علت افزایش قیمت لاستیک در شهریور ۱۴۰۵؛ هزینه حمل مواد اولیه تا ۸ برابر شد
رضا عباسآبادی دانشور، رئیس کمیسیون تخصصی لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران، تازهترین توضیحات درباره شرایط بازار تایر را به وضعیت تأمین مواد اولیه مرتبط کرده است.
به گفته او، کارخانههای تایرسازی برای حفظ تولید پایدار باید ذخیره کافی از مواد اولیه داشته باشند، اما مشکلات ایجادشده در مسیر ورود مواد از راههای دریایی باعث شده موجودی مواد اولیه برخی واحدهای تولیدی کاهش پیدا کند. کارخانهها در واکنش به این وضعیت به استفاده از مسیرهای زمینی و ریلی روی آوردهاند؛ مسیری که هزینه آن بهمراتب بیشتر از حمل دریایی است.
عباسآبادی دانشور گفته هزینه حمل در برخی موارد حتی تا هشت برابر افزایش یافته است. علاوه بر این، قطعی برق کارخانهها و رشد قیمت جهانی برخی مواد مورد استفاده صنعت تایر، هزینه تولید را افزایش دادهاند.
بنابراین آنچه اکنون در بازار مشاهده میشود تنها نتیجه یک عامل نیست؛ بلکه ترکیبی از اختلال زنجیره تأمین، هزینه لجستیک، انرژی، ارز و قیمت مواد اولیه است.
حمل هر کیلو مواد اولیه تایر یک دلار هزینه دارد؟
فشار حملونقل بر صنعت تایر پیش از اظهارات امروز نیز از سوی تولیدکنندگان مطرح شده بود.
جمال میرزایی، فعال صنعت تایر، اول شهریور اعلام کرده بود که تأخیر در واردات و تغییر مسیرهای حملونقل، هزینه تأمین مواد اولیه را بهشدت بالا برده است. بر اساس توضیحات او، در برخی محمولهها هزینه حمل هر کیلوگرم مواد اولیه به حدود یک دلار رسیده است.
صنعت تایر وابستگی قابل توجهی به مواد اولیه وارداتی دارد؛ از کائوچوی طبیعی و برخی مواد شیمیایی گرفته تا مواد خاص مورد استفاده در ساخت تایر. در همین حال، تولید بعضی مواد داخلی نیز کاهش پیدا کرده و در نتیجه فشار از هر دو سمت داخلی و خارجی بر کارخانهها وارد شده است.
این مسئله توضیح میدهد چرا افزایش هزینه حمل میتواند مستقیماً روی قیمت تمامشده لاستیک اثر بگذارد.
لاستیک سایز ۱۳ و ۱۴ کمبود ندارد؛ سایز ۱۵ در مرز کسری
وضعیت بازار تایرهای سواری اما در همه سایزها یکسان نیست.
رئیس کمیسیون تخصصی لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف میگوید در حال حاضر برای لاستیکهای سایز ۱۳ و ۱۴ کمبود جدی وجود ندارد. درباره تایر سایز ۱۵ اما مقداری کسری دیده میشود که به اعتقاد او با افزایش تولید و عرضه کارخانهها امکان برطرف شدن آن وجود دارد.
این موضوع برای بازار خودرو اهمیت زیادی دارد؛ زیرا سایزهای ۱۳ تا ۱۵ بخش بزرگی از تقاضای خودروهای سواری داخلی را تشکیل میدهند.
بنابراین نمیتوان وضعیت فعلی بازار را «کمبود عمومی لاستیک» توصیف کرد. تصویر دقیقتر این است که عرضه برخی سایزهای پرمصرف همچنان مناسب است، اما در بعضی گروههای محصول فشار عرضه مشاهده میشود.
تولید برخی کارخانهها از ۳۰۰ حلقه به ۸۰ حلقه رسید
یکی از مهمترین بخشهای اظهارات تازه عباسآبادی دانشور مربوط به میزان عرضه کارخانههاست.
او گفته است سبد تولید و عرضه برخی کارخانهها که پیشتر بیش از ۳۰۰ حلقه را شامل میشد، در شرایط فعلی حتی به حدود ۸۰ حلقه کاهش یافته است.
این کاهش اگر استمرار پیدا کند، میتواند توازن عرضه و تقاضا را در بعضی سایزها به هم بزند؛ بهخصوص اگر همزمان تقاضای فصلی یا تقاضای جایگزینی تایر افزایش پیدا کند.
البته وضعیت همه تولیدکنندگان یکسان نیست. برای نمونه، مجتمع صنایع لاستیک یزد روز ۳۰ شهریور اعلام کرده با حدود ۹۵ درصد ظرفیت عملی در حال فعالیت است و در صورت تشدید نشدن محدودیتهای انرژی، تولید و فروش حدود ۴۱ هزار تن تایر و تیوب در سال جاری را پیشبینی میکند.
این تفاوت نشان میدهد اثر کمبود مواد اولیه و محدودیت انرژی بین کارخانهها یکسان توزیع نشده است.
بحران تایرهای TBR برای خودروهای سنگین
بخش حساستر بازار، تایرهای TBR است؛ محصولاتی که عمدتاً برای کامیونها، اتوبوسها و ناوگان سنگین مورد استفاده قرار میگیرند.
طبق توضیحات رئیس کمیسیون لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف، نیاز این بخش در سالهای گذشته تا حد قابل توجهی از طریق واردات تأمین میشد و تولید داخلی بهتنهایی توان پوشش کل تقاضا را نداشت. به همین دلیل اختلال در واردات تأثیر مستقیمتری بر بازار TBR گذاشته است.
این وضعیت میتواند برای ناوگان حملونقل اهمیت مضاعف داشته باشد؛ زیرا کمبود تایر سنگین فقط هزینه رانندگان را افزایش نمیدهد، بلکه در صورت استمرار میتواند روی هزینه حمل کالا نیز اثر بگذارد.
فعالان صنفی امیدوارند با تسهیل واردات و ترخیص، تایرهای TBR سریعتر در اختیار خودروهای سنگین قرار گیرد.
آیا لاستیک دوباره گران میشود؟
این پرسش حالا به مهمترین دغدغه مصرفکنندگان تبدیل شده است.
یک روز پیش از اظهارات امروز، جمال میرزایی، رئیس انجمن صنعت تایر ایران، اعلام کرد تولیدکنندگان خواستار تعیین تکلیف سریعتر قیمتگذاری هستند. او افزایش هزینه حمل مواد اولیه، مشکلات واردات، رشد نرخ ارز و فاصله قیمتهای مصوب با هزینه واقعی تولید را از دلایل این درخواست عنوان کرده است.
تولیدکنندگان معتقدند اصلاح قیمت برای جلوگیری از زیان و حفظ تولید ضروری است؛ اما هر تغییر قیمت الزاماً به معنای مجاز بودن افزایش خودسرانه نرخها نیست.
وزارت صمت نیز پیشتر تأکید کرده بود تغییر قیمت تایر باید از فرآیند قانونی و سازوکارهای تنظیم بازار عبور کند و تولیدکنندگان نمیتوانند خارج از این چارچوب نرخها را افزایش دهند.
این نکته برای مصرفکننده مهم است؛ زیرا میان «افزایش هزینه تولید» و «قیمت مصوب نهایی بازار» تفاوت وجود دارد.
لاستیک امسال چقدر گران شده است؟
بازار تایر در سال ۱۴۰۵ پیش از این نیز افزایش قیمت قابل توجهی را تجربه کرده است.
در ۳۱ فروردین، تولیدکنندگان افزایش حدود ۳۰ درصدی قیمت انواع تایرهای رادیال و بایاس را اعلام کردند. در آن زمان انجمن صنعت تایر اعلام کرده بود هزینه تمامشده برخی محصولات بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته اما همه این رشد هزینه به مصرفکننده منتقل نشده است.
گزارشهای جدیدتر نیز نشان میدهند قیمت تایرهای سواری در سال جاری نسبت به سال گذشته حدود ۳۰ درصد افزایش یافته و در عین حال حجم واردات تایر به دلیل مشکلات ارزی و حملونقل کاهش محسوسی داشته است.
بنابراین درخواست فعلی تولیدکنندگان برای اصلاح قیمت، در بازاری مطرح شده که یک مرحله افزایش نرخ را در بهار پشت سر گذاشته است.
کائوچو؛ نقطه آسیبپذیر صنعت لاستیک
یکی دیگر از عوامل مهم، وضعیت کائوچو است.
گزارشهای شهریورماه نشان میدهد کمبود کائوچو، افزایش نرخ آن و محدودیتهای حملونقل ظرفیت تولید بخشی از صنعت را کاهش داده است. کائوچو یکی از مواد اصلی تولید تایر محسوب میشود و هرگونه اختلال در تأمین آن مستقیماً بر خطوط تولید اثر میگذارد.
اگر کارخانهها نتوانند موجودی استراتژیک مواد اولیه خود را بازسازی کنند، حتی واحدهایی که اکنون با ظرفیت مناسب کار میکنند نیز ممکن است در ماههای بعد با محدودیت مواجه شوند.
به همین دلیل وضعیت واردات مواد اولیه در مهرماه یکی از متغیرهای کلیدی بازار تایر خواهد بود.
چشمانداز بازار لاستیک در مهر ۱۴۰۵
مجموع دادههای فعلی نشان میدهد بازار تایر هنوز با کمبود فراگیر در بخش سواری روبهرو نیست. تایرهای سایز ۱۳ و ۱۴ عرضه نسبتاً مناسبی دارند و کسری سایز ۱۵ نیز در صورت افزایش تولید میتواند کنترل شود. در مقابل، وضعیت TBR و برخی گروههای وابسته به واردات حساستر است.
ریسک اصلی برای مهرماه در سمت هزینه قرار دارد. اگر حمل مواد اولیه همچنان از مسیرهای گرانتر زمینی و ریلی انجام شود، محدودیت برق ادامه پیدا کند و نرخ ارز یا قیمت جهانی مواد اولیه افزایش بیشتری داشته باشد، فشار تولیدکنندگان برای اصلاح قیمت ادامه خواهد یافت.
از سوی دیگر، افزایش ظرفیت تولید و تسهیل ورود مواد اولیه میتواند بخشی از کسری فعلی را جبران کند و مانع التهاب بازار شود.
بنابراین بازار لاستیک در آستانه مهر در نقطه حساسی قرار دارد؛ کمبود گسترده تایر سواری هنوز شکل نگرفته، اما فشار هزینهای بر تولیدکنندگان افزایش یافته است.
ادعای فعالان صنفی مبنی بر اینکه افزایش قیمت «به معنای گرانفروشی نیست» در واقع به رشد هزینه تولید اشاره دارد؛ اما از نگاه مصرفکننده نتیجه نهایی همچنان افزایش مبلغی است که برای تعویض لاستیک پرداخت میشود. تعیین اینکه چه میزان از این افزایش هزینه میتواند به قیمت نهایی منتقل شود، اکنون بیش از هر چیز به تصمیمهای تنظیم بازار، وضعیت واردات مواد اولیه و توان کارخانهها برای حفظ تولید در ماههای آینده بستگی دارد.
