اجاره نزدیک به صفر برای زوجهای جوان؛ جزئیات طرح جدید مسکن دهکهای ۱ تا ۴
منوچهر خواجهدلویی، رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، اعلام کرده است بخشی از واحدهای مسکونی برای زوجهای جوان دهکهای یک تا چهار به شکل استیجاری در نظر گرفته میشود و اجارهبهای آنها برای مدت سه سال نزدیک به صفر خواهد بود.
نکته مهم این است که این امتیاز به همه ۲۲۰ هزار واحد طرح خانه امید مربوط نمیشود.
رئیس بنیاد مسکن صراحتاً از «بخشی از واحدها» سخن گفته و هنوز تعداد واحدهایی که به مدل اجارهای سهساله اختصاص پیدا میکنند، مشخص نشده است. بنابراین تیترهایی مانند «۲۲۰ هزار خانه با اجاره صفر برای زوجهای جوان» با اطلاعات فعلی سازگار نیست.
این برنامه در هر منطقهای که امکان تأمین زمین وجود داشته باشد قابل اجراست و بنا بر گفته رئیس بنیاد مسکن، محدود به شهرهای بزرگ یا حتی مناطق شهری نیست؛ امکان اجرای آن در شهر یا روستا به وضعیت زمین و ظرفیت اجرای پروژه بستگی خواهد داشت.
شرط مهم دریافت مسکن؛ دهک یک تا چهار و فرم جیم سبز
طرح خانه امید برای همه خانوارها طراحی نشده است.
بر اساس توضیحات بنیاد مسکن، اولویت با خانوارهای فاقد مسکن در دهکهای درآمدی اول تا چهارم است و متقاضی باید «فرم جیم سبز» داشته باشد. این شرط پیشتر نیز در توضیحات بنیاد درباره طرح خانه امید مورد تأکید قرار گرفته بود.
فرم جیم سبز در نظام حمایتی مسکن بهطور کلی نشان میدهد متقاضی و افراد تحت تکفل او سابقه استفاده از برخی امکانات حمایتی دولتی تأمین مسکن را نداشتهاند و شرایط مربوط به مالکیت مسکن نیز درباره آنها بررسی میشود. استعلام این وضعیت بهصورت سیستمی انجام میشود.
بنابراین صرف جوان بودن یا قرار داشتن در دهکهای پایین برای دریافت واحد کافی نیست و وضعیت مالکیت و سابقه استفاده از حمایت دولتی نیز در احراز شرایط اهمیت دارد.
طرح خانه امید چند واحد مسکن دارد؟
بنیاد مسکن برای سال ۱۴۰۵ ساخت ۲۲۰ هزار واحد مسکن محرومان را هدفگذاری کرده است.
از این تعداد، ۱۵۵ هزار واحد در مناطق روستایی و ۶۵ هزار واحد در شهرها پیشبینی شده است. خواجهدلویی پیشتر نیز همین هدفگذاری را اعلام کرده و گفته بود بنیاد امیدوار است تا پایان سال به برنامه ساخت ۲۲۰ هزار واحد برسد.
به این ترتیب حدود ۷۰ درصد ظرفیت هدفگذاریشده طرح به روستاها و نزدیک ۳۰ درصد به مناطق شهری اختصاص دارد.
اما نباید میان «هدفگذاری برای ساخت ۲۲۰ هزار واحد» و «تحویل ۲۲۰ هزار واحد در سال جاری» علامت مساوی گذاشت. تحقق این برنامه به تأمین زمین، تسهیلات، منابع بلاعوض، سرعت صدور مجوز و مشارکت نهادهای حمایتی وابسته است.
اجاره نزدیک صفر دقیقاً یعنی رایگان؟
عبارت استفادهشده از سوی رئیس بنیاد مسکن «اجارهبها نزدیک به صفر» است، نه «کاملاً رایگان».
تا این لحظه رقم اجاره ماهانه، میزان ودیعه احتمالی یا فرمول محاسبه هزینه استفاده از این واحدها اعلام نشده است. بنابراین نمیتوان گفت متقاضیان هیچ پرداختی نخواهند داشت.
آنچه فعلاً اعلام شده این است که زوجهای واجد شرایط میتوانند در بخشی از پروژهها برای یک دوره سهساله از واحد استیجاری بسیار ارزان استفاده کنند تا در ابتدای زندگی مشترک فشار هزینه مسکن کاهش پیدا کند.
از این منظر، برنامه بیشتر شبیه یک مسکن انتقالی حمایتی است؛ یعنی دولت یا بنیاد برای چند سال نخست امکان اسکان کمهزینه ایجاد میکند، نه اینکه لزوماً مالکیت رایگان واحد را به زوج تحویل دهد.
چه زمانی ثبتنام مسکن زوجهای جوان آغاز میشود؟
این یکی از مهمترین ابهامهای خبر جدید است.
تا زمان انتشار این گزارش، بنیاد مسکن در اظهارات تازه رئیس این نهاد سامانه ثبتنام، تاریخ شروع نامنویسی، سهمیه استانها یا مدارک مورد نیاز زوجهای جوان برای بخش استیجاری را اعلام نکرده است.
بنابراین متقاضیان نباید بر اساس پیامها یا لینکهای غیررسمی برای ثبتنام یا پرداخت وجه اقدام کنند.
با اعلام فراخوان رسمی، احتمالاً مواردی مانند دهک درآمدی، وضعیت فرم جیم، مالکیت مسکن، محل سکونت و وضعیت تأهل در فرآیند احراز شرایط بررسی خواهد شد؛ اما جزئیات نهایی باید از سوی بنیاد مسکن اعلام شود.
پروژه ۱۰۹ واحدی نظرآباد؛ نمونهای از خانه امید
اظهارات جدید خواجهدلویی در حاشیه آغاز پروژه ۱۰۹ واحدی خانه امید در نظرآباد استان البرز مطرح شده است.
براساس اطلاعات پروژه، زمین مجموعه حدود ۱۹ هزار مترمربع وسعت دارد و ۱۰۹ واحد روی قطعاتی با مساحت حدود ۲۰۸ مترمربع احداث میشوند. متوسط زیربنای هر واحد نیز حدود ۷۷ مترمربع پیشبینی شده و مجموع زیربنای واحدها به حدود ۸۳۵۰ مترمربع میرسد.
این پروژه برای اقشار واجد شرایط و کمبرخوردار طراحی شده و از نمونههای عملی طرح خانه امید محسوب میشود.
با این حال، خبر فعلی مشخص نکرده است که چه تعداد از همین ۱۰۹ واحد دقیقاً وارد مدل «اجاره نزدیک صفر برای زوجهای جوان» خواهند شد.
هزینه ساخت خانه امید از کجا تأمین میشود؟
مدل تأمین مالی این برنامه فقط بر بودجه مستقیم دولت استوار نیست.
رئیس بنیاد مسکن گفته است مشارکت مردم، تأمین زمین، کمکهای بلاعوض، خدمات مهندسی و مشارکت خیرین مسکنساز از اجزای اصلی تأمین پروژهها خواهد بود.
در برخی پروژههای خانه امید نیز از تسهیلات با نرخ سود پایین، کمک نهادهایی مانند کمیته امداد و بهزیستی، زمین حمایتی و تخفیف خدمات مهندسی استفاده شده است. گزارشهای قبلی بنیاد از تسهیلات با نرخ حدود پنج درصد و مشارکت خیرین و نهادهای حمایتی در برخی استانها خبر دادهاند.
این مدل میتواند هزینه نهایی تأمین مسکن برای دهکهای پایین را کاهش دهد، اما میزان آورده مورد نیاز خانوار در همه پروژهها یکسان نخواهد بود و باید برای هر پروژه جداگانه اعلام شود.
برنامه بنیاد برای ۴۲ هزار روستا
رئیس بنیاد مسکن در کنار برنامه خانه امید، تازهترین وضعیت طرحهای هادی روستایی را نیز تشریح کرده است.
به گفته خواجهدلویی، حدود ۴۲ هزار روستای بالای ۲۰ خانوار در محدوده برنامههای بنیاد مسکن قرار دارند و در حدود ۸۰ درصد آنها طرح هادی مطالعه یا اجرا شده است. برای سرعت دادن به بازنگری این طرحها نیز بخشی از اختیارات به بنیاد مسکن استانها واگذار شده تا طراحی هر روستا بیشتر با اقلیم و بافت محلی هماهنگ شود.
همچنین سیاست توسعه «منظومههای روستایی» با تمرکز بر ظرفیتهایی مانند باغداری و صنایعدستی دنبال میشود. هدف این مدل، نگاه به چند روستای همجوار بهعنوان یک مجموعه اقتصادی و خدماتی واحد است. بنیاد مسکن پیشتر نیز بر عملیاتی شدن منظومههای روستایی با محور اشتغال و معیشت تأکید کرده بود.
۱۰ همت قیر روستایی؛ فقط ۱۷ درصد توزیع شده است
بخش دیگری از اظهارات رئیس بنیاد مسکن به آسفالت و بهسازی روستاها مربوط بود.
به گفته او، مجلس در سال جاری ۱۰ هزار میلیارد تومان، معادل ۱۰ همت، قیر برای روستاها در نظر گرفته، اما تاکنون تنها حدود ۱۷ درصد آن تخصیص و توزیع شده است. بنیاد مسکن میگوید سهم روستاها بر اساس شاخص محرومیت تعیین میشود.
در روستاهای دارای بافت تاریخی، گردشگری یا معماری ویژه نیز قرار نیست الزاماً همه معابر آسفالت شوند و امکان استفاده از سنگفرش، آجر و مصالح بومی برای حفظ هویت روستا وجود دارد.
آیا طرح اجاره نزدیک صفر میتواند مشکل مسکن جوانان را حل کند؟
این برنامه میتواند برای گروهی از زوجهای کمدرآمد فشار اولیه هزینه مسکن را کاهش دهد، بهویژه در شهرهایی که سهم اجاره از درآمد خانوار بسیار بالاست.
مزیت اصلی مدل سهساله این است که زوج جوان در سالهای نخست زندگی مجبور نیست بخش بزرگی از درآمد خود را صرف اجاره کند و میتواند فرصت بیشتری برای پسانداز یا تثبیت وضعیت شغلی داشته باشد.
اما مقیاس اثرگذاری طرح به تعداد واقعی واحدهای استیجاری بستگی دارد؛ عددی که هنوز اعلام نشده است.
اگر فقط بخش کوچکی از ۲۲۰ هزار واحد به این مدل اختصاص پیدا کند، تعداد متقاضیان میتواند بسیار بیشتر از ظرفیت باشد. علاوه بر این، امکان اجرای طرح در شهرهای گرانقیمت مستقیماً به توان بنیاد و دستگاههای دولتی برای تأمین زمین مناسب وابسته خواهد بود.
جمعبندی؛ خبر خوب مسکن با چند ابهام مهم
اعلام اجاره نزدیک به صفر برای زوجهای جوان دهکهای اول تا چهارم یکی از مهمترین برنامههای جدید حمایتی حوزه مسکن است، اما هنوز همه جزئیات آن مشخص نشده است.
فعلاً میدانیم طرح در چارچوب «خانه امید» اجرا میشود، اولویت با دهکهای یک تا چهار و فاقدان مسکن دارای فرم جیم سبز است و بخشی از واحدها قرار است به مدت سه سال با اجاره بسیار پایین در اختیار زوجهای جوان قرار گیرد. بنیاد مسکن نیز در سال ۱۴۰۵ ساخت ۲۲۰ هزار واحد شامل ۶۵ هزار واحد شهری و ۱۵۵ هزار واحد روستایی را هدفگذاری کرده است.
اما هنوز تعداد واحدهای اجارهای، فهرست شهرها، زمان ثبتنام و میزان دقیق اجاره اعلام نشده است. به همین دلیل مرحله بعدی و مهم برای متقاضیان، انتشار فراخوان رسمی بنیاد مسکن و مشخص شدن سهم هر استان خواهد بود.