آرامش گران در بازار گوشت؛ ماهیچه ۲.۱۶ میلیون تومان، اما قیمتها واقعاً ثابت ماندهاند؟
آخرین رصد بازار، ماهیچه گوسفندی را با قیمت ۲ میلیون و ۱۶۰ هزار تومان برای هر کیلو نشان میدهد. راسته با استخوان گوسفندی یک میلیون و ۵۵۰ هزار تومان، سردست گوساله یک میلیون و ۸۵۰ هزار تومان و قلوهگاه گوساله نیز یک میلیون و ۲۴۷ هزار تومان عرضه شده است.
| نوع گوشت | قیمت هر کیلوگرم |
|---|---|
| ماهیچه گوسفندی | ۲,۱۶۰,۰۰۰ تومان |
| راسته با استخوان گوسفندی | ۱,۵۵۰,۰۰۰ تومان |
| سردست گوساله | ۱,۸۵۰,۰۰۰ تومان |
| قلوهگاه گوساله | ۱,۲۴۷,۰۰۰ تومان |
این قیمتها را باید نرخهای مشاهدهشده در بازار دانست، نه یک نرخ واحد و اجباری برای تمام کشور. نوع برش، میزان چربی و استخوان، بستهبندی، کیفیت دام، محل فروش و حتی شهر میتواند اختلاف قابل توجهی در قیمت نهایی ایجاد کند. نمونه روشن آن نرخنامه صنفی یزد است که در مرداد ۱۴۰۵، ماهیچه گوسفندی با استخوان را یک میلیون و ۷۵۰ هزار تومان و ران یا سردست گوساله بدون چربی را یک میلیون و ۵۵۰ هزار تومان اعلام کرده است.
ماهیچه ۲ میلیون و ۱۶۰ هزار تومانی واقعاً گرانتر شده است؟
مقایسه قیمت امروز با ۶ مرداد نکته مهمی را آشکار میکند. اقتصادآنلاین در آن تاریخ نیز قیمت هر کیلو ماهیچه گوسفندی را دقیقاً ۲ میلیون و ۱۶۰ هزار تومان اعلام کرده بود. قیمت راسته با استخوان گوسفندی هم همان یک میلیون و ۵۵۰ هزار تومان بود. یعنی این دو قلم طی بیش از دو هفته، براساس همین منبع، افزایش قیمت نداشتهاند.
حتی اگر یک روز عقبتر برویم، در ۵ مرداد ماهیچه گوسفندی ۲ میلیون و ۱۵۰ هزار تومان و راسته با استخوان یک میلیون و ۵۶۷ هزار تومان گزارش شده بود. بنابراین تغییر ماهیچه از آن تاریخ تا امروز فقط ۱۰ هزار تومان، معادل کمتر از نیم درصد است و راسته با استخوان حتی نسبت به نرخ ثبتشده در ۵ مرداد کمی پایینتر قرار دارد.
پس توصیف بازار بهعنوان بازاری با «افزایشهای چند هزار تومانی» برای همه اقلام چندان دقیق نیست. تصویر واقعیتر این است که بخش قابل توجهی از قیمتها در نیمه نخست مرداد در سطوح بسیار بالا ثابت ماندهاند.
ثبات قیمت گوشت خبر خوب است یا بد؟
از یک زاویه، نداشتن جهش تازه خبر مثبتی است. بازار گوشت در سالهای اخیر دورههای متعددی از افزایشهای سریع و تغییرات پیاپی نرخ را تجربه کرده و ثبات چند هفتهای میتواند امکان برنامهریزی بیشتری به خانوار و فروشنده بدهد.
اما «ثبات» را نباید با «ارزانی» اشتباه گرفت.
آخرین گزارش فصلی مرکز آمار که ایسنا منتشر کرده نشان میدهد متوسط قیمت هر کیلو گوشت گوسفندی از حدود ۶۹۳ هزار تومان در زمستان ۱۴۰۳ به یک میلیون و ۳۰۳ هزار تومان در زمستان ۱۴۰۴ رسیده بود. گوشت گاو و گوساله نیز در همین فاصله از حدود ۵۷۸ هزار تومان به یک میلیون و ۳۲۳ هزار تومان افزایش یافته بود.
قیمتهای مرداد ۱۴۰۵ برای قطعات ممتاز اکنون حتی بالاتر از این میانگینهای زمستانی قرار دارند. بنابراین آنچه مصرفکننده تجربه میکند «آرامش پس از گرانی» است، نه بازگشت قدرت خرید.
چرا با وجود دام فراوان، گوشت همچنان کیلویی ۲ میلیون تومان است؟
این یکی از مهمترین تناقضهای بازار امروز است.
رئیس شورای تأمین دام کشور در تیرماه اعلام کرده بود جمعیت دام سبک ایران حدود ۶۸ میلیون رأس است، در حالی که نیاز سالانه کشور به دام سبک کشتاری حتی در بالاترین سطح مصرف حدود هشت میلیون رأس برآورد میشود. او قیمت بره پرواری زنده را حدود ۷۰۰ هزار تومان و گوساله نر کشتاری درجهیک را حدود ۶۰۰ هزار تومان برای هر کیلو اعلام کرده و وضعیت بازار دام و گوشت را نسبتاً باثبات توصیف کرده بود.
وزارت جهاد کشاورزی نیز در ۱۷ مرداد اعلام کرد تولید سالانه گوشت قرمز کشور در حال حاضر حدود ۹۶۰ هزار تن است. این دادهها دستکم نشانهای از یک بحران فراگیر و فوری در تولید یا نبود دام ارائه نمیکنند.
پس بخشی از سؤال قیمت باید در فاصله میان دامداری و ویترین قصابی پاسخ داده شود.
فاصله دام زنده تا قصابی؛ پول گوشت کجا اضافه میشود؟
مدیرعامل اتحادیه دام سبک در تیرماه دقیقاً روی همین مسئله دست گذاشته بود. به گفته او، دام زنده بره نر پرواری در تهران حدود ۷۲۰ تا ۷۳۰ هزار تومان برای هر کیلو معامله میشد و با احتساب افت لاشه و هزینه کشتار، قیمت تمامشده گوشت در کشتارگاه حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برآورد میشد؛ در حالی که همان گوشت در برخی واحدهای عرضه تا حدود دو میلیون یا دو میلیون و ۱۵۰ هزار تومان به مصرفکننده میرسید.
این اختلاف به معنای آن نیست که تمام فاصله قیمت «سود قصاب» است. هزینه کشتار، حمل سردخانهای، افت وزن، اجاره، دستمزد، مالیات، ضایعات و نوع قطعه گوشت در قیمت دخیل هستند. بااینحال خود اتحادیه دام سبک معتقد است فاصله موجود بین قیمت تولید و مصرف نیازمند بررسی جدی زنجیره توزیع است.
بنابراین کنترل بازار فقط با افزایش تعداد دام حل نمیشود؛ ساختار توزیع نیز بخشی از معادله قیمت است.
چرا سردست گوساله در یک گزارش ۱.۸۵ میلیون و جای دیگر ۱.۵۵ میلیون است؟
مقایسه قیمت گوشت یک دامنه پنهان دارد: نام قطعهها همیشه استاندارد و یکسان گزارش نمیشود.
در فهرست امروز، «سردست گوساله» یک میلیون و ۸۵۰ هزار تومان درج شده است. اما اتحادیه صنف پروتئین یزد در نرخنامه خود «ران/سردست بدون چربی» را یک میلیون و ۵۵۰ هزار تومان تعیین کرده است.
حتی در گزارش ۶ مرداد، محصولی با عنوان «سردست خورشتی گوساله» یک میلیون و ۹۵۵ هزار تومان قیمت داشت.
به همین دلیل نمیتوان صرفاً با دیدن دو عدد نتیجه گرفت قیمت یک محصول ظرف چند روز ۱۰۰ یا ۳۰۰ هزار تومان بالا یا پایین رفته است. نوع پاککردن گوشت، درصد چربی، خورشتی یا کامل بودن قطعه و منطقه عرضه باید یکسان باشد.
برای گزارش قیمت روز، ذکر دقیق عنوان محصول بهاندازه خود عدد اهمیت دارد.
کاهش تقاضا یکی از دلایل آرامش بازار است؟
شواهد ماههای گذشته نشان میدهد این عامل را نمیتوان نادیده گرفت. در اردیبهشت، یکی از مسئولان صنفی به ایسنا گفته بود کاهش شدید تقاضا به ثبات قیمت کمک کرده و در برخی مراکز تعداد کشتار روزانه که قبلاً بین ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ رأس بود، به حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ رأس رسیده است.
این یعنی ثبات قیمت همیشه محصول افزایش عرضه یا موفقیت سیاست تنظیم بازار نیست؛ گاهی مصرفکننده به دلیل کاهش قدرت خرید از بازار عقب مینشیند و همین افت تقاضا مانع افزایش بیشتر قیمت میشود.
اگر این تحلیل درباره بازار فعلی نیز صدق کند، آرامش قیمتها الزاماً خبر مطلوبی برای اقتصاد خانوار نیست. بازاری میتواند کاملاً آرام باشد، چون مشتری توان خرید ندارد.
آیا قیمت گوشت در شهریور دوباره بالا میرود؟
در کوتاهمدت، دادههای موجود علامت روشنی از کمبود دام یا شوک فوری عرضه نشان نمیدهند. شورای تأمین دام از جمعیت مناسب دام و بهبود ثبات بازار سخن گفته و وزارت جهاد نیز حجم تولید گوشت قرمز را بالا ارزیابی کرده است.
اما این به معنای تضمین ثابت ماندن قیمت نیست. هزینه نهادههای دامی، حملونقل، نرخ ارز در بخشهای وابسته به واردات، سیاست واردات گوشت و دام و همچنین نحوه توزیع میتوانند قیمت مصرفکننده را تغییر دهند. در کنار آن، اختلاف قابل توجه میان نرخ دام زنده و گوشت در واحدهای خردهفروشی همچنان یکی از نقاط حساس بازار است.
آرامش بازار گوشت، اما در قله قیمتها
تصویر بازار گوشت قرمز در ۲۲ مرداد ۱۴۰۵ با آنچه ممکن است از عبارت «بازار آرام» برداشت شود متفاوت است.
ماهیچه گوسفندی از ۶ مرداد تاکنون در همان محدوده ۲ میلیون و ۱۶۰ هزار تومان مانده و راسته با استخوان نیز همچنان یک میلیون و ۵۵۰ هزار تومان است؛ بنابراین واقعاً از موج تازه افزایش قیمت خبری نیست.
اما این ثبات پس از جهشهای بزرگ قبلی اتفاق افتاده است. بازار گوشت فعلاً آرام شده، ولی ارزان نشده است.
برای خانواری که باید برای تنها یک کیلو ماهیچه بیش از دو میلیون تومان و برای یک کیلو سردست گوساله نزدیک به یک میلیون و ۸۵۰ هزار تومان پرداخت کند، تفاوت میان افزایش پنج هزار تومانی و ثابت ماندن قیمت چندان تعیینکننده نیست. سؤال اصلی اکنون دیگر فقط «گوشت گرانتر میشود یا نه؟» نیست؛ بلکه این است که قیمتهای فعلی تا چه اندازه با درآمد خانوار و هزینه واقعی تولید و توزیع تناسب دارند.
