نفت ۱۱۰ دلاری جهان را ترساند؛ هرمز و بابالمندب همزمان زیر فشار / موج تازه تورم در راه است؟
نفت برنت در معاملات جمعه ابتدا تا ۱۰۹.۹۷ دلار در هر بشکه صعود کرد، اما سپس با افزایش عرضه و انتشار برخی اخبار درباره احتمال تحرکات دیپلماتیک، به محدوده ۱۰۵ تا ۱۰۶ دلار عقب نشست.
با وجود این اصلاح، برنت همچنان در مسیر ثبت رشد هفتگی حدود ۱۰ درصدی قرار دارد و برای نخستین بار از اواسط ماه مه، هفته را بالای مرز روانی ۱۰۰ دلار به پایان میرساند. نفت خام آمریکا نیز روز پنجشنبه در قیمت ۱۰۲ دلار و ۴۸ سنت بسته شد.
نکته مهم این است که رشد فعلی فقط حاصل یک روز نوسان نیست. برنت نسبت به کفهای ثبتشده در اوایل اوت بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته و همین تغییر سریع، بازارهای مالی را نسبت به بازگشت تورم انرژی نگران کرده است.
هرمز دوباره به مهمترین ریسک بازار نفت تبدیل شد
بخش اصلی افزایش قیمت به تنگه هرمز مربوط است؛ آبراهی که در شرایط عادی سهم بزرگی از صادرات نفت و گاز جهان از آن عبور میکند.
تازهترین دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد روز چهارشنبه تنها هفت کشتی کالایی از تنگه هرمز عبور کردند؛ در حالی که میانگین ۱۰ روزه ۱۴ فروند بوده است. از هفت کشتی، چهار فروند از خلیج فارس خارج و سه فروند وارد شدند و هیچ کشتی حامل LNG نیز ثبت نشد.
البته به دلیل خاموش کردن سامانههای ردیابی توسط برخی کشتیها، آمار کامل جریان واقعی نفت مشخص نیست. همین نبود شفافیت خود به یک عامل افزایش «صرف ریسک» نفت تبدیل شده است.
اختلاف قابل توجه میان برآوردهای مختلف از حجم واقعی عبور نفت نشان میدهد معاملهگران دیگر تصویر دقیقی از میزان عرضه خلیج فارس ندارند؛ وضعیتی که در بازار کالایی به طور معمول باعث افزایش قیمت میشود.
بندر المخا سقوط کرد؛ نگرانی تازه در بابالمندب
همزمان با بحران هرمز، جبهه دیگری در جنوب دریای سرخ باز شده است.
خبرگزاری فرانسه تأیید کرده حوثیها روز پنجشنبه کنترل شهر بندری راهبردی المخا را در ساحل دریای سرخ به دست گرفتند. نیروهای حوثی همچنین به سمت تنگه بابالمندب پیشروی کردهاند، هرچند طبق گزارش AFP هنوز مناطقی که مستقیماً بر خود تنگه مشرف باشند در اختیار آنها قرار نگرفته است.
رویترز نیز تصرف المخا را خطری تازه برای مسیر انتقال انرژی در دریای سرخ توصیف کرده است؛ بهخصوص در شرایطی که عربستان طی ماههای اخیر برای دور زدن محدودیتهای هرمز، صادرات بیشتری را از مسیر دریای سرخ و بندر ینبع انجام داده است.
این یعنی بازار نفت با سناریویی نگرانکننده روبهروست: اختلال همزمان در مسیر شرقی صادرات خلیج فارس یعنی هرمز و افزایش ناامنی در مسیر غربی یعنی دریای سرخ و بابالمندب.
حمله به تأسیسات انرژی عربستان چه اثری دارد؟
در روزهای گذشته حملات حوثیها به اهداف مرتبط با انرژی در عربستان نیز افزایش یافته است.
رویترز گزارش داده حملات به تأسیسات نفتی عربستان بخشی از عامل صعود سریع نفت به بالای ۱۰۰ دلار بوده و این تحولات نگرانی بازار را از «محدود شدن ریسک به ایران و هرمز» به تهدید گستردهتر زیرساخت انرژی منطقه منتقل کرده است.
تا پیش از این، بازار تصور میکرد عربستان میتواند بخشی از کاهش جریان نفت از هرمز را با انتقال نفت به بنادر دریای سرخ جبران کند.
اما افزایش تهدید در یمن، ارزش همین مسیر جایگزین را نیز زیر سؤال برده است.
در نتیجه معاملهگران دیگر فقط ظرفیت تولید نفت را بررسی نمیکنند؛ مسئله مهمتر تبدیل شده به اینکه آیا نفت تولیدشده اصولاً میتواند با امنیت کافی به بازار جهانی برسد یا نه؟
آژانس بینالمللی انرژی هشدار داد؛ عرضه جهان کاهش مییابد
آژانس بینالمللی انرژی نیز در تازهترین ارزیابی خود چشمانداز بازار را بدتر کرده است.
IEA اکنون انتظار دارد عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۵.۷ میلیون بشکه در روز کاهش پیدا کند؛ معادل تقریباً شش درصد. این نهاد پیشتر افت کمتری را پیشبینی کرده بود.
ذخایر نفت جهان نیز در ماه اوت با سرعت حدود ۳.۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافتهاند. در عین حال قیمتهای بالا به تقاضا نیز آسیب میزنند و آژانس کاهش تقاضای جهانی را ۲.۵ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است.
به زبان ساده، نفت گران هم عرضه را مختل کرده و هم در حال تخریب تقاضاست؛ ترکیبی که میتواند اقتصاد جهانی را به سمت شرایط رکود تورمی سوق دهد.
نفت ۱۱۰ دلاری چگونه تورم را دوباره بالا میبرد؟
اثر نفت صرفاً به قیمت بنزین و گازوئیل محدود نمیشود.
حملونقل دریایی و زمینی، تولید پلاستیک و محصولات پتروشیمی، کودهای کشاورزی، هواپیمایی، تولید برق در برخی کشورها و بخش بزرگی از زنجیره تأمین جهانی به قیمت انرژی وابستهاند.
به همین دلیل افزایش پایدار نفت از محدوده ۷۰ یا ۸۰ دلار به بیش از ۱۰۰ دلار به تدریج در قیمت کالاها و خدمات مختلف دیده میشود.
نشانههای آن نیز ظاهر شدهاند. قیمت گاز طبیعی اروپا طی ماههای اخیر جهش داشته و تورم تولیدکننده آمریکا در ماه اوت دوباره افزایش یافته است. بانکهای مرکزی اکنون نگراناند شوک انرژی، روند کاهش تورم دو سال گذشته را معکوس کند.
بانکهای مرکزی دوباره دست به افزایش نرخ بهره میبرند؟
این همان جایی است که بحران نفت به بورس، طلا، ارز و حتی بازار مسکن در اقتصادهای بزرگ منتقل میشود.
بانک مرکزی اروپا روز پنجشنبه نرخ بهره را ۲۵ واحد پایه افزایش داد و به ۲.۵ درصد رساند. کریستین لاگارد نیز هشدار داد تورم به دلیل شوکهای انرژی و جنگ خاورمیانه ممکن است برای مدت بیشتری بالاتر از هدف باقی بماند.
جیپی مورگان اکنون پیشبینی میکند هشت بانک مرکزی از ۹ بانک مرکزی بزرگ اقتصادهای توسعهیافته تا پایان سال دستکم یک بار نرخ بهره را افزایش دهند.
فدرال رزرو آمریکا نیز در نشست هفته آینده قرار دارد و افزایش تورم تولیدکننده و نفت بالای ۱۰۰ دلار، احتمال افزایش نرخ بهره را بیشتر کرده است.
نتیجه این انتظارات در بازار اوراق کاملاً قابل مشاهده است؛ بازده اوراق ۱۰ ساله خزانهداری آمریکا روز جمعه به نزدیکی ۵ درصد رسیده و بازده اوراق ۳۰ ساله نیز به بالاترین محدوده از سال ۲۰۰۷ صعود کرده است.
نفت تا کجا میتواند بالا برود؟
برای پاسخ به این سؤال باید میان «ریسک» و «اختلال واقعی» تفاوت قائل شد.
اگر تردد از هرمز بیشتر کاهش یابد و همزمان ناامنی در بابالمندب تشدید شود، بازار ممکن است برای جبران ریسک عرضه، قیمتهای بالاتر از ۱۱۰ دلار را نیز آزمایش کند.
اما اگر درگیریها فروکش کنند یا نشانهای جدی از مذاکره میان تهران و واشنگتن دیده شود، بخشی از صرف ریسک ژئوپلیتیک به سرعت تخلیه خواهد شد. عقبنشینی برنت از ۱۰۹.۹۷ دلار به حوالی ۱۰۶ دلار در همان روز جمعه نشان داد بازار تا چه اندازه به خبرهای سیاسی حساس است.
بنابراین قیمت ۱۱۰ دلار در شرایط فعلی بیش از آنکه یک تعادل پایدار باشد، علامتی از اضطراب شدید بازار است.
خطر بزرگتر از نفت ۱۱۰ دلاری؛ بازگشت رکود تورمی
مهمترین پیام هفته فقط این نیست که نفت دوباره سهرقمی شده است.
مسئله اصلی این است که جهان همزمان با رشد هزینه انرژی، با نرخهای بهره بالا و کاهش سرعت رشد اقتصادی روبهروست. اگر بانکهای مرکزی برای مقابله با تورم ناشی از نفت، نرخها را بیشتر افزایش دهند، هزینه وام شرکتها و خانوارها بالا میرود و سرمایهگذاری و مصرف کاهش پیدا میکند.
اما اگر در برابر تورم انرژی واکنش نشان ندهند، خطر تثبیت انتظارات تورمی افزایش مییابد.
به همین دلیل بحران هرمز و بابالمندب اکنون از یک پرونده صرفاً نظامی فراتر رفته است.
نفت نزدیک ۱۱۰ دلار، تردد محدود در هرمز و تصرف المخا سه علامت یک بحران واحد هستند: بازار انرژی جهانی دوباره شکننده شده و هر حمله جدید میتواند از خلیج فارس تا بانکهای مرکزی آمریکا و اروپا موج ایجاد کند.
هفته آینده مشخص خواهد کرد که نفت ۱۰۰ دلاری یک شوک کوتاهمدت است یا آغاز مرحلهای تازه که در آن انرژی گران، تورم بالاتر و نرخ بهره بیشتر بار دیگر به مهمترین مسئله اقتصاد جهان تبدیل میشوند.
