دام ارزان شد، گوشت نه؛ راز فاصله ۶۷۰ هزار تا ۲ میلیون تومان چیست؟
منصور پوریان، رئیس شورای تأمینکنندگان دام، روز هفتم مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد افزایش عرضه دام سبک در فصل گرما موجب کاهش قیمت در بازار دام زنده شده است. براساس ارقام اعلامی او، هر کیلوگرم بره نر کشتاری حدود ۶۷۰ هزار تومان و هر کیلوگرم گوساله نر کشتاری بین ۵۵۰ تا ۵۶۰ هزار تومان معامله میشود. پوریان همچنین پیشبینی کرده است به دلیل جمعیت بالای دام سبک و عرضه مناسب، روند کاهشی قیمت دام در کوتاهمدت ادامه پیدا کند.
| محصول | قیمت اعلامی هر کیلوگرم |
|---|---|
| بره نر کشتاری | ۶۷۰ هزار تومان |
| گوساله نر کشتاری | ۵۵۰ تا ۵۶۰ هزار تومان |
| نرخ منطقی گوشت گوسفندی برای مصرفکننده | یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان |
| شقه لاشه گوسفندی در فهرستهای اخیر بازار | حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان |
| برخی قطعات ممتاز گوسفندی | حدود یک میلیون و ۸۵۰ هزار تا دو میلیون و ۸۰ هزار تومان |
ارقام جدید نشان میدهد قیمت دام نسبت به نیمه تیر کاهش محسوسی داشته است. حدود دو هفته قبل، پوریان قیمت هر کیلو بره را ۷۰۰ هزار تومان و گوساله نر کشتاری را ۶۰۰ هزار تومان اعلام کرده بود. بر این اساس، قیمت بره حدود چهار درصد و قیمت گوساله نزدیک به هفت تا هشت درصد پایین آمده است.
چرا کاهش قیمت دام به قصابیها نرسیده است؟
مهمترین پرسش بازار این است که چرا وقتی دام زنده ارزان شده، خریدار نهایی تغییر محسوسی در قیمت گوشت مشاهده نمیکند. پوریان نیز تأیید کرده که با وجود افزایش عرضه و کاهش قیمت دام، اثر ملموسی برای مصرفکننده ایجاد نشده است و ریشه این وضعیت را باید در عملکرد بازار و زنجیره توزیع جستوجو کرد.
البته مقایسه مستقیم قیمت یک کیلو دام زنده با یک کیلو گوشت قابل عرضه در فروشگاه، تصویر کاملی ارائه نمیکند. تمام وزن دام به گوشت قابل فروش تبدیل نمیشود و هزینههایی مانند حمل دام، کشتار، بازرسی دامپزشکی، سردخانه، افت وزن، استخوان، چربی، بستهبندی، حمل لاشه و سود عمدهفروش و خردهفروش به قیمت نهایی اضافه میشود.
بااینحال، باقیماندن قیمت خردهفروشی در سطوح بالا پس از افت نرخ دام، نشان میدهد کاهش هزینه ماده اولیه با سرعت کافی در زنجیره منتقل نشده است. در چنین شرایطی ممکن است عمدهفروشان و فروشندگان هنوز گوشت خریداریشده با نرخهای قبلی را عرضه کنند؛ اما اگر افت قیمت دام ادامه یابد، ماندگاری طولانی نرخهای بالا دیگر با استدلال موجودی قدیمی قابل توجیه نخواهد بود.
گوشت یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومانی کدام گوشت است؟
اعلام یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان بهعنوان «قیمت منطقی گوشت گوسفندی» نباید به این معنا تفسیر شود که تمام قطعات گوشت باید با یک نرخ فروخته شوند. ران بدون استخوان، ماهیچه، سردست، گردن و شقه کامل ارزش و هزینه فرآوری متفاوتی دارند.
در فهرستهای منتشرشده از بازار، قیمت شقه لاشه گوسفندی حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان بوده، اما ران کامل ممتاز تا دو میلیون و ۸۰ هزار تومان و برخی اقلام مانند نیمشقه ران، سردست و کفدست با ماهیچه در محدوده یک میلیون و ۸۵۰ هزار تا یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان عرضه شدهاند.
بنابراین رقم اعلامشده از سوی رئیس شورای تأمینکنندگان دام بیش از همه میتواند معیار قیمت شقه یا سبد متعارف گوشت باشد، نه سقف قیمت هر نوع قطعه ممتاز. مشکل اصلی زمانی شکل میگیرد که حتی گوشتهای مخلوط، استخواندار یا قطعات معمولی نیز با نرخ قطعات ممتاز فروخته شوند.
شکاف دامداری تا بازار چقدر جدی است؟
در هفتههای اخیر گزارشهایی از عرضه گوشت گوسفندی در بعضی واحدهای تهران با قیمت دو میلیون تا دو میلیون و ۱۵۰ هزار تومان منتشر شده بود؛ درحالیکه قیمت دام زنده بره در شهرستانها حدود ۶۸۰ تا ۷۰۰ هزار تومان اعلام میشد. فعالان صنعت دام این فاصله را نشانه لزوم تمرکز نظارت بر حلقههای پس از تولید دانستهاند.
این شکاف را نمیتوان بهطور کامل سود واسطهها دانست، زیرا تبدیل دام زنده به گوشت هزینه و افت وزنی دارد. بااینحال، شفاف نبودن قیمت در هر مرحله باعث شده مشخص نباشد سهم دامدار، کشتارگاه، عمدهفروش، حملکننده و فروشگاه از مبلغی که مصرفکننده میپردازد دقیقاً چقدر است.
انتشار روزانه قیمت دام زنده، لاشه در کشتارگاه، عمدهفروشی و خردهفروشی میتواند مسیر شکلگیری قیمت را روشن کند. اکنون بیشتر اطلاعرسانیها تنها به قیمت دام یا چند قلم گوشت در فروشگاه محدود است و تصویر کاملی از هزینههای میان این دو نقطه ارائه نمیشود.
آیا کالابرگ باعث گرانی گوشت شده است؟
پوریان یکی از دلایل افزایش یا مقاومت قیمت گوشت در برابر کاهش را تقاضای ایجادشده بهوسیله کالابرگ عنوان کرده است. به گفته او، تولید با نیاز بازار تناسب دارد، اما اعتبار کالابرگ باعث افزایش خرید محصولات پروتئینی و ایجاد تقاضای بیشتر در مقاطع مشخص شده است.
این ادعا نیازمند تفکیک است. کالابرگ میتواند قدرت خرید خانوارهایی را که مصرف گوشتشان کاهش یافته بود، تا حدودی احیا کند و خریدها را در روزهای شارژ اعتبار متمرکز سازد. اما افزایش تقاضای واقعی خانوارهای کمدرآمد لزوماً «کاذب» نیست؛ هدف اصلی سیاست حمایتی نیز حفظ دسترسی همین گروهها به مواد غذایی است.
برای اثبات اینکه کالابرگ عامل اصلی افزایش قیمت گوشت بوده، باید حجم خرید گوشت پیش و پس از شارژ اعتبار، میزان موجودی فروشگاههای طرف قرارداد و تغییر قیمت در همان دوره منتشر شود. در منابع بررسیشده، آمار تفکیکی و قابل سنجشی که سهم کالابرگ در افزایش قیمت گوشت را مشخص کند، ارائه نشده است. بنابراین این موضوع فعلاً دیدگاه یکی از فعالان بازار است، نه یک رابطه علّی اثباتشده.
عرضه گوشت گرم و منجمد قیمت را پایین میآورد؟
رئیس شورای تأمینکنندگان دام خواستار عرضه گستردهتر گوشت گرم و منجمد شده است. منطق این پیشنهاد آن است که ورود مستقیم محصول به بازار، رقابت را افزایش دهد و فروشندگان را به کاهش قیمت وادار کند.
گزارشهای اخیر نشان میدهد گوشت گوسفندی تولید داخل در میادین با نرخ حدود یک میلیون و ۶۰۰ تا یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان و گوشت منجمد برزیلی با قیمت حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان عرضه شده است. همچنین فعالان واردات از ورود حدود ۱۰ هزار تن گوشت قرمز از ابتدای سال خبر دادهاند.
عرضه تنظیم بازاری در کوتاهمدت میتواند سقف قیمت ایجاد کند، اما اثر آن به حجم، استمرار و دسترسی مصرفکنندگان بستگی دارد. عرضه محدود در چند فروشگاه منتخب ممکن است تنها صف ایجاد کند و تأثیر گستردهای بر بازار آزاد نداشته باشد. توزیع باید در سطحی انجام شود که فروشندگان خصوصی نیز خطر ازدستدادن مشتری را احساس کنند.
کاهش تقاضا؛ نشانه تعادل یا کوچکشدن سفره؟
پوریان میگوید افزایش قیمت گوشت قرمز موجب افت تقاضا شده است. کاهش تقاضا در این شرایط الزاماً نشانه تعادل سالم بازار نیست؛ ممکن است خانوارها به دلیل کاهش قدرت خرید، مصرف گوشت را کم کرده یا آن را با مرغ، تخممرغ و سایر منابع پروتئینی جایگزین کرده باشند. گزارشهای فعالان واردات نیز کاهش مصرف خانوارها پس از افزایش قیمت را تأیید میکند.
بازاری که در آن تولید کافی است اما مشتری توان خرید ندارد، از نظر آماری با کمبود روبهرو نیست، ولی از منظر امنیت غذایی همچنان مسئله دارد. معیار موفقیت سیاستگذار نباید صرفاً نبود صف یا فراوانی دام باشد؛ قدرت خرید مردم و میزان مصرف واقعی پروتئین نیز باید ارزیابی شود.
صادرات دام راهحل است یا تهدید بازار داخلی؟
پوریان معتقد است پس از تغییر سیاست ارزی، ساختار هزینه تولید دگرگون شده و تولید قراردادی باید با برنامه صادراتی همراه شود. صادرات میتواند برای دامدار بازار مطمئن ایجاد کند و مانع زیان ناشی از عرضه مازاد شود، اما زمان و حجم خروج دام اهمیت زیادی دارد.
صدور مجوز صادرات بدون سازوکار کنترل بازار ممکن است کاهش فعلی قیمت را متوقف کند و دوباره هزینه گوشت داخلی را بالا ببرد. راهکار منطقی، صادرات شناور است؛ یعنی فقط زمانی مجوز خروج صادر شود که ذخایر داخلی، قیمت دام و مصرف بازار در محدوده قابل قبول قرار داشته باشند.
در مقابل، ممنوعیت طولانی صادرات نیز میتواند دامدار را با زیان مواجه کند و انگیزه تولید دوره بعد را کاهش دهد. سیاست پایدار باید همزمان از مصرفکننده و تولیدکننده حمایت کند، نه اینکه با تغییر ناگهانی مقررات، یک طرف زنجیره را قربانی طرف دیگر کند.
گوشت در روزهای آینده ارزان میشود؟
افت قیمت دام زنده نخستین شرط کاهش نرخ گوشت است، اما برای رسیدن این کاهش به خریدار کافی نیست. موجودی خریداریشده با قیمت قبلی، هزینه توزیع، وضعیت واردات، میزان عرضه تنظیم بازاری و رفتار فروشندگان، سرعت کاهش قیمت را تعیین میکنند.
اگر نرخ بره در محدوده ۶۷۰ هزار تومان باقی بماند یا پایینتر برود، انتظار میرود ابتدا قیمت لاشه و شقه کامل کاهش پیدا کند و سپس اثر آن با تأخیر به قطعات بستهبندیشده برسد. در مقابل، شروع صادرات گسترده، کاهش عرضه گوشت منجمد یا افزایش دوباره هزینههای تولید میتواند روند نزولی را متوقف کند.
در حال حاضر مهمترین علامت بازار این است که دام ارزان شده، اما کاهش هنوز بهطور کامل به ویترین قصابیها نرسیده است. اگر نرخ یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان بهعنوان قیمت منطقی پذیرفته شود، دستگاههای نظارتی باید مشخص کنند چرا بعضی قطعات معمولی همچنان با فاصله زیاد از این رقم عرضه میشوند و چه میزان از اختلاف قیمت واقعاً مربوط به هزینههای اجتنابناپذیر است.
