نفت ریخت؛ بازار به جنگ و تحریم هم بیاعتنا شد
بازار جهانی نفت در معاملات امروز شاهد کاهش معنادار قیمتها بود؛ کاهشی که بار دیگر نشان داد معادلات عرضه و تقاضا در مقطع کنونی، اثرگذارتر از تنشهای ژئوپلیتیک عمل میکنند. افت همزمان قیمت نفت برنت و وست تگزاس اینترمدیت به میزان حدود سه درصد، بازتاب مستقیم نگرانی فعالان بازار از تداوم مازاد عرضه و شکلگیری چشماندازی اشباعشده برای سالهای پیش رو است. این وضعیت، نه تنها انتظارات کوتاهمدت معاملهگران را تحت تاثیر قرار داده، بلکه محاسبات راهبردی تولیدکنندگان بزرگ نفت را نیز با چالش مواجه کرده است.
قیمت نفت برنت به عنوان شاخص اصلی بازار جهانی به ۶۷.۳۰ دلار در هر بشکه و قیمت نفت WTI به عنوان معیار بازار آمریکا به ۶۲.۶۰ دلار رسید. این ارقام در شرایطی ثبت شده که در هفتههای گذشته، اخبار مرتبط با تشدید تنشها در خاورمیانه و افزایش ابهامات درباره ایران، به طور سنتی میتوانستند نقش حمایتی برای قیمتها ایفا کنند. با این حال، بازار نفت این بار واکنشی متفاوت نشان داده و تمرکز خود را بر واقعیتهای بنیادین عرضه و تقاضا گذاشته است.
برتری منطق عرضه و تقاضا بر ریسکهای ژئوپلیتیک
در سالهای گذشته، هرگونه تشدید تنش در خاورمیانه یا افزایش فشارهای سیاسی علیه کشورهای تولیدکننده، به سرعت به رشد قیمت نفت منجر میشد. اما در شرایط فعلی، حجم بالای تولید و انباشت ذخایر جهانی، اثر این ریسکها را تا حد زیادی خنثی کرده است. معاملهگران معتقدند حتی در صورت بروز اختلالهای محدود در عرضه، بازار توان جذب شوک را دارد و کمبود جدی در کوتاهمدت شکل نخواهد گرفت.
این نگاه باعث شده تا اخبار مربوط به ایران، آمریکا و تحرکات نظامی در منطقه، بیشتر در حد یک ریسک بالقوه در نظر گرفته شود تا عاملی تعیینکننده در قیمتگذاری روزانه. به بیان دیگر، بازار نفت در حال حاضر بیش از آنکه نگران کمبود باشد، از وفور عرضه هراس دارد؛ هراسی که مستقیما در قیمتها منعکس شده است.
نقش آژانس بینالمللی انرژی در تغییر انتظارات بازار
یکی از مهمترین عوامل فشار بر قیمت نفت، گزارش تازه آژانس بینالمللی انرژی است. این نهاد اعلام کرده که ذخایر نفت جهان در سال گذشته با سریعترین آهنگ از سال ۲۰۲۰ تاکنون افزایش یافته است. چنین افزایشی، سیگنالی روشن به بازار مخابره میکند مبنی بر اینکه تولید جهانی نفت از رشد تقاضا پیشی گرفته و این روند همچنان ادامه دارد.
آژانس بینالمللی انرژی همچنین پیشبینی کرده که در سال ۲۰۲۶ نیز بازار با مازاد عرضه قابل توجهی مواجه خواهد بود. دلیل اصلی این چشمانداز، تداوم تولید بالا از سوی کشورهای تولیدکننده و رشد محدود تقاضا در اقتصاد جهانی است. این برآوردها، انتظارات فعالان بازار را به سمت یک دوره طولانیتر از قیمتهای تحت فشار سوق داده و جذابیت خریدهای سفتهبازانه را کاهش داده است.
افزایش ذخایر جهانی و پیامدهای آن برای قیمت نفت
انباشت ذخایر نفتی، یکی از شاخصهای کلیدی در تحلیل بازار انرژی به شمار میرود. زمانی که ذخایر با سرعت بالا افزایش مییابد، به این معناست که عرضه از مصرف پیشی گرفته و بازار در حال اشباع شدن است. در چنین شرایطی، خریداران دست بالا را پیدا میکنند و فروشندگان برای حفظ سهم بازار، ناچار به ارائه تخفیفهای قیمتی میشوند.
در مقطع کنونی، افزایش ذخایر جهانی نه تنها در کشورهای صنعتی، بلکه در اقتصادهای نوظهور نیز مشاهده میشود. این موضوع نشان میدهد که ضعف تقاضا محدود به یک منطقه خاص نیست و به یک پدیده فراگیر تبدیل شده است. همین امر، فشار نزولی بر قیمت نفت را تشدید کرده و امکان بازگشت سریع قیمتها به سطوح بالاتر را محدود ساخته است.
بازگشت نفت ونزوئلا و تشدید رقابت در بازار
عامل مهم دیگری که به افت قیمت نفت دامن زده، بازگشت جریان نفت ونزوئلا به بازار جهانی است. پس از تغییراتی در فضای سیاسی و تجاری، صادرات نفت این کشور افزایش یافته و بخشی از این محمولهها راهی بازار آسیا شده است. چین در این میان نقش پررنگی ایفا میکند و محمولههایی را خریداری میکند که پیشتر مقصد بازار آمریکا بود.
ورود دوباره نفت ونزوئلا، رقابت میان عرضهکنندگان را تشدید کرده و فشار بیشتری بر قیمتها وارد آورده است. این نفت عمدتا با تخفیف عرضه میشود و همین مسئله باعث میشود سایر تولیدکنندگان نیز برای حفظ مشتریان خود، انعطاف بیشتری در قیمتگذاری نشان دهند. نتیجه این رقابت، کاهش میانگین قیمت نفت در بازار جهانی است.
چین و نقش تعیینکننده در سمت تقاضا
چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، نقش تعیینکنندهای در تعادل بازار دارد. در شرایط فعلی، سیاست خرید این کشور بیشتر بر بهرهگیری از قیمتهای پایین و متنوعسازی منابع تامین متمرکز شده است. خرید محمولههای ونزوئلایی که پیشتر به آمریکا میرفت، نشانهای از همین رویکرد است.
با این حال، رشد اقتصادی چین به اندازهای نیست که بتواند به تنهایی مازاد عرضه جهانی را جذب کند. همین موضوع باعث شده تا حتی افزایش واردات چین نیز نتواند مانع افت قیمت نفت شود. بازار به این جمعبندی رسیده که تقاضای آسیا، حداقل در کوتاهمدت، قادر به تغییر روند کلی نیست.
ابهامات ایران و سایه سیاست بر بازار نفت
با وجود غلبه عوامل بنیادین، تحولات مربوط به ایران همچنان به دقت از سوی بازار نفت رصد میشود. آمریکا از یک سو تمایل خود را برای دستیابی به توافق هستهای اعلام کرده و از سوی دیگر، گزینه نظامی را روی میز نگه داشته است. استقرار نیروهای دریایی آمریکا در منطقه نیز به این ابهامات دامن زده و احتمال اختلال در عرضه را به عنوان یک سناریوی پرریسک زنده نگه داشته است.
با این حال، واکنش سرد بازار نشان میدهد که معاملهگران فعلا این ریسک را در قیمتها به طور کامل لحاظ نکردهاند. دلیل اصلی این رویکرد، وجود ظرفیت مازاد و ذخایر بالاست که میتواند هرگونه اختلال کوتاهمدت را جبران کند. تنها در صورتی که تنشها به سطحی برسد که عرضه قابل توجهی از بازار حذف شود، میتوان انتظار تغییر جدی در روند قیمتها داشت.
چشمانداز کوتاهمدت و میانمدت بازار نفت
برآیند عوامل موجود نشان میدهد که بازار نفت در کوتاهمدت همچنان با فشار نزولی مواجه خواهد بود. مازاد عرضه، افزایش ذخایر، بازگشت نفت ونزوئلا و رشد محدود تقاضا، همگی در یک جهت عمل میکنند. در چنین فضایی، هرگونه افزایش قیمت بیشتر به عنوان فرصتی برای فروش تلقی میشود تا آغاز یک روند صعودی پایدار.
در میانمدت نیز چشمانداز بازار به سیاستهای تولیدکنندگان بزرگ و به ویژه تصمیمات اوپک و متحدانش گره خورده است. اگر این کشورها نتوانند به کاهش معنادار تولید تن دهند، احتمال تداوم قیمتهای پایین وجود دارد. در مقابل، هرگونه توافق گسترده برای مدیریت عرضه میتواند تا حدی تعادل را به بازار بازگرداند.
جمعبندی
کاهش سه درصدی قیمت نفت برنت و WTI در معاملات امروز، نشانهای روشن از تغییر اولویتهای بازار جهانی نفت است. در شرایطی که مازاد عرضه و افزایش سریع ذخایر جهانی بر بازار سایه انداخته، حتی تنشهای ژئوپلیتیک و ابهامات مربوط به ایران نیز نتوانستهاند نقش حمایتی پررنگی ایفا کنند. بازگشت نفت ونزوئلا و رقابت فزاینده در بازار، فشار بر قیمتها را تشدید کرده و چین نیز با وجود افزایش خرید، قادر به جذب این مازاد نیست. در چنین فضایی، چشمانداز بازار نفت همچنان محتاطانه و متمایل به قیمتهای تحت فشار ارزیابی میشود و تنها تحولات بزرگ در سمت عرضه یا تقاضا میتواند این معادله را دگرگون کند.