نفت عقب نشست اما ماه درخشانی داشت؛ چرا برنت با وجود افت امروز ۲۱ درصد گران شد؟

در معاملات تا ساعت ۸:۰۷ صبح به وقت گرینویچ، نفت برنت با یک دلار و ۲۸ سنت، معادل ۱.۴۴ درصد کاهش، به ۸۷ دلار و ۷۵ سنت در هر بشکه رسید. نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت نیز یک دلار و ۴۸ سنت یا ۱.۷۷ درصد افت کرد و در محدوده ۸۲ دلار و ۱۱ سنت معامله شد.

ارقام ۸۸ دلار برای برنت و ۸۲.۰۹ دلار برای WTI که در گزارش‌های اولیه دیده می‌شود، به ساعت دیگری از معاملات مربوط است. قیمت نفت در طول روز به‌صورت لحظه‌ای تغییر می‌کند؛ بنابراین اختلاف چند سنتی یا حتی چند ده سنتی میان گزارش‌های منتشرشده طبیعی است.

بنابراین بهتر است به‌جای آنکه گفته شود هر دو شاخص «دقیقاً ۲۰ درصد» رشد کرده‌اند، از عبارت «رشد نزدیک به ۲۰ درصد» استفاده شود. برنت عملاً اندکی بیش از ۲۰ درصد و WTI اندکی کمتر از این میزان افزایش ماهانه داشته است. هر دو شاخص نیز با این رشد، دو ماه کاهش متوالی خود را متوقف می‌کنند.

چرا نفت امروز ارزان شد؟

دلیل اصلی افت روز جمعه، مشاهده نشانه‌هایی از افزایش محدود جریان محموله‌ها در مسیرهای حیاتی دریایی بود. بازار نفت در هفته‌های گذشته بیش از هر عامل دیگری به تعداد کشتی‌ها و نفتکش‌هایی واکنش نشان داده که می‌توانند از تنگه هرمز، باب‌المندب و دریای سرخ عبور کنند.

داده‌های شرکت رهگیری کشتی کپلر نشان می‌دهد روز پنج‌شنبه ۲۵ کشتی حامل کالا از تنگه باب‌المندب عبور کرده‌اند. این افزایش تردد باعث شد بخشی از معامله‌گران احتمال دهند عرضه بیشتری بتواند به بازارهای جهانی برسد. بااین‌حال، وضعیت تنگه هرمز همچنان عادی نیست و در همان دوره فقط دو نفتکش از این آبراه عبور کرده‌اند.

به بیان ساده، خبر اصلی این نیست که تمام مسیرهای نفتی باز شده‌اند. آنچه رخ داده، بهبود نسبی تردد در باب‌المندب است؛ درحالی‌که جریان عبور از هرمز همچنان بسیار ضعیف باقی مانده است.

یکی از تحلیلگران بازار این شرایط را چنین توضیح داده که معامله‌گران به‌تدریج از معامله بر مبنای تیترهای جنگی فاصله گرفته‌اند و اکنون بیشتر به داده‌های واقعی کشتیرانی توجه می‌کنند. هر بار که تنش نظامی افزایش یافته، بخشی از جریان محموله‌ها ظرف چند روز از سر گرفته شده و همین تجربه، حساسیت بازار به خبرهای صرفاً سیاسی را کاهش داده است.

چگونه نفت با افت روزانه، ۲۰ درصد در یک ماه رشد کرد؟

کاهش یک یا دو درصدی روز جمعه را باید در مقایسه با جهش بزرگ کل ماه دید. براساس رشد اعلام‌شده، قیمت تقریبی برنت در ابتدای ژوئیه حدود ۷۲.۵ دلار و قیمت نفت آمریکا نزدیک به ۶۹.۶ دلار بوده است. در نتیجه، حتی پس از کاهش روز جمعه، هر دو شاخص بسیار بالاتر از سطوح ابتدای ماه معامله می‌شوند.

بازار نفت در طول ژوئیه نوسان‌های کم‌سابقه‌ای را تجربه کرد. برنت در ۲۳ ژوئیه با تشدید نگرانی درباره عرضه و حملات منطقه‌ای از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرد. سه روز بعد، با توقف موقت برخی حملات، قیمت آن ۸.۷ درصد سقوط کرد و به ۸۸.۳۶ دلار رسید. برنت در ۲۸ ژوئیه نیز با افتی نزدیک به پنج درصد تا ۸۴.۰۹ دلار پایین آمد، اما با ازسرگیری تنش‌ها دوباره بخشی از کاهش خود را جبران کرد.

این رفت‌وبرگشت شدید نشان می‌دهد افزایش ماهانه نفت حاصل یک روند آرام و پیوسته نبوده است. قیمت‌ها بارها با خبر حمله، توقف عملیات، مذاکره یا تغییر تردد کشتی‌ها چندین دلار جابه‌جا شده‌اند.

تنگه هرمز هنوز مهم‌ترین متغیر بازار است

پیش از آغاز درگیری‌ها، حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور می‌کرد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا برآورد کرده بود جریان نفت و فرآورده‌های نفتی از این آبراه در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ به حدود ۱۴.۶ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که نسبت به بیش از ۲۰ میلیون بشکه در روز در بیشتر فصل‌های سال ۲۰۲۵ کاهش محسوسی نشان می‌دهد.

درگیری‌ها و محدودیت تردد باعث شده‌اند نفتکش‌ها با هزینه بیمه بالاتر، کمبود کشتی و خطرات امنیتی بیشتری روبه‌رو شوند. افزایش حق بیمه و کرایه حمل، یک «صرف ریسک ژئوپلیتیکی» را در قیمت نفت نگه داشته است؛ یعنی خریداران برای جبران خطر توقف محموله یا تأخیر در تحویل، حاضرند مبلغ بیشتری بپردازند.

شرکت ملی نفت ابوظبی نیز در واکنش به محدود شدن ظرفیت حمل، پنج نفتکش غول‌پیکر را با ارزشی حدود ۵۹۰ میلیون دلار خریداری کرده است. این اقدام نشان می‌دهد تولیدکنندگان بزرگ خلیج فارس خود را برای دوره‌ای آماده می‌کنند که دسترسی به نفتکش و مسیر امن دریایی همچنان دشوار خواهد بود.

آیا مذاکرات ایران و آمریکا به نتیجه رسیده است؟

گزارش‌ها از ادامه تماس‌های دیپلماتیک حکایت دارند، اما هنوز پیشرفت بزرگی که بتواند بازار را به کاهش پایدار قیمت متقاعد کند، حاصل نشده است. مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در دوحه نیز بیشتر بر عبور کشتی‌ها از هرمز و آزادسازی منابع مالی ایران متمرکز بود و نشانه روشنی از دستیابی به یک صلح پایدار ارائه نکرد.

در روزهای اخیر ایران و عمان نیز درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز گفت‌وگو کرده‌اند. تهران پیشنهاد عمان برای مدیریت مشترک منطقه‌ای آبراه را رد کرده، اما مذاکرات درباره سازوکار عبور کشتی‌ها ادامه دارد. همین گفت‌وگوها امید محدودی ایجاد کرده که شاید جریان کشتیرانی به‌تدریج افزایش یابد.

بااین‌حال، بازار میان «مذاکره» و «توافق اجرایی» تفاوت قائل است. تا زمانی که نفتکش‌ها نتوانند به‌طور منظم و بدون خطر از هرمز عبور کنند، صرف ریسک به‌طور کامل از قیمت نفت حذف نخواهد شد.

چرا برنت بیشتر از نفت آمریکا رشد کرد؟

برنت معیار اصلی قیمت‌گذاری بخش بزرگی از نفت دریابرد جهان است و در نتیجه مستقیم‌تر از اختلال در هرمز، دریای سرخ و هزینه حمل‌ونقل تأثیر می‌گیرد. نفت خام آمریکا بیشتر در داخل ایالات متحده تولید و ذخیره می‌شود و دسترسی آن به زیرساخت‌های زمینی، حساسیت مستقیمش به برخی بحران‌های دریایی را کاهش می‌دهد.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز در بررسی تحولات سال ۲۰۲۶ اعلام کرده که برنت به دلیل افزایش هزینه کشتیرانی و اختلال در جریان نفت میان مناطق، رشد بیشتری از WTI داشته است. موجودی‌های داخلی آمریکا و امکان استفاده از ذخایر راهبردی نیز به محدود شدن رشد شاخص نفت آمریکا کمک کرده‌اند.

این تفاوت در عملکرد ماهانه نیز دیده می‌شود: برنت حدود ۲۱ درصد و WTI حدود ۱۸ درصد افزایش یافته است. فاصله قیمت دو شاخص نیز در معاملات جمعه نزدیک به ۵.۶ دلار بود.

آیا نفت دوباره به بالای ۱۰۰ دلار می‌رسد؟

بازگشت نفت به سه‌رقمی شدن به سه متغیر اصلی وابسته است: میزان تردد از هرمز، شدت درگیری‌های ایران و آمریکا و حجم واقعی عرضه کشورهای خلیج فارس.

اگر عبور نفتکش‌ها دوباره متوقف شود یا تأسیسات صادراتی و پالایشگاهی بیشتری هدف قرار گیرند، قیمت می‌تواند بار دیگر به سرعت افزایش یابد. حمله پهپادی به بندر دمیاط مصر و آتش‌سوزی در دو شناور گازی، نگرانی درباره امنیت مسیر کانال سوئز را نیز افزایش داده است. این مسیر یکی از گزینه‌های باقی‌مانده برای صادرات نفت عربستان در شرایط محدودیت هرمز و دریای سرخ است.

در مقابل، افزایش پایدار تعداد نفتکش‌های عبوری، توافق بر سر امنیت آبراه‌ها و بازگشت تولید متوقف‌شده می‌تواند قیمت را کاهش دهد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا پیش‌بینی کرده بود بازگشت تدریجی جریان هرمز و کاهش تقاضای جهانی، ظرفیت رشد نامحدود قیمت نفت را محدود می‌کند.

بنابراین سطح ۱۰۰ دلار همچنان ممکن است، اما برای ماندگار شدن قیمت در آن محدوده، بازار باید با کمبود واقعی و طولانی‌مدت عرضه روبه‌رو شود؛ نه صرفاً چند روز تنش خبری.

افزایش نفت چه اثری بر اقتصاد ایران دارد؟

افزایش قیمت جهانی نفت در ظاهر می‌تواند ارزش هر بشکه صادراتی ایران را بالا ببرد، اما درآمد نهایی فقط به قیمت تابلو وابسته نیست. حجم صادرات، امکان عبور نفتکش‌ها، هزینه بیمه، تخفیف فروش و محدودیت‌های تحریمی نیز تعیین می‌کنند چه میزان ارز در عمل وارد کشور شود.

اگر قیمت بالا برود اما عبور محموله‌ها از هرمز محدود بماند، بخشی از مزیت افزایش نرخ با کاهش حجم فروش یا رشد هزینه حمل خنثی خواهد شد. آمریکا نیز همزمان تحریم‌های تازه‌ای علیه شرکت‌ها، بیمه‌گران و نفتکش‌های مرتبط با تجارت نفت ایران اعمال کرده است.

از سوی دیگر، نفت گران‌تر می‌تواند هزینه سوخت، حمل‌ونقل و تورم را در کشورهای واردکننده افزایش دهد و در بلندمدت تقاضای جهانی را پایین بیاورد. به همین دلیل، حتی تولیدکنندگان نیز الزاماً از جهش کنترل‌نشده و طولانی قیمت سود نمی‌برند.

جمع‌بندی؛ افت امروز به معنای پایان بحران نیست

قیمت نفت روز جمعه کاهش یافته، زیرا تردد کشتی‌ها در باب‌المندب کمی بهتر شده و معامله‌گران بخشی از سود ماهانه خود را نقد کرده‌اند. اما تنگه هرمز هنوز با جریان بسیار محدود نفتکش‌ها روبه‌روست و خطرات امنیتی در دریای سرخ، خلیج فارس و کانال سوئز ادامه دارد.

برنت با وجود افت تا محدوده ۸۸ دلار، در مسیر رشد ۲۱ درصدی ماهانه قرار دارد. WTI نیز با قیمت نزدیک به ۸۲ دلار احتمالاً ژوئیه را با افزایش ۱۸ درصدی به پایان می‌رساند. این ارقام نشان می‌دهد مهم‌ترین داستان بازار، کاهش روز جمعه نیست؛ بلکه اضافه شدن یک صرف ریسک بزرگ به قیمت نفت در طول ماه است.

در روزهای آینده، معامله‌گران بیش از بیانیه‌های سیاسی به تعداد واقعی نفتکش‌های عبوری از هرمز، نتیجه مذاکرات و هرگونه حمله به زیرساخت‌های انرژی توجه خواهند کرد. تا زمانی که جریان نفت به شرایط عادی بازنگردد، بازار ممکن است میان سقوط‌های چنددلاری و جهش‌های ناگهانی نوسان کند.