بورس از شوک جنگ عبور کرد؛ رالی ۵.۱ میلیونی آغاز یک صعود پایدار است؟

سپیده منصوری، کارشناس بازار سرمایه، معتقد است بخش قابل‌توجهی از ریسک‌های سیستماتیک پیش از این در قیمت سهام منعکس شده بود و کاهش احتمال گسترش درگیری‌ها باعث شد بازار وارد مرحله بازتعریف ارزش دارایی‌ها شود. از نگاه او، بورس بیش از واکنش ساده به چند خبر مثبت، به کاهش «صرف ریسک» اقتصاد ایران پاسخ داده است.

این تحلیل با رفتار چند روز اخیر بازار تا حدی همخوانی دارد؛ اما برای تأیید آغاز یک روند صعودی بلندمدت، تنها رشد شاخص کافی نیست. ارزش معاملات، ورود پول حقیقی، کیفیت سودآوری شرکت‌ها، نرخ بهره و ثبات تصمیمات اقتصادی باید هم‌زمان در مسیر مطلوب باقی بمانند.

بورس در چند روز گذشته چه عملکردی داشت؟

بازار سهام در سوم مرداد با رشد شاخص کل تا سطح چهار میلیون و ۸۹۴ هزار واحد همراه شد. در همان روز ۶۶ درصد نمادها مثبت بودند، ارزش معاملات خرد به حدود ۲۳ هزار میلیارد تومان رسید و ۲۶۶ میلیارد تومان پول حقیقی وارد بازار شد؛ آماری که از بازگشت تدریجی تقاضا حکایت داشت.

یک روز بعد، شاخص کل با جهش ۱۰۷ هزار و ۷۵۶ واحدی دوباره از مرز پنج میلیون واحد عبور کرد و ارزش معاملات بورس تهران نیز از ۲۴ هزار میلیارد تومان گذشت. شاخص فرابورس هم بیش از ۷۷۰ واحد افزایش یافت.

روند مثبت در معاملات سه‌شنبه نیز ادامه یافت؛ شاخص کل با رشد ۵۶ هزار و ۹۳۶ واحدی به پنج میلیون و ۱۰۹ هزار واحد رسید و شاخص هم‌وزن با افزایش ۱۸ هزار و ۲۳۸ واحدی در ارتفاع یک میلیون و ۴۲۶ هزار واحد قرار گرفت. مثبت‌بودن ۶۲۱ نماد در برابر ۱۷۹ نماد منفی نشان داد رشد بازار فقط به چند سهم بزرگ محدود نبوده است.

این ارقام از برتری خریداران حکایت دارند، اما ارزش معاملات خرد سه‌شنبه نسبت به روز قبل جهش بزرگی نداشت. بنابراین نقدینگی در بازار حضور دارد، ولی هنوز نمی‌توان از شکل‌گیری موجی بسیار قدرتمند و بدون وقفه سخن گفت.

«کاهش صرف ریسک» چگونه قیمت سهام را بالا می‌برد؟

سرمایه‌گذاران برای خرید سهام در یک اقتصاد پرریسک، بازده بیشتری مطالبه می‌کنند. هرچه احتمال جنگ، اختلال تجارت، توقف تولید یا تغییر ناگهانی سیاست‌ها بیشتر باشد، نرخ بازده مورد انتظار بالا می‌رود و سرمایه‌گذار حاضر می‌شود سهام را فقط با قیمت پایین‌تری خریداری کند.

با کاهش تنش‌های سیاسی، این بازده مورد انتظار یا صرف ریسک پایین می‌آید. در نتیجه، سودهای آینده شرکت‌ها با نرخ کمتری تنزیل می‌شوند و ارزش محاسباتی سهام افزایش پیدا می‌کند؛ حتی اگر سود شرکت در همان روز تغییری نکرده باشد.

منصوری نیز مهم‌ترین عامل ادامه روند صعودی را کاهش ریسک‌های سیاسی، تثبیت آرامش، بازگشت احتمالی گفت‌وگوها و کاهش محدودیت‌های تجاری می‌داند. به اعتقاد او، شفاف‌ترشدن افق فعالیت شرکت‌ها می‌تواند نرخ تنزیل را کاهش دهد و زمینه ورود مجدد سرمایه را فراهم کند.

آیا واکنش بورس نشانه بلوغ بازار است؟

بازگشت تقاضا پس از شوک سیاسی می‌تواند نشانه‌ای از منطقی‌ترشدن رفتار بخشی از سرمایه‌گذاران باشد؛ به‌ویژه آنکه رشد شاخص هم‌وزن و تعداد بالای نمادهای مثبت نشان می‌دهد حرکت اخیر فقط حاصل حمایت چند شرکت شاخص‌ساز نیست.

داده‌های رسمی منتشرشده از سوی سازمان بورس نیز نشان می‌دهد از زمان بازگشایی بازار در ۲۹ اردیبهشت تا ۲۹ تیر، بیش از ۳۵ هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بازار سهام شده است. افزایش تدریجی ارزش معاملات و ورود سرمایه حقیقی، از بازسازی بخشی از اعتماد ازدست‌رفته حکایت دارد.

بااین‌حال، چند جلسه مثبت برای اثبات بلوغ کامل بازار کافی نیست. آزمون واقعی زمانی آغاز می‌شود که خبر منفی منتشر شود، عرضه‌ها افزایش یابد یا شاخص به محدوده‌های مقاومتی بالاتر برسد. بازاری را می‌توان پخته‌تر دانست که در چنین شرایطی نیز به جای صف‌های هیجانی، بر اساس سودآوری و ارزش‌گذاری شرکت‌ها تصمیم بگیرد.

فقط سیاست باعث رشد بورس نشده است

رالی اخیر را نمی‌توان صرفاً به آرامش سیاسی نسبت داد. منصوری تأکید کرده است که بخشی از شرکت‌های بزرگ، به‌خصوص بنگاه‌های صادرات‌محور، با وجود تحریم، محدودیت انرژی و نوسانات اقتصادی همچنان سودآوری قابل‌قبولی دارند. اصلاح قیمت سهام در ماه‌های گذشته نیز نسبت‌های ارزش‌گذاری تحلیلی برخی نمادهای بنیادی را جذاب‌تر کرده است.

افزایش نرخ ارز در بازار رسمی نیز می‌تواند درآمد ریالی شرکت‌های صادراتی را تقویت کند، البته به شرطی که رشد نرخ فروش با افزایش هزینه خوراک، انرژی، حمل‌ونقل و محدودیت تولید خنثی نشود. در روزهای اخیر نیز پالایشی‌ها، بانک‌ها و تعدادی از شرکت‌های بزرگ در حرکت شاخص نقش مهمی داشته‌اند.

بنابراین ادامه صعود باید در گزارش‌های ماهانه و صورت‌های مالی شرکت‌ها دیده شود. اگر قیمت سهام بالا برود اما سودآوری شرکت‌ها به همان نسبت تقویت نشود، نسبت‌های ارزش‌گذاری دوباره گران می‌شوند و بازار در برابر اصلاح آسیب‌پذیرتر خواهد شد.

نرخ بهره؛ مهم‌ترین رقیب بورس

حتی با کاهش ریسک سیاسی، نرخ سود بالا می‌تواند مانع ورود گسترده پول به سهام شود. وقتی صندوق‌های درآمد ثابت، سپرده‌ها یا اوراق بدهی بازده بالایی ارائه می‌کنند، سرمایه‌گذار برای پذیرش ریسک سهام انتظار سود بیشتری خواهد داشت.

انتشار گسترده اوراق برای تأمین کسری بودجه نیز ممکن است بخشی از نقدینگی را جذب کند. منصوری، افزایش بی‌رویه نرخ سود و عرضه سنگین اوراق بدهی را از مهم‌ترین رقبای بازار سهام می‌داند و معتقد است هماهنگی سیاست پولی و مالی برای ایجاد یک روند پایدار ضروری است.

به همین دلیل، کاهش تنش سیاسی بدون ثبات نرخ بهره و سیاست بودجه‌ای، ممکن است فقط به یک رشد مقطعی منجر شود. بازار برای ادامه مسیر به مجموعه‌ای هماهنگ از متغیرهای مثبت نیاز دارد.

خطر تصمیمات ناگهانی هنوز از بین نرفته است

قیمت‌گذاری دستوری، تغییر ناگهانی نرخ خوراک و انرژی، مقررات غیرقابل‌پیش‌بینی صادراتی و تصمیمات متناقض ارزی می‌توانند تحلیل‌پذیری شرکت‌ها را کاهش دهند. زمانی که مدیر یا سرمایه‌گذار نتواند هزینه و درآمد ماه‌های آینده را برآورد کند، نرخ ریسک دوباره افزایش پیدا می‌کند.

از همین رو، ثبات سیاست‌گذاری شاید به اندازه خبرهای دیپلماتیک برای بورس اهمیت داشته باشد. آرامش سیاسی می‌تواند جرقه رشد را ایجاد کند، اما پیش‌بینی‌پذیری اقتصادی است که آن را به یک روند بلندمدت تبدیل می‌کند.

سه سناریو برای ادامه مسیر بورس

در سناریوی صعودی، صنایع بزرگ، صادراتی و شرکت‌های دارای جریان نقدی قوی احتمالاً نقش پیشران خواهند داشت. در سناریوی خنثی، شاخص ممکن است رشد محدودی داشته باشد، اما همه سهام به یک اندازه از بازار منتفع نمی‌شوند. سناریوی نزولی نیز با بازگشت ریسک سیاسی یا شوک سیاست‌گذاری فعال خواهد شد.

سهامداران چه شاخص‌هایی را دنبال کنند؟

مهم‌ترین علامت، حفظ ارزش معاملات خرد در سطوح بالا و ادامه ورود پول حقیقی است. رشد شاخص بدون افزایش معاملات می‌تواند نشان دهد بازار به چند نماد بزرگ وابسته شده است.

حرکت هم‌زمان شاخص کل و هم‌وزن نیز اهمیت دارد. اگر شاخص کل رشد کند اما هم‌وزن منفی شود، بخش بزرگی از سهامداران ممکن است صعود بازار را در سبد خود احساس نکنند.

گزارش‌های فروش شرکت‌ها، نرخ ارز رسمی، نرخ بهره، میزان انتشار اوراق و وضعیت محدودیت انرژی نیز باید در کنار اخبار سیاسی بررسی شوند. تکیه صرف بر یک متغیر، احتمال تصمیم هیجانی را بالا می‌برد.

جمع‌بندی

بازار سهام در روزهای اخیر علائم امیدوارکننده‌ای نشان داده است. عبور شاخص از پنج میلیون واحد، رشد شاخص هم‌وزن، ورود بیش از ۱.۶ همت پول حقیقی در معاملات سه‌شنبه و مثبت‌بودن بیش از ۶۰۰ نماد، از قدرت تقاضا حکایت دارد.

بااین‌حال، صعود پایدار هنوز قطعی نیست. کاهش تنش‌های ژئوپلیتیکی فقط یکی از شروط ادامه رشد است. نرخ بهره، نحوه تأمین کسری بودجه، سیاست ارزی، قیمت‌گذاری صنایع، محدودیت انرژی و کیفیت سود شرکت‌ها نیز مسیر بعدی بورس را تعیین خواهند کرد.

بورس اکنون فرصت دارد از یک رشد خبرمحور به یک حرکت بنیادی تبدیل شود. تحقق این سناریو به آن وابسته است که آرامش سیاسی ادامه یابد، سیاست‌گذار از تصمیمات ناگهانی فاصله بگیرد و رشد قیمت سهام با افزایش واقعی سودآوری شرکت‌ها پشتیبانی شود.