومانی به محدوده ۲۴۷ میلیون تومان رسید و سکه بهار آزادی طرح قدیم حدود ۲۴۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت خورد.
این رفتار نشان میدهد در مقطع فعلی، متغیر داخلی دلار قدرت بیشتری از اونس جهانی پیدا کرده است.
چرا تورم دوباره به بازار ارز فشار میآورد؟
سلطانی یکی از دلایل افزایش دلار را «جاماندگی نرخ ارز از تورم عمومی» عنوان کرده است.
دادههای رسمی تورم نیز نشان میدهد فشار قیمتها بسیار بالاست، هرچند باید میان انواع شاخص تورم تفاوت گذاشت.
بر اساس دادههای مرکز آمار که در گزارشهای منتشرشده بازتاب یافته، تورم نقطهبهنقطه مردادماه ۱۴۰۵ حدود ۸۹ درصد بوده است؛ یعنی متوسط هزینه سبد کالا و خدمات خانوار نسبت به مرداد سال قبل نزدیک به ۸۹ درصد افزایش داشته است.
اما نرخ تورم سالانه در همان ماه حدود ۶۹.۹ درصد اعلام شده است. بنابراین عبارت «تورم ۹۰ درصدی» به تورم نقطهبهنقطه اشاره دارد، نه نرخ تورم سالانه.
همچنین در خردادماه تورم نقطهبهنقطه ۸۸.۶ درصد گزارش شده بود.
وقتی سطح عمومی قیمتها با چنین سرعتی افزایش مییابد، بخشی از فعالان اقتصادی انتظار دارند نرخ ارز نیز دیر یا زود این فاصله را جبران کند. همین انتظار میتواند خود به یکی از عوامل تحریککننده تقاضا تبدیل شود.
آیا بانک مرکزی عمداً دلار را گران کرده است؟
یکی از بخشهای مهم اظهارات سلطانی، احتمال نقش سیاستگذار در افزایش نرخ ارز برای جبران بخشی از فشارهای بودجهای است.
این دیدگاه در اقتصاد ایران سابقه دارد و برخی اقتصاددانان در دورههای مختلف درباره ارتباط نرخ ارز، درآمدهای ریالی دولت و کسری بودجه بحث کردهاند.
اما باید میان تحلیل و واقعیت تأییدشده تفاوت گذاشت.
در حال حاضر سند رسمی یا داده مستقلی که نشان دهد جهش مشخص دلار در روزهای اخیر حاصل تصمیم عامدانه بانک مرکزی برای گران کردن ارز بوده، منتشر نشده است.
بنابراین این بخش از سخنان را باید تحلیل و ارزیابی یک فعال بازار دانست، نه علت اثباتشده افزایش دلار.
برای سنجش دقیقتر نقش سیاستگذار باید رفتار عرضه ارز، نرخهای رسمی، مداخلات بازارساز و دادههای تراز پرداختها بررسی شود.
یورو و پوند هم رکوردهای تازهای دیدند
جهش دوشنبه فقط به دلار محدود نماند.
یورو در بازار آزاد تا حوالی ۲۷۸ هزار تومان و پوند انگلیس تا محدوده ۳۲۴ تا ۳۲۵ هزار تومان افزایش یافت. منابع بازار نیز رسیدن پوند به نزدیکی ۳۲۵ هزار تومان را در معاملات امروز گزارش کردهاند.
همزمانی رشد سه ارز مهم نشان میدهد فشار خرید، عمومیتر از نوسان یک نماد خاص بوده است.
وقتی دلار داخلی جهش میکند، قیمت ریالی یورو و پوند نیز علاوه بر نسبت جهانی این ارزها، از کاهش ارزش ریال تأثیر میگیرد.
دلار یا طلا؛ درباره توصیههای سرمایهگذاری باید محتاط بود
سلطانی در گفتوگوی خود خرید دلار را برای سرمایهگذاران خرد سادهتر از طلا دانسته و به موضوعاتی مانند عیارسنجی و وابستگی قیمت طلا به دو متغیر دلار و اونس اشاره کرده است.
این دیدگاه، نظر شخصی این فعال بازار است و نمیتوان آن را به عنوان توصیه عمومی برای همه سرمایهگذاران تلقی کرد.
دلار، طلا و سایر داراییها هرکدام ریسک متفاوتی دارند. دلار به اخبار سیاسی و سیاست ارزی حساس است؛ طلا علاوه بر دلار داخلی از قیمت جهانی نیز اثر میگیرد و سکه نیز متغیر دیگری به نام حباب بازار دارد.
بنابراین تصمیم مالی فقط بر اساس بازده چند روز اخیر میتواند ریسک بالایی داشته باشد.
پیشبینی قیمت دلار؛ ۲۵۰ هزار تومان در دسترس قرار گرفت؟
پس از عبور دلار از ۲۴۵ هزار تومان، مرز روانی ۲۵۰ هزار تومان طبیعتاً به محدوده بعدی مورد توجه معاملهگران تبدیل شده است؛ اما مسیر رسیدن یا نرسیدن به آن بیش از نمودار قیمت، به اخبار سیاسی و رفتار عرضه بستگی دارد.
اگر نرخهای بالای ۲۴۰ تا ۲۴۵ هزار تومان حفظ شود و تقاضای احتیاطی ادامه داشته باشد، فشار برای آزمون محدودههای بالاتر میتواند باقی بماند.
در مقابل، انتشار خبر معتبر از پیشرفت رایزنیهای قطر میان ایران و آمریکا میتواند فضای بازار را به سرعت تغییر دهد. طبق آخرین گزارش رویترز، کانال میانجیگری در روز دوشنبه همچنان فعال بوده است.
پیشبینی طلا و سکه؛ همهچیز فعلاً به دلار بستگی دارد
برای بازار طلا وضعیت حتی پیچیدهتر است.
اگر اونس جهانی همچنان نزولی باقی بماند اما دلار در داخل افزایش یابد، ممکن است بازار ایران همچنان مسیر متفاوتی از بازار جهانی داشته باشد.
اما اگر دلار اصلاح شود و اونس نیز ضعیف بماند، طلا میتواند با دو نیروی نزولی همزمان مواجه شود.
در سوی مقابل، بازگشت اونس جهانی همراه با دلار بالای ۲۴۵ هزار تومان میتواند دوباره فشار صعودی شدیدی به بازار داخلی وارد کند.
در نتیجه، مهمترین پیام معاملات دوشنبه این است که شوک ارزی بار دیگر به موتور اصلی قیمتگذاری داراییها در ایران تبدیل شده است.
دلار از ۲۴۵ هزار تومان عبور کرده، سکه به ۲۴۷ میلیون تومان رسیده و طلای ۱۸ عیار بالای ۲۴ میلیون تومان معامله میشود؛ اما در بازاری که خبرهای سیاسی میتوانند ظرف چند ساعت جهت تقاضا را تغییر دهند، تثبیت قیمتها اهمیت بیشتری از ثبت یک رکورد لحظهای دارد.
