بورس تهران دوباره قرمز شد؛ کوچ سرمایهها به صندوقهای طلا
بازار سرمایه ایران که در هفتههای پایانی پاییز با موجی از رشد و شکستن رکوردهای پیدرپی همراه بود، حالا در نیمه دوم زمستان وارد فاز اصلاحی تازهای شده است. شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران روز سهشنبه با افت ۲۷ هزار و ۸۶۲ واحدی در سطح سه میلیون و ۶۵۲ هزار و ۳۲۷ واحد ایستاد؛ ادامه روند کاهشیای که از ابتدای بهمنماه آغاز شد و به ریزش نزدیک به ۱۸ درصدی در بازه ۳۵ روز اخیر انجامید. افت پیدرپی شاخصها، بار دیگر فضای انتظار و تردید را در میان سهامداران تقویت کرده است؛ بهویژه پس از آنکه روز دوشنبه نیز شاخص کل ۶۱ هزار واحد عقبنشینی کرده بود.
تحلیل وضعیت شاخصهای کل و هموزن
در کنار کاهش شاخص کل، شاخص هموزن نیز که نمایانگر عملکرد یکنواختتر نمادهاست، امروز با افت ۵۷۸۷ واحدی به عدد ۹۴۴ هزار و ۴۳۷ واحد رسید. این همزمانی افت در هر دو شاخص نشان میدهد فشار فروش نه تنها در نمادهای شاخصساز بلکه در طیف وسیعی از صنایع فعال بازار دیده میشود. ارزش معاملات روز سهشنبه در حدود ۱۲ هزار میلیارد تومان ثبت شد که در مقایسه با روزهای پررونق آبان و آذر نشانگر کاهش حجم ورود نقدینگی به بازار است.
افت فرابورس و نشانههای ضعف در نقدینگی
شاخص کل فرابورس نیز امروز با کاهش ۱۲۳ واحدی به سطح ۲۸ هزار و ۱۱۵ واحد رسید. تعداد معاملات فرابورس با ۲۱۹ هزار فقره و ارزشی بالغ بر ۲۷۷ هزار میلیارد تومان انجام شد. در نگاه کلان، کاهش همزمان ارزش و حجم معاملات در بورس و فرابورس بیانگر نوعی احتیاط ساختاری در رفتار فعالان بازار است. سرمایهگذاران حقیقی و حقوقی ترجیح میدهند تا روشن شدن چشمانداز سیاسی و اقتصادی کشور، از ورود پرحجم به سهام پرریسک پرهیز کنند.
صعود رکوردی پاییز و بازگشت به عقب در بهمن
نگاهی به مسیر سهماهه اخیر بورس تهران نشان میدهد بازار سرمایه از ۲۴ آبانماه با موجی از امید و اعتماد جدید مواجه شد. ورود جریان نقدینگی تازه، رشد قیمت جهانی کامودیتیها و کاهش نسبی فشارهای ارزی موجب شد شاخص کل در مدت کوتاهی از کانال ۳.۳ میلیون واحد به سطح تاریخی ۴.۴ میلیون واحد برسد. این صعود سریع، رکوردی مهم برای بورس بود که پس از مدتها توانست توجه عمومی را دوباره به خود جلب کند. اما این روند مثبت در ابتدای بهمن با تغییر ناگهانی شرایط سیاسی و افزایش متغیرهای غیراقتصادی در منطقه دچار وقفه جدی شد.
سایه بحرانهای سیاسی و تأثیر آن بر بورس
در هفتههای اخیر، تشدید تنشهای منطقهای در خلیج فارس و تحولات ژئوپلیتیکی باعث افزایش ریسک سیستماتیک در بازارهای مالی داخلی شده است. سرمایهگذاران در مواجهه با نااطمینانی ناشی از اخبار سیاسی، معمولاً به سمت داراییهای امنتر مانند طلا یا ارز حرکت میکنند. این رفتار در روزهای اخیر به وضوح مشاهده میشود. با وجود آنکه شرکتهای بورسی از منظر سودآوری و نسبتهای مالی در وضعیت قابل قبولی قرار دارند، اما سایه پررنگ بحرانهای بینالمللی باعث شده تصمیمگیریهای عقلایی اقتصادی تحت تأثیر هیجان سیاسی قرار گیرد.
کوچ نقدینگی به سمت صندوقهای طلا
در حالی که بسیاری از صنایع تولیدی در بورس از فصل زمستان برای ارائه گزارشهای فصلی خود استفاده میکنند، حجم ورود پول حقیقی به این بازار کاهش یافته است. طبق آمار کارگزاریها، بخش قابلتوجهی از نقدینگی خارجشده از بازار سهام وارد صندوقهای مبتنی بر طلا و اوراق بهادار با پشتوانه طلا شده است. افزایش اقبال به این صندوقها را میتوان ناشی از دو عامل اصلی دانست: نگرانی از تداوم کاهش شاخصها و رشد نسبی قیمت جهانی طلا. برای سرمایهگذاران خرد، این ابزارها راهی مطمئنتر نسبت به سهام محسوب میشوند، زیرا از نوسانات شدید بازار سرمایه مصونترند.
تحلیل اقتصادی رفتار سرمایهگذاران
در تحلیل رفتار سرمایهگذاران در برابر بحران، باید به دو مفهوم روانی و بنیادی توجه کرد. از منظر روانی، هرگاه فضای سیاسی کشور با نااطمینانی مواجه شود، ترجیحات ریسک فعالان اقتصادی کاهش مییابد و بازارهای مالی واکنش منفی نشان میدهند. در بعد بنیادی نیز زمانی که انتظارات تورمی یا نرخ سود بانکی تغییر کند، بازار سهام نخستین بخشی است که تأثیر میپذیرد. طی هفتههای اخیر افزایش نرخ سود سپردههای بانکی و جذابتر شدن اوراق دولتی نیز بخشی از نقدینگی را از بازار بورس بیرون کشیده است.
چشمانداز کوتاهمدت بورس تهران
در شرایط فعلی که متغیرهای غیراقتصادی بر روند معاملات سایه انداخته است، انتظار بازگشت سریع شاخص به روند صعودی واقعبینانه نیست. با این حال، کارشناسان معتقدند در صورت ثبات در بازار ارز و کاهش تنشهای منطقهای، میتوان امیدوار بود بخشی از اعتماد ازدسترفته به بازار سرمایه بازگردد. چرا که از منظر فنی، بسیاری از نمادها اکنون به محدودههای جذاب قیمتی رسیدهاند و در صورت حضور دوباره نقدینگی، امکان اصلاح مثبت شاخصها وجود دارد.
نقش سیاستگذاری در بازآفرینی اعتماد
تجربه دورههای پیشین رکود در بورس نشان میدهد که سیاستگذاری صحیح دولت و سازمان بورس نقش مهمی در بازگشت رونق دارد. شفافسازی در حوزه مقررات، ثبات سیاستهای ارزی و تقویت ابزارهای مالی جدید میتواند مسیر بازار را از نوسانات مقطعی سیاسی جدا کند. بدون ایجاد اعتماد پایدار، سرمایهگذاران حقیقی به بازار بازنخواهند گشت و عملاً چرخه نقدینگی بهجای چرخش در بخش مولد، به سمت داراییهای غیرمولد سوق پیدا میکند.
جمعبندی
بازار سرمایه در آستانه اسفندماه با مرحلهای تازه از ریسک و تردید روبهروست. افت ۱۸ درصدی شاخص کل طی ۳۵ روز گذشته نشان میدهد که اعتماد عمومی سهامداران بار دیگر تحت تأثیر بحرانهای سیاسی و بیثباتی محیط بینالمللی قرار گرفته است. اکنون نگاه فعالان بازار به تصمیمهای کلان سیاستی و تحولات منطقهای دوخته شده است. اگر سیاستگذاران بتوانند با تقویت شفافیت، ثبات ارزی و ارائه ابزارهای سرمایهگذاری جذاب، سطح ریسک ادراکشده سرمایهگذاران را کاهش دهند، بورس در سال آینده میتواند بار دیگر به جایگاه اصلی خود در اقتصاد کشور بازگردد.