هشدار اتحادیه طلا درباره پلتفرمهای آنلاین طلای آبشده؛ تهدیدی جدی برای تولید، اعتماد مردم و آینده یک صنعت دیرینه
صنعت طلا و جواهر ایران که سابقهای چند هزار ساله در تولید، هنر، اشتغال و ارزآوری دارد، امروز با چالش تازهای مواجه شده که به گفته فعالان صنفی، آینده آن را با تهدیدی جدی روبهرو کرده است. رشد قارچگونه پلتفرمهای آنلاین خرید و فروش طلای آبشده، بدون رعایت استانداردهای صنفی و جهانی، نهتنها نظم بازار را برهم زده، بلکه اعتماد عمومی، سرمایههای خرد مردم و چرخه تولید را نیز تحت فشار قرار داده است. نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه فروشندگان و سازندگان طلا، نقره و جواهر تهران، با صراحت از پیامدهای این روند سخن گفته و نسبت به تداوم تصمیمات غیرکارشناسی هشدار داده است.
آغاز فعالیت پلتفرمها بدون مشورت با صنف
بذرافشان با اشاره به نحوه شکلگیری پلتفرمهای معاملاتی طلای آبشده تأکید میکند که این بسترها بدون مشورت با اتحادیهها و عقلای صنف آغاز به کار کردند. به گفته او، از همان ابتدا نسبت به پیامدهای چنین فعالیتی هشدار داده شد، اما فضای سنگین تبلیغاتی و هزینههای بالای این پلتفرمها باعث شد نگرانیهای کارشناسی نادیده گرفته شود. این در حالی است که سود واقعی خرید و فروش طلا در بازار سنتی، به هیچ وجه متناسب با تبلیغات پرهزینه و وعدههای جذاب این پلتفرمها نیست و همین تناقض، پرسشهای جدی درباره سازوکار اقتصادی آنها ایجاد میکند.
طلای آبشده و فاصله با استانداردهای جهانی
رئیس اتحادیه طلا تهران با توضیح مفهوم طلای آبشده میگوید این نوع طلا در اصل حاصل ذوب مصنوعات مستعمل و فرسوده است که باید دوباره وارد چرخه تولید شود. در بازارهای معتبر جهانی، چنین طلاهایی مستقیما به مردم عرضه نمیشود و تنها شمشهای معتبر، شناسنامهدار و استاندارد، ابزار سرمایهگذاری محسوب میشوند. با این حال، در ایران طلای آبشده به شکلی گسترده و بدون نظارت کافی به مردم فروخته میشود؛ روندی که نه با اصول حرفهای همخوانی دارد و نه با تجربه جهانی.
تهدید اشتغال ۹۰ هزار نفر در سراسر کشور
این صنعت فقط یک بازار سرمایهای نیست، بلکه زیستبوم معیشتی گستردهای را در بر میگیرد. به گفته بذرافشان، حدود ۹۰ هزار نفر به طور مستقیم در هنر-صنعت طلا و جواهر فعالیت میکنند و با احتساب خانوادهها، نزدیک به ۹۰۰ هزار نفر از این مسیر ارتزاق دارند. گسترش معاملات غیرکارشناسی طلای آبشده، به تدریج تقاضای مصنوعات زینتی و تولیدی را کاهش داده و این کاهش مستقیما به تعطیلی واحدها و بیکاری نیروهای ماهر منجر شده است.
نظارتهای ناقص و مسئولیتهای بلاتکلیف
اگرچه سال گذشته پلیس امنیت اقتصادی به موضوع ورود کرد و بخشی از تعهدات طلایی پلتفرمها به بانک کارگشایی سپرده شد، اما به گفته رئیس اتحادیه طلا، این اقدامات جامع و بازدارنده نبوده است. هنوز سازوکار مشخصی برای اصالتسنجی طلای آبشده عرضهشده وجود ندارد و مسئولیت نظارت میان بانک مرکزی، وزارت صمت و اتحادیه کسبوکارهای مجازی دست به دست میشود. همین خلأ نظارتی، بستر بروز تخلفاتی مانند خالیفروشی و تهدید امنیت سرمایه مردم را فراهم کرده است.
تجربه ۱۲ روز بحرانی و تفاوت عملکرد بازار سنتی
یکی از نمونههای عینی ضعف پلتفرمها، به گفته بذرافشان، در دوره ۱۲ روزه شرایط جنگی نمایان شد. در حالی که بازارها نیمهتعطیل بودند، واحدهای صنفی طلا در سراسر کشور توانستند طلای فروختهشده مردم را ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت تسویه کنند. در مقابل، برخی پلتفرمها پرداخت مبالغ را قطرهچکانی انجام دادند؛ بهگونهای که برای ۳۰ میلیون تومان طلا، روزانه تنها یک تا پنج میلیون تومان پرداخت میشد. این رفتار، موجی از نارضایتی و شکایت مردمی را به دنبال داشت.
اختلاف قیمتهای غیرمتعارف و کارمزدهای پنهان
بذرافشان با انتقاد از شیوه قیمتگذاری این پلتفرمها میگوید اختلاف خرید و فروش در بازار صنفی نهایتا ۵۰ هزار تومان و در شرایط بحرانی تا ۱۰۰ هزار تومان در هر گرم است، اما در پلتفرمها این اختلاف به ۲۰۰ تا ۳۵۰ هزار تومان میرسد. علاوه بر آن، هنگام تحویل فیزیکی طلا، کارمزدهای چنددرصدی از مشتریان دریافت میشود؛ هزینهای که عملا سود سرمایهگذاری را کاهش داده و فشار مضاعفی بر مردم وارد میکند.
فعالیت شبانهروزی و نگرانیهای جدید
طبق ضوابط اعلامی، پلتفرمهای طلای آبشده باید تنها در ساعات کاری بازار فیزیکی فعال باشند، اما شواهد نشان میدهد بسیاری از آنها به صورت شبانهروزی فعالیت میکنند. این موضوع در کنار نبود تضمینهای بانکی شفاف، نگرانیها درباره امنیت سرمایه و امکان بروز بحرانهای بزرگتر را تشدید کرده است.
کاهش تولید و رکود عمیق در سال سرمایهگذاری
پیامد مستقیم این روند، کاهش شدید تولید است. رئیس اتحادیه طلا تهران میگوید تولید که در ابتدای سال ۲۰ تا ۲۵ درصد افت کرده بود، اکنون به حدود ۴۰ درصد کاهش رسیده است. بسیاری از واحدهای تولیدی با یکسوم ظرفیت فعالیت میکنند و برخی به طور کامل تعطیل شدهاند. این وضعیت در سالی رخ داده که از سوی مقام معظم رهبری به عنوان سال سرمایهگذاری برای تولید نامگذاری شده، اما در عمل سرمایهها به جای تولید، به سمت معاملات غیرمولد هدایت شدهاند.
خروج طلا از چرخه تولید و چالش بورس
بذرافشان با اشاره به ورود بورس به فروش طلا، این پرسش را مطرح میکند که چرا طلا باید از چرخه تولید خارج و بلوکه شود، در حالی که میتواند به تولید، صادرات، ارزآوری و اشتغالزایی کمک کند. به باور او، حبس طلا در قالب ابزارهای مالی بدون پیوند با تولید، در نهایت به زیان اقتصاد ملی تمام میشود.
جمعبندی
آنچه امروز در بازار طلای کشور جریان دارد، نتیجه تصمیمات غیرکارشناسی و بیتوجهی به نظر اصناف است. پلتفرمهای آنلاین طلای آبشده، بدون زیرساخت نظارتی و استانداردهای جهانی، به عاملی برای کاهش تولید، تهدید اشتغال و تضعیف اعتماد عمومی تبدیل شدهاند. اتحادیه طلا و جواهر تهران با تأکید بر ظرفیتهای بالای این صنعت در تولید، طراحی و صادرات، از دولت، مجلس و نهادهای مسئول میخواهد رویکرد خود را اصلاح کرده و نظارت جامع، تخصصی و مبتنی بر تجربه صنفی را در پیش بگیرند. آینده این صنعت دیرینه، به تصمیمهایی وابسته است که امروز اتخاذ میشود؛ تصمیمهایی که میتواند یا مسیر رکود و تعطیلی را هموار کند یا دوباره طلا را به جایگاه واقعی خود در تولید و اقتصاد ملی بازگرداند.