ثبت‌نام مسکن ملی دوباره باز شد؟ پاسخ مهم وزارت راه درباره سامانه «تم» و واگذاری زمین در ۱۴۰۰ روستا
اختلاف‌نظر میان وزارت راه و شهرسازی و دیوان محاسبات کشور درباره وضعیت سامانه طرح‌های حمایتی مسکن، پرسش‌های تازه‌ای را درباره ادامه ثبت‌نام نهضت ملی مسکن ایجاد کرده است.
ماجرا از ۱۳ مهر ۱۴۰۵ آغاز شد؛ زمانی که دیوان محاسبات با انتشار اطلاعیه‌ای خواستار تسریع در عملیاتی‌سازی کامل سامانه ثبت‌نام متقاضیان مسکن و فراهم شدن امکان پذیرش درخواست‌های جدید شد.
یک روز بعد، در ۱۴ مهر، وزارت راه و شهرسازی با انتشار پاسخی رسمی اعلام کرد که فعالیت سامانه متوقف نشده و محدود بودن ثبت‌نام در برخی شهرها به نبود زمین آماده‌سازی‌شده و شرایط اجرایی طرح‌ها مربوط است.
این توضیحات در شرایطی مطرح می‌شود که بسیاری از متقاضیان مسکن حمایتی همچنان منتظر باز شدن ظرفیت ثبت‌نام در شهر محل سکونت خود هستند.
ماجرای توقف ثبت‌نام مسکن ملی چه بود؟
دیوان محاسبات کشور در اطلاعیه ۱۳ مهر، با استناد به ماده ۵۰ قانون برنامه هفتم پیشرفت، بر ضرورت تکمیل فرآیند ثبت‌نام و پذیرش متقاضیان جدید تأکید کرد.
این نهاد نظارتی معتقد است ثبت اطلاعات تقاضای واقعی مسکن و به‌روزرسانی آن می‌تواند مبنای دقیق‌تری برای برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری در حوزه مسکن فراهم کند.
همچنین دیوان خواستار ارائه گزارش مستند از اقدامات انجام‌شده، برنامه‌های پیش‌بینی‌شده و نحوه راستی‌آزمایی اطلاعات متقاضیان شد.
در مقابل، وزارت راه و شهرسازی اعلام کرد مکاتبات اداری میان دستگاه‌های اجرایی و نهادهای نظارتی امری معمول است و نباید انتشار بخشی از یک نامه را به معنای نتیجه قطعی بررسی عملکرد دستگاه اجرایی دانست.
از نگاه وزارتخانه، انتشار مکاتبه پیش از انعکاس پاسخ کارشناسی می‌تواند باعث برداشت نادرست افکار عمومی از وضعیت اجرای طرح‌های حمایتی شود.
با وجود اختلاف در نحوه اطلاع‌رسانی، اصل موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا میلیون‌ها خانوار برای تأمین مسکن به سیاست‌های حمایتی دولت وابسته‌اند.
سامانه تم فعال است؛ چه کسانی می‌توانند ثبت‌نام کنند؟
وزارت راه و شهرسازی تأکید کرده است که سامانه جامع طرح‌های حمایتی مسکن همچنان برای اجرای برنامه‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد.
بر اساس پاسخ رسمی این وزارتخانه، خدمات اعلام‌شده شامل ثبت‌نام واگذاری زمین روستایی، زمین شهری در مناطق دارای ظرفیت، طرح‌های جوانی جمعیت، مسکن استیجاری و کمک‌ودیعه مسکن است.
وضعیت کلی برنامه‌ها به شرح زیر است:
|
طرح حمایتی |
وضعیت اعلام‌شده |
|---|---|
|
نهضت ملی مسکن و زمین ۹۹ ساله |
ثبت‌نام در مناطق دارای ظرفیت آماده‌سازی‌شده |
|
واگذاری اراضی روستایی |
اعلام آغاز ثبت‌نام در حدود ۱۴۰۰ روستا |
|
قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت |
ارائه خدمات ثبت درخواست و پیگیری |
|
مسکن استیجاری جوانان؛ طرح آشیان |
پیگیری در چارچوب فراخوان‌ها و ضوابط طرح |
|
تسهیلات کمک‌ودیعه مسکن |
ارائه خدمات ثبت درخواست و پیگیری |
بنابراین باید میان فعال بودن زیرساخت سامانه و وجود ظرفیت پذیرش در یک شهر مشخص تفاوت قائل شد.
ثبت‌نام زمین رایگان و حمایتی در ۱۴۰۰ روستا
یکی از مهم‌ترین برنامه‌هایی که وزارت راه برای اثبات فعال بودن سامانه به آن اشاره کرده، ثبت‌نام واگذاری اراضی روستایی است.
بر اساس اطلاعیه معاونت مسکن و ساختمان، ثبت‌نام عمومی متقاضیان زمین روستایی از ۷ مهر ۱۴۰۵ در حدود ۱۴۰۰ روستای دارای ظرفیت آغاز شده است.
این برنامه با هدف تسهیل دسترسی خانوارهای واجد شرایط به زمین مسکونی و حمایت از سکونت در مناطق روستایی اجرا می‌شود.
البته ثبت درخواست به معنای دریافت قطعی زمین نیست و متقاضیان باید شرایط قانونی و ضوابط مربوط به طرح را داشته باشند.
از طرف دیگر، واگذاری زمین الزاماً به مفهوم تحویل رایگان و بدون هزینه آن نیست؛ زیرا شرایط واگذاری، ساخت‌وساز و تأمین زیرساخت‌ها می‌تواند برای متقاضی تعهدات مالی ایجاد کند.
گسترش این برنامه در صورت اجرای مؤثر، می‌تواند در افزایش ظرفیت سکونت در روستاها و کاهش فشار تقاضا بر برخی شهرها نقش داشته باشد.
چرا ثبت‌نام نهضت ملی مسکن در همه شهرها باز نیست؟
یکی از پرسش‌های اصلی متقاضیان این است که چرا با وجود فعال بودن سامانه، امکان نام‌نویسی در برخی شهرها وجود ندارد.
وزارت راه توضیح داده است که ثبت‌نام طرح‌های حمایتی ۹۹ ساله تنها در مناطقی انجام می‌شود که زمین مناسب و آماده‌سازی‌شده برای اجرای پروژه وجود داشته باشد.
این وزارتخانه معتقد است باز کردن ثبت‌نام در شهرهای فاقد ظرفیت زمین می‌تواند به ایجاد صف‌های طولانی و انتظار چندساله متقاضیان منجر شود.
از دیدگاه اجرایی، این استدلال قابل بررسی است؛ زیرا پذیرش تعداد زیادی متقاضی بدون وجود زمین، زیرساخت و منابع مالی کافی، ممکن است تعهداتی ایجاد کند که اجرای آنها دشوار باشد.
با این حال، محدودیت ثبت‌نام یک چالش مهم نیز دارد: متقاضیانی که در شهرهای فاقد ظرفیت زندگی می‌کنند، ممکن است برای مدت نامشخصی از امکان ثبت درخواست محروم بمانند.
بنابراین انتشار فهرست شهرهای دارای ظرفیت، زمان‌بندی آماده‌سازی زمین و برنامه توسعه ثبت‌نام می‌تواند به شفافیت بیشتر کمک کند.
ماده ۵۰ قانون برنامه هفتم درباره واگذاری زمین چه می‌گوید؟
یکی از محورهای اختلاف‌نظر میان دیوان محاسبات و وزارت راه، نحوه تفسیر و اجرای ماده ۵۰ قانون برنامه هفتم پیشرفت است.
طبق بند «ب» این ماده، وزارت راه و شهرسازی موظف است زمین‌های مشمول طرح‌های حمایتی را پس از طی مراحل قانونی از جمله تهیه طرح‌های توسعه شهری، آماده‌سازی و تفکیک قطعات، از طریق سامانه جامع طرح‌های حمایتی مسکن به متقاضیان واجد شرایط واگذار کند.
بنابراین قانون بر ضرورت انجام مراحل فنی و حقوقی پیش از واگذاری زمین تأکید دارد.
این موضوع از استدلال وزارت راه درباره وابستگی پذیرش متقاضیان به ظرفیت زمین پشتیبانی می‌کند.
با این حال، پرسش نظارتی دیوان محاسبات نیز همچنان مطرح است: آیا می‌توان بدون ثبت اطلاعات تمام متقاضیان، تصویر دقیقی از میزان نیاز واقعی مسکن در مناطق مختلف کشور به دست آورد؟
پاسخ به این پرسش می‌تواند در تعیین شیوه سیاست‌گذاری آینده مسکن حمایتی مؤثر باشد.
سامانه تم برای ثبت‌نام است یا نیازسنجی مسکن؟
وزارت راه و شهرسازی در توضیحات خود به تفاوت میان ثبت درخواست اجرایی و نیازسنجی کلان بازار مسکن اشاره کرده است.
به گفته این وزارتخانه، سامانه تم بر اساس قانون جهش تولید مسکن مصوب ۱۴۰۰ برای ثبت‌نام متقاضیان و اجرای برنامه‌های حمایتی ایجاد شده و مأموریت اصلی آن نیازسنجی جامع مسکن نیست.
وزارتخانه اعلام کرده که نیازسنجی کلان در قالب طرح جامع مسکن انجام می‌شود و برنامه‌ریزی‌های بخش مسکن بر مبنای این مطالعات دنبال خواهد شد.
با وجود این، داده‌های سامانه‌های ثبت‌نام می‌توانند در کنار آمار جمعیتی، درآمد خانوار، وضعیت مالکیت و تحولات بازار اجاره، اطلاعات ارزشمندی برای شناسایی تقاضای مسکن فراهم کنند.
از این منظر، توسعه نظام اطلاعاتی مسکن می‌تواند هم به سیاست‌گذاری دقیق‌تر و هم به جلوگیری از ثبت درخواست‌های تکراری کمک کند.
نحوه ورود به سامانه ثبت‌نام مسکن حمایتی ۱۴۰۵
متقاضیان برای بررسی طرح‌های قابل دسترس و پیگیری درخواست‌های خود می‌توانند از درگاه معرفی‌شده وزارت راه و شهرسازی استفاده کنند.
آدرس سامانه: saman.mrud.ir
طبق راهنمای منتشرشده برای ثبت‌نام زمین روستایی، متقاضی پس از ورود به سامانه باید بخش «مسکن» و سپس گزینه مربوط به «واگذاری اراضی روستایی» را انتخاب کند.
در ادامه، مراحل ثبت اطلاعات و بررسی شرایط از طریق سامانه انجام می‌شود.
متقاضیان سایر طرح‌ها نیز باید با توجه به نوع برنامه، وضعیت فراخوان و ظرفیت شهر موردنظر خود را بررسی کنند.
نکته مهم اینکه مشاهده نشدن گزینه ثبت‌نام در یک شهر لزوماً به معنای اختلال فنی سامانه نیست و ممکن است به محدودیت ظرفیت همان شهر مربوط باشد.
آینده ثبت‌نام نهضت ملی مسکن چه خواهد شد؟
آینده ثبت‌نام مسکن حمایتی به چند عامل اصلی وابسته است؛ تأمین زمین، تکمیل زیرساخت‌های شهری، ظرفیت مالی اجرای پروژه‌ها و تعیین وضعیت متقاضیان قبلی.
اگر وزارت راه بتواند زمین‌های بیشتری را آماده کند، امکان گسترش پذیرش متقاضیان جدید نیز فراهم خواهد شد.
در مقابل، طولانی شدن فرآیند آماده‌سازی زمین می‌تواند موجب ادامه محدودیت ثبت‌نام در برخی شهرها شود.
از سوی دیگر، پیگیری دیوان محاسبات ممکن است به افزایش شفافیت درباره ظرفیت‌های موجود، تعداد متقاضیان در انتظار و عملکرد دستگاه‌های مسئول کمک کند.
با این حال، تاکنون از اطلاعات بررسی‌شده نمی‌توان زمان مشخصی برای بازگشایی سراسری ثبت‌نام نهضت ملی مسکن یا پذیرش همه متقاضیان استخراج کرد.
جمع‌بندی؛ آیا ثبت‌نام مسکن ملی در سال ۱۴۰۵ ادامه دارد؟
بررسی پاسخ وزارت راه و شهرسازی و اطلاعیه دیوان محاسبات نشان می‌دهد سامانه تم تعطیل نشده، اما امکان ثبت‌نام جدید در تمام شهرهای کشور نیز به‌صورت یکسان برقرار نیست.
وزارت راه بر ادامه اجرای طرح‌های حمایتی از جمله واگذاری زمین در حدود ۱۴۰۰ روستا، اجرای قانون جوانی جمعیت، مسکن استیجاری و تسهیلات ودیعه تأکید کرده است.
در مقابل، دیوان محاسبات خواستار تکمیل فرآیند پذیرش متقاضیان و ایجاد اطلاعات دقیق‌تر برای برنامه‌ریزی مسکن شده است.
در نهایت، مهم‌ترین موضوع برای متقاضیان نه صرفاً فعال بودن سامانه، بلکه فراهم شدن ظرفیت واقعی ثبت‌نام، مشخص بودن زمان‌بندی واگذاری زمین و پیشرفت اجرایی پروژه‌هاست.
بنابراین متقاضیان مسکن ملی باید وضعیت ثبت‌نام شهر خود را از سامانه رسمی بررسی کنند و تا زمان اعلام ظرفیت جدید، بازگشایی سراسری ثبت‌نام را قطعی ندانند.