واردات سامسونگ و الجی آزاد نشد؛ واقعیت مصوبه جدید چیست؟ / قیمت لوازم خانگی همچنان بالا رفت
بازار لوازم خانگی در ابتدای هفته با خبری روبهرو شد که در نگاه نخست میتوانست یکی از مهمترین تغییرات سیاست تجاری سالهای اخیر باشد: «واردات سامسونگ و الجی آزاد شد.»
اما تنها چند ساعت بعد مشخص شد ماجرا بسیار محدودتر از برداشت اولیه است.
سازمان توسعه تجارت توضیح داد که تصمیم کارگروه ماده ۱۲ قانون ساماندهی مبادلات مرزی، فقط محدودیت مربوط به نشان تجاری و مبدأ کالا را برای تعاونیهای مرزنشین تغییر داده است. واردات لوازم خانگی بزرگ از مسیر رسمی تجاری همچنان ممنوع است.
بنابراین هنوز نمیتوان گفت درهای بازار ایران بهطور عمومی به روی سامسونگ و الجی باز شده است.
واردات سامسونگ و الجی دقیقاً برای چه کسانی آزاد شد؟
بر اساس توضیح مدیرکل دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت، پیش از این ورود برخی لوازم خانگی از طریق رویههای کولبری و ملوانی امکانپذیر بود، اما تعاونیهای مرزنشین محدودیت بیشتری داشتند.
مصوبه جدید این تفاوت را برطرف کرده است.
به این ترتیب، مرزنشینان عضو تعاونیها نیز میتوانند مشابه کولبران و ملوانان لوازم خانگی با برندهای کرهجنوبی وارد کنند. سازمان توسعه تجارت نیز صراحتاً گفته اتفاق اصلی «یکسانسازی رویهها» بوده، نه آزادسازی کامل تجارت رسمی.
این تفاوت بسیار مهم است؛ زیرا آزادسازی کامل واردات به معنای امکان ثبت سفارش گسترده توسط شرکتهای واردکننده، تخصیص ارز، ورود تجاری در مقیاس بزرگ و ایجاد شبکه رسمی فروش است.
هیچکدام از این موارد با تصمیم اخیر بهطور عمومی برقرار نشده است.
واردات رسمی لوازم خانگی بزرگ همچنان ممنوع است
سازمان توسعه تجارت در اصلاحیه خود تأکید کرده یخچال، یخچالفریزر و برخی دیگر از لوازم خانگی بزرگ همچنان در رویه تجارت رسمی جزو کالاهای ممنوعه محسوب میشوند.
آنچه سالها از طریق تجارت مرزی وارد کشور میشده، حجم محدودی از کالا برای حمایت از معیشت مرزنشینان بوده و ارز مورد استفاده نیز بر اساس توضیح منتشرشده از محل صادرات خود این گروهها تأمین میشود.
بنابراین تیتر «آزاد شدن واردات سامسونگ و الجی» بدون اشاره به واژه «مرزنشینان» میتواند تصویری متفاوت از واقعیت ایجاد کند.
خبر دقیقتر این است:
محدودیت برندهای کرهای برای تعاونیهای مرزنشین برداشته شده، اما ممنوعیت واردات تجاری گسترده لوازم خانگی بزرگ همچنان پابرجاست.
آیا تصمیم جدید باعث ارزان شدن لوازم خانگی میشود؟
در کوتاهمدت شواهدی از کاهش قیمت مشاهده نمیشود.
تازهترین رصدهای بازار نشان میدهد یخچال دوقلوی پاکشوما مدل RTRA که اواخر شهریور در محدوده ۱۵۳ تا ۱۵۴ میلیون تومان معامله میشد، اکنون به حدود ۱۵۶ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان رسیده است.
یخچال ایکسویژن مدل HS600 نیز از حدود ۱۶۹ میلیون تومان در روزهای پایانی شهریور به حدود ۱۷۱ میلیون تومان افزایش یافته است.
در میان محصولات خارجی نیز بعضی مدلهای سایدبایساید الجی در محدوده ۳۳۳ میلیون تومان قرار گرفتهاند. بررسی عمومی بازار یخچال در پنجم مهر نیز مدلهای الجی را در بازه تقریبی ۳۳۳ تا بیش از ۴۰۰ میلیون تومان ثبت کرده است.
در بازار ماشین لباسشویی نیز برخی مدلهای ایکسویژن و دوو نسبت به هفته قبل افزایش قیمت داشتهاند.
یعنی فعلاً بازار بیش از آنکه از مصوبه وارداتی سیگنال بگیرد، تحت تأثیر متغیرهای دیگری مانند نرخ ارز و هزینه تأمین کالا قرار دارد.
دلار ۲۴۴ هزار تومانی مانع اصلی کاهش قیمت؟
یکی از مهمترین متغیرهای بازار لوازم خانگی، ارز است.
قیمت دلار آزاد در معاملات دوشنبه ۶ مهر تا حدود ۲۴۴ هزار و ۴۶۷ تومان افزایش یافته و سقف روز نیز بالاتر از ۲۴۴ هزار و ۶۰۰ تومان ثبت شده است. دلار طی یک هفته بیش از شش درصد و طی یک ماه بیش از ۱۸ درصد رشد کرده است.
حتی نرخ حواله رسمی نیز افزایش یافته است. نرخ فروش حواله دلار مرکز مبادله امروز حدود ۱۷۲ هزار تومان اعلام شده است.
در چنین شرایطی، حتی اگر مسیر واردات گستردهتر شود، کالاهای خارجی باید با ارزی گرانتر تأمین شوند.
به همین دلیل، «افزایش عرضه» لزوماً مترادف با «کاهش قیمت» نیست.
اگر حجم ورود کالا بالا برود اما نرخ ارز نیز همزمان رشد کند، ممکن است افزایش عرضه فقط مانع جهش شدیدتر قیمت شود و نتواند قیمت اسمی کالا را پایین بیاورد.
واردات مرزی چقدر میتواند بازار را تغییر دهد؟
پاسخ به این پرسش به حجم واقعی واردات بستگی دارد.
اگر تعداد یخچال، تلویزیون، ماشین لباسشویی و دیگر کالاهایی که از طریق تعاونیهای مرزنشین وارد میشود محدود باقی بماند، اثر آن بر بازاری به وسعت ایران نیز محدود خواهد بود.
سازمان توسعه تجارت در توضیح خود نیز تأکید کرده ورود این کالاها از مسیرهای مرزی در گذشته به تعداد محدود انجام میشده است.
از سوی دیگر، گزارشهای بازار نسبت به مسئله دیگری نیز هشدار میدهند: بخشی از کالاهای واردشده از مسیرهای مرزی ممکن است با مسئله گارانتی، خدمات پس از فروش و شفافیت قیمت روبهرو باشند. تسنیم در گزارشی که پس از مصوبه اخیر منتشر کرد، نبود نظام روشن گارانتی و قیمتگذاری برای بخشی از این کالاها را یکی از نگرانیهای بازار دانسته است.
بنابراین اثر واقعی مصوبه را باید از روی «تعداد کالای واردشده و نحوه عرضه آن» سنجید، نه صرفاً متن مجوز.
تولیدکنندگان داخلی چه میگویند؟
تولیدکنندگان داخلی سالهاست نسبت به واردات بدون کنترل لوازم خانگی حساسیت دارند.
دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی ایران در مرداد امسال گفته بود حمایت از معیشت مرزنشینان هدف قابل دفاعی است، اما شیوه اجرای واردات مرزی نباید به تولید داخلی آسیب بزند. این انجمن پیشنهاد کرده بخشی از ظرفیتهای مرزی برای ورود مواد اولیه موردنیاز صنعت استفاده شود.
رئیس هیئتمدیره انجمن لوازم خانگی ایران نیز اخیراً مدعی شده حدود ۹۵ درصد نیاز بازار از طریق تولید داخل تأمین میشود و صنعت سالانه حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار صادرات دارد. در همان گزارش، میزان ارز دریافتی این صنعت بیش از یک میلیارد دلار در سال عنوان شده است. این ارقام موضع انجمن صنعتی است و برای ارزیابی آنها باید آمار رسمی تولید و تجارت را نیز در نظر گرفت.
در نتیجه بحث واردات تنها مسئله مصرفکننده نیست؛ تولید داخلی، اشتغال و مصرف ارز نیز در این تصمیم دخیل هستند.
رکود بازار لوازم خانگی همچنان ادامه دارد
مشکل بازار تنها کمبود کالا نیست.
گزارشهای میدانی سال جاری نشان میدهد فروشگاههای لوازم خانگی با وجود موجودی مناسب، با کاهش تعداد مشتریان روبهرو هستند. افزایش قیمت و افت قدرت خرید باعث شده بخشی از خانوارها خرید کالای نو را به تأخیر بیندازند یا تعمیر محصولات قدیمی را ترجیح دهند.
این نکته درباره اثر واردات اهمیت دارد.
اگر بازار با کمبود فیزیکی کالا مواجه بود، افزایش واردات میتوانست بهسرعت فشار عرضه را کاهش دهد. اما وقتی مسئله اصلی «ضعف قدرت خرید» است، ورود چند برند جدید الزاماً مشتری بیشتری ایجاد نمیکند.
حتی ممکن است کالاهای کرهای با نرخ ارز فعلی در سطوحی قیمتگذاری شوند که تنها بخش محدودی از خانوارها توان خرید آنها را داشته باشند.
سامسونگ و الجی ارزان برمیگردند؟
با دلار بیش از ۲۴۰ هزار تومانی، بازگشت گسترده محصولات اصل کرهای الزاماً به معنای بازگشت قیمتهای رقابتی نیست.
قیمت نهایی کالای وارداتی از چند جزء تشکیل میشود: قیمت جهانی محصول، نرخ ارز، هزینه حمل، تعرفه و عوارض، سود شبکه توزیع، هزینه خدمات پس از فروش و ریسک تأمین.
اگر نرخ ارز بالا باقی بماند، حتی محصولی که بدون مانع برند وارد کشور شود میتواند با برچسب قیمتی بسیار سنگینی به دست مصرفکننده برسد.
به همین دلیل، نتیجه تصمیم جدید ممکن است بیش از کاهش فوری قیمت، افزایش تنوع کالا و ایجاد رقابت در بعضی بخشهای بازار باشد.
بازار لوازم خانگی منتظر مرحله بعدی تصمیم است
مصوبه جدید فعلاً یک «آزادسازی کامل واردات» نیست.
تعاونیهای مرزنشین در شرایط مشابه کولبران و ملوانان امکان بیشتری برای واردات برندهای کرهای پیدا کردهاند، اما واردات رسمی و گسترده لوازم خانگی بزرگ همچنان ممنوع است.
از طرف دیگر، بازار هنوز هیچ واکنش کاهشی محسوسی نشان نداده و برخی یخچالها و ماشینهای لباسشویی حتی گرانتر شدهاند.
با دلار بیش از ۲۴۴ هزار تومان و بازاری که درگیر رکود قدرت خرید است، انتظار کاهش فوری قیمتها صرفاً بر پایه این مصوبه منطقی به نظر نمیرسد.
آزمون واقعی زمانی آغاز میشود که حجم ورود کالا از مسیر تعاونیهای مرزنشین مشخص شود. اگر عرضه در مقیاس معناداری افزایش پیدا کند، رقابت میتواند روی قیمت برخی مدلها اثر بگذارد؛ اما اگر حجم واردات محدود باقی بماند و نرخ ارز همچنان صعودی باشد، مصوبه تازه بیش از آنکه قیمتها را بشکند، ممکن است فقط تنوع ویترین بازار لوازم خانگی را بیشتر کند.
