مذاکرات بینتیجه، بورس سبز؛ بازارها به چه چیزی امیدوار شدند؟
پایان دور نخست مذاکرات ایران و آمریکا در عمان، اگرچه بدون اعلام دستاورد مشخصی همراه بود، اما بازتاب آن در بازارهای مالی ایران نشان داد که اقتصاد، بیش از متن بیانیهها، به فضای انتظارات واکنش نشان میدهد. بازار سرمایه ایران در دو روز ابتدایی هفته، برخلاف فضای احتیاطآمیز مذاکرات، رشد نسبی را تجربه کرد و بار دیگر به کانال بالای ۴ میلیون واحد بازگشت؛ رخدادی که از تغییر موقت انتظارات فعالان اقتصادی حکایت دارد. همزمان، بازار ارز و طلا نیز وارد فاز ثبات نسبی شد؛ ثباتی که بیش از آنکه ناشی از قطعیت سیاسی باشد، نتیجه آمادگی قبلی بازارها برای سناریوهای مختلف مذاکرات است.
بازگشت شاخص کل به کانال ۴ میلیون واحد
بورس تهران روز یکشنبه با ثبت شاخص کل ۴ میلیون و ۱۷۴ هزار واحدی به کار خود پایان داد؛ سطحی که پس از افت قابل توجه در روزهای ابتدایی بهمن، بار دیگر به دست آمد. شاخص کل پیشتر در ۱۲ بهمن تا محدوده ۳ میلیون و ۹۲۴ هزار واحد عقبنشینی کرده بود و همین افت، نشان میداد که بازار سرمایه انتظارات سختگیرانهتری از مذاکرات عمان داشته است. بازگشت شاخص به کانال بالاتر، بیش از آنکه نشانه خوشبینی کامل باشد، بیانگر تعدیل انتظارات منفی و کاهش ترسهای کوتاهمدت در میان معاملهگران است.
بورس بهعنوان دماسنج اقتصاد ایران
مصطفی صفاری، تحلیلگر بازارها، معتقد است بورس همواره نقش دماسنج اقتصاد را ایفا میکند و نسبت به هر شوک سیاسی یا اقتصادی واکنشی سریع نشان میدهد. به گفته او، این ویژگی منحصر به بازار سرمایه ایران نیست و در تمامی بورسهای بزرگ دنیا نیز مشاهده میشود. حتی یک تغییر در سیاستهای فدرال رزرو آمریکا میتواند موجی از فروش را در بازارهای جهانی ایجاد کند، چرا که فعالان بازار احتمال اجرای سیاستهای انقباضی را جدی میگیرند. در چنین شرایطی، نهتنها سهام بلکه بازار رمزارزها نیز با نوسان مواجه میشود.
شوکهای مضاعف؛ چرا نوسان بورس ایران شدیدتر است
به باور این کارشناس، تفاوت اصلی بورس ایران با بسیاری از بازارهای جهانی در انباشت شوکهاست. علاوه بر متغیرهای اقتصادی مرسوم، مجموعهای از تنشهای سیاسی، منطقهای و بینالمللی بر اقتصاد ایران سایه انداخته که شدت نوسانات را افزایش میدهد. همین مسئله سبب شده واکنش بورس تهران به اخبار سیاسی، گاه فراتر از منطقهای کلاسیک اقتصادی باشد و سرمایهگذاران با سرعت بیشتری وارد فاز خرید یا فروش شوند.
چرا بورس پس از مذاکرات سبز شد
پس از پایان دور اول مذاکرات عمان، برخی انتظار داشتند بازار سرمایه با صفهای سنگین خرید مواجه شود، اما واقعیت آن بود که رشد بورس محدود و محتاطانه باقی ماند. صفاری توضیح میدهد که دلیل این رفتار، دوگانگی پیامهای سیاسی بود. از یکسو دونالد ترامپ از مثبت بودن فضای مذاکرات سخن گفت و از سوی دیگر بر قدرت نظامی آمریکا تأکید کرد. همزمان، عباس عراقچی نیز ضمن ارزیابی مثبت مذاکرات، از آمادگی ایران برای سناریوهای سخت خبر داد. این ترکیب پیامهای مثبت و منفی باعث شد بازار نه دچار هیجان افراطی شود و نه به مسیر نزولی بازگردد.
رکوردهای اخیر بورس و نقش سیاست ارزی
بورس ایران در ماههای گذشته موفق شد رکورد تاریخی خود را جابهجا کند و در نیمه دیماه به شاخص کل ۴ میلیون و ۳۶۰ هزار واحد برسد. به گفته صفاری، بازار سرمایه در سالهای اخیر یکی از برندگان اصلی حذف ارز ترجیحی، افزایش نرخ دلار و تضعیف پول ملی بوده است. تکنرخی شدن ارز، دستکم در کوتاهمدت، به نفع شرکتهای بورسی تمام شد و باعث بهبود سودآوری اسمی بسیاری از صنایع شد.
محدودیت رشد بورس در سایه بیثباتی سیاسی
با وجود این مزیتها، صفاری تأکید میکند که هیچ بخشی از اقتصاد نمیتواند خود را از تحولات سیاسی جدا کند. فضای پرتنش منطقهای و عدم قطعیت در روابط خارجی، به سرعت سرمایهگذاران را محتاط یا حتی فراری میدهد. او معتقد است اگر این تنشها وجود نداشت، بورس تهران میتوانست عملکردی بهمراتب بهتر از وضعیت فعلی داشته باشد و حتی شاخص کل از مرز ۵ میلیون واحد نیز عبور کند؛ رشدی که بیش از هر چیز به اصلاح ساختار ارزی کشور نسبت داده میشود.
بازار ارز؛ نوسان بهجای آرامش
واکنش بازار ارز نیز نشان میدهد که تنها بورس تهران نیست که به مذاکرات حساس است. در هفتههای اخیر، قیمت دلار آمریکا از محدوده ۱۴۰ هزار تومان به بیش از ۱۶۰ هزار تومان افزایش یافته و بار دیگر اهمیت عامل سیاسی را در تعیین نرخ ارز برجسته کرده است. این نوسانات، گواه آن است که بازار ارز همچنان در وضعیت شکنندهای قرار دارد و هر خبر مثبت یا منفی میتواند جهت حرکت قیمتها را تغییر دهد.
طلا؛ تابع سیاست جهانی و ریسکهای سیاسی
در بازار طلا، به گفته صفاری، عامل تعیینکننده در کوتاهمدت نرخهای جهانی است. اگرچه در برخی روزها به دلیل تعطیلی بازارهای بینالمللی، معاملات با وقفه همراه میشود، اما در نهایت قیمت طلای داخلی مسیر خود را از روند جهانی طلا میگیرد. بازاری که در ماههای گذشته بهشدت تحت تأثیر تحولات سیاسی بینالمللی بوده و در صورت تشدید تنشها، پتانسیل جهش دوباره قیمتها را دارد.
چشمانداز کوتاهمدت بورس تهران
صفاری با اشاره به تعطیلات آخر هفته، پیشبینی میکند که در کوتاهمدت رونق چشمگیری در بورس مشاهده نشود و بخش مهمی از تقاضای خرید سهام به هفته آینده منتقل شود. به باور او، زمانبندی و فضای دور دوم مذاکرات میتواند نقش تعیینکنندهای در جهتگیری بازار سرمایه داشته باشد و حتی روند معاملات را بهطور کامل تغییر دهد.
سه سناریو برای آینده بازارها
این تحلیلگر بازارها برای آینده اقتصاد ایران سه سناریو ترسیم میکند. در سناریوی نخست، اگر تنشها از مسیر مذاکره کاهش یابد و دیپلماسی به نتیجه برسد، نرخ دلار میتواند به سرعت به کانال ۱۴۰ هزار تومان بازگردد و این امر فضای مساعدتری برای بورس ایجاد خواهد کرد. در سناریوی دوم، اگر وضعیت فعلی ادامه یابد و نه تشدید شود و نه حلوفصل، نوسان حدود ۵ درصدی نرخ دلار تا شب عید محتمل است. سناریوی سوم نیز به تشدید تنشها اختصاص دارد که در آن، بازار ارز و طلا میتوانند با جهشهای جدیدی روبهرو شوند و بورس بار دیگر وارد فاز احتیاط شود.
جمعبندی؛ اقتصاد در انتظار سیگنال نهایی
آنچه از واکنش بازارها به دور اول مذاکرات عمان برمیآید، حاکی از آن است که اقتصاد ایران پیشاپیش خود را برای سناریوهای مختلف آماده کرده بود. رشد نسبی بورس و ثبات موقت در بازار ارز و طلا، بیش از آنکه نشانه خوشبینی کامل باشد، بازتاب کاهش ریسکهای کوتاهمدت و تعدیل انتظارات منفی است. با این حال، مسیر نهایی بازارها همچنان به تحولات سیاسی و دیپلماتیک گره خورده و تا زمانی که سیگنالهای قاطعتری مخابره نشود، نمیتوان از شکلگیری یک روند پایدار سخن گفت.