قیمت نفت امروز ۱ مهر ۱۴۰۵؛ برنت زیر ۱۰۰ دلار ماند، ششمین ریزش پیاپی بازار

براساس آخرین داده‌های رویترز، تا ساعت ۰۶:۵۱ به وقت گرینویچ، قراردادهای آتی برنت با ۷۸ سنت یا ۰.۷۹ درصد کاهش به ۹۸.۴۷ دلار در هر بشکه رسید و WTI نیز با افت ۱.۲۱ دلاری یا ۱.۳۴ درصدی روی ۸۹.۳۱ دلار قرار گرفت. قیمت‌ها در طول معاملات لحظه‌ای نوسان داشته‌اند و نرخ‌های ۹۸.۴۳ دلار برای برنت و ۸۹.۲۳ دلار برای WTI نیز در بازار مشاهده شده است.

هر دو شاخص برای شش جلسه متوالی کاهش یافته‌اند و اکنون حوالی کف دو هفته‌ای معامله می‌شوند.

برنت نیز روز سه‌شنبه برای نخستین‌بار از ۸ سپتامبر معاملات روزانه را زیر مرز روانی ۱۰۰ دلار به پایان رساند؛ اتفاقی که نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از «صرف ریسک جنگ» که طی هفته‌های گذشته وارد قیمت نفت شده بود، دست‌کم فعلاً در حال تخلیه است.

چرا قیمت نفت برای ششمین روز متوالی کاهش یافت؟

مهم‌ترین تغییر بازار نفت در روزهای اخیر، بهبود انتظارات معامله‌گران درباره سمت عرضه است.

تا چند هفته قبل، بخش بزرگی از بازار نگران بود که محدودیت عبور از هرمز، اختلال در صادرات عربستان، عراق و دیگر تولیدکنندگان خلیج فارس و حملات به زیرساخت‌های انرژی بتواند کمبود نفت را تشدید کند.

اکنون بخشی از این تصویر تغییر کرده است.

تیم واترر، تحلیلگر ارشد KCM Trade، به رویترز گفته نگاه بازار به چشم‌انداز عرضه جهانی نسبت به چند هفته قبل «سازنده‌تر» شده است. به بیان ساده‌تر، معامله‌گران در حال حاضر احتمال می‌دهند نفت بیشتری بتواند با استفاده از مسیرهای جایگزین و افزایش صادرات تولیدکنندگان منطقه به بازار جهانی برسد.

همین تغییر انتظارات کافی بوده تا در کنار اخبار دیپلماتیک، فروش در بازار آتی نفت افزایش پیدا کند.

عربستان خط لوله حیاتی خود را دوباره راه‌اندازی کرد

شاید مهم‌ترین خبر سمت عرضه، بازگشت تدریجی خط لوله شرق–غرب عربستان باشد.

این خط پس از حمله پهپادی ۱۱ سپتامبر تعطیل شده بود و بارگیری نفت از بندر ینبع در ساحل دریای سرخ را مختل کرد. عربستان از این مسیر برای دور زدن تنگه هرمز استفاده می‌کند و در دوره جنگ حدود ۴ میلیون بشکه در روز نفت را از طریق آن به سمت ینبع انتقال داده است؛ رقمی معادل حدود ۴ درصد عرضه جهانی نفت.

سه منبع مطلع به رویترز گفته‌اند عملیات خط روز سه‌شنبه از سر گرفته شده است.

اما یک نکته مهم وجود دارد: خط لوله هنوز با ظرفیت کامل فعالیت نمی‌کند.

منابع صنعتی گفته‌اند انتقال نفت ابتدا با حجم پایین آغاز شده و رساندن جریان به ظرفیت پیشین زمان خواهد برد. ظرفیت اسمی خط حدود ۷ میلیون بشکه در روز است، اما بازگشت کامل آن پس از آسیب سه ایستگاه پمپاژ ممکن است شش تا هشت هفته طول بکشد.

بنابراین واکنش نزولی بازار بیشتر به «جهت حرکت عرضه» مربوط است تا بازگشت فوری کل ظرفیت.

صادرات نفت عراق هم در حال افزایش است

عامل دوم، عراق است.

باسم محمد، وزیر نفت عراق، روز سه‌شنبه اعلام کرد این کشور اکنون بیش از ۳ میلیون بشکه نفت در روز صادر می‌کند و انتظار دارد صادرات از مسیر ترکیه به بیش از ۶۰۰ هزار بشکه در روز برسد.

داده‌های شرکت‌های ردیابی نفتکش نیز نشان می‌دهد وضعیت نسبت به ماه قبل بهتر شده، هرچند صادرات هنوز به سطح قبل از شروع جنگ نرسیده است.

ورتکسا صادرات نفت خام عراق در ماه اوت را حدود ۲.۳ میلیون بشکه در روز و کپلر آن را ۲.۱۷ میلیون بشکه برآورد کرده‌اند. این ارقام از ژوئیه بالاتر هستند، اما همچنان پایین‌تر از فوریه، یعنی پیش از جنگ، قرار دارند؛ زمانی که دو مؤسسه به‌ترتیب صادرات ۳.۷ و ۳.۳۶۲ میلیون بشکه‌ای را برآورد می‌کردند.

بنابراین عراق بخشی از عرضه ازدست‌رفته خود را بازسازی کرده، اما هنوز به شرایط عادی بازنگشته است.

تنگه هرمز همچنان گلوگاه اصلی بازار نفت است

افت قیمت نفت نباید این تصور را ایجاد کند که مشکل تنگه هرمز حل شده است.

رویترز گزارش کرده در آخر هفته اخیر تنها ۱۷ کشتی حامل کالا به‌صورت قابل ردیابی از هرمز عبور کردند؛ در حالی که هفته قبل تعداد آنها ۳۷ فروند بود. پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ در روز از این آبراه عبور می‌کردند.

البته بخشی از صادرات نفت با خاموش کردن فرستنده‌های کشتی‌ها یا استفاده از انتقال کشتی‌به‌کشتی ادامه دارد، بنابراین آمار قابل مشاهده همه جریان نفت را نشان نمی‌دهد.

برای نمونه، داده‌های کپلر نشان داده در هفته منتهی به ۱۳ سپتامبر ۲۲ نفتکش حدود ۴۲ میلیون بشکه نفت خام را از هرمز خارج کرده‌اند و عربستان و عراق هر کدام ۴۳ درصد این حجم را تشکیل داده‌اند.

این وضعیت یک تناقض مهم ایجاد کرده است: ترافیک آشکار کشتیرانی بسیار کمتر از قبل است، اما تولیدکنندگان با مسیرها و روش‌های اضطراری اجازه نداده‌اند صادرات نفت به همان نسبت سقوط کند.

مذاکرات ایران و آمریکا چگونه روی قیمت نفت اثر گذاشت؟

عامل سیاسی نیز در ریزش نفت اثرگذار بوده است، اما باید با دقت توصیف شود.

دونالد ترامپ روز سه‌شنبه گفت استیو ویتکاف و جرد کوشنر با میانجی‌های ایران برای پایان دادن به جنگ گفت‌وگوهای سازنده‌ای داشته‌اند. رویترز گزارش کرده تماس‌های روز سه‌شنبه در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل از طریق میانجی‌هایی انجام شد که میان دو طرف رفت‌وآمد داشتند؛ بنابراین بهتر است این روند را مذاکره مستقیم و نهایی ایران و آمریکا توصیف نکنیم.

همزمان لحن سیاسی طرفین همچنان تند باقی مانده است. ترامپ در سازمان ملل تهدیدهای شدیدی علیه ایران مطرح کرد و نیروهای مسلح ایران نیز در پاسخ از آمادگی برای مقابله سخن گفتند. در کنار این تنش لفظی، تلاش‌های میانجی‌گرانه برای پایان دادن به درگیری نزدیک به هفت‌ماهه ادامه دارد.

یک مقام ارشد ایرانی نیز به رویترز گفته تهران در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محدودیت بر بنادر ایران می‌تواند ظرف چند روز تنگه هرمز را بازگشایی کند. این موضع بخشی از پیشنهاد ایران در مذاکرات غیرمستقیم عنوان شده و هنوز به توافق نهایی تبدیل نشده است.

برای بازار نفت، همین احتمال کاهش تنش کافی است تا بخشی از حق بیمه ژئوپلیتیک کاهش یابد.

افزایش ذخایر نفت آمریکا برخلاف انتظار بازار

عامل نزولی دیگر از ایالات متحده آمد.

اطلاعات صنعتی نشان داده موجودی تجاری نفت خام آمریکا در هفته منتهی به ۱۸ سپتامبر حدود ۱.۸ میلیون بشکه افزایش یافته است؛ در حالی که تحلیلگران مورد پرسش رویترز انتظار کاهش ذخایر را داشتند.

افزایش موجودی تجاری معمولاً به این معناست که عرضه در مقایسه با مصرف پالایشگاه‌ها و تقاضای بازار بیشتر بوده و به همین دلیل می‌تواند روی قیمت نفت فشار نزولی ایجاد کند.

البته این داده با ذخایر استراتژیک آمریکا متفاوت است.

ذخایر اضطراری یا SPR ایالات متحده همزمان تحت برنامه آزادسازی نفت قرار دارد و طبق داده‌های وزارت انرژی، هفته گذشته به حدود ۲۸۴.۶ میلیون بشکه رسید؛ پایین‌ترین سطح از اکتبر ۱۹۸۲.

بنابراین دو روند متفاوت همزمان در جریان است: ذخایر تجاری در آخرین گزارش صنعتی افزایش یافته، اما ذخیره استراتژیک آمریکا طی ماه‌های گذشته کاهش چشمگیری داشته است.

آیا نفت دوباره زیر ۹۰ دلار می‌رود؟

WTI اکنون عملاً به زیر ۹۰ دلار رسیده و برنت نیز زیر ۱۰۰ دلار معامله می‌شود؛ اما ادامه کاهش به سه متغیر بستگی دارد.

اگر خط لوله عربستان بدون اختلال تازه به ظرفیت بالاتر برگردد، عراق صادرات بیشتری وارد بازار کند و مذاکرات سیاسی احتمال بازگشایی هرمز را افزایش دهد، فشار نزولی می‌تواند ادامه پیدا کند.

در مقابل، هر حمله تازه به زیرساخت‌های نفتی، توقف مجدد خط شرق–غرب یا شکست تلاش‌های دیپلماتیک می‌تواند بار دیگر حق بیمه ریسک را به قیمت نفت بازگرداند.

به همین دلیل افت شش‌روزه فعلی را هنوز نباید پایان کامل بحران انرژی دانست.

چشم‌انداز قیمت نفت؛ بازار فعلاً به عرضه بیشتر رأی داده است

پیام اصلی معاملات چهارشنبه روشن است: بازار نفت فعلاً وزن بیشتری به افزایش عرضه و احتمال کاهش تنش می‌دهد تا خطر اختلال تازه.

برنت پس از هفته‌ها حضور در محدوده سه‌رقمی، زیر ۱۰۰ دلار قرار گرفته و WTI نیز به حوالی ۸۹ دلار رسیده است. بازگشت خط لوله عربستان، افزایش صادرات عراق و رشد غیرمنتظره ذخایر تجاری آمریکا این روند را تقویت کرده‌اند.

اما زیر این آرامش ظاهری، آسیب‌پذیری همچنان بالاست. ترافیک هرمز بخش کوچکی از سطح پیش از جنگ است، خط شرق–غرب با ظرفیت کامل کار نمی‌کند و نتیجه تلاش‌های دیپلماتیک ایران و آمریکا نیز هنوز مشخص نیست.

بنابراین نفت در کوتاه‌مدت وارد یک فاز اصلاحی جدی شده، اما بازار هنوز فقط یک خبر ژئوپلیتیک بزرگ با بازگشت نوسانات شدید فاصله دارد.