وعده تازه به گندمکاران؛ ۱۰۰ همت در راه است | مطالبات تا پایان شهریور تسویه میشود؟
فاطمه خمسه، مشاور وزیر جهاد کشاورزی و مدیرکل دفتر هماهنگی امور استانهای این وزارتخانه، در نشست رؤسای سازمانهای جهاد کشاورزی سراسر کشور در تبریز اعلام کرد وزارت جهاد در تلاش است مطالبات گندمکاران تا پایان شهریورماه پرداخت شود.
او با اشاره به پایان فصل برداشت گفت هدف این است که کشاورزان سال زراعی جدید را با آرامش بیشتری آغاز کنند. خمسه همچنین توسعه سامانههای هوشمند، جذب اعتبارات و تقویت هماهنگی استانها را از محورهای نشست تبریز عنوان کرده است.
این وعده در شرایطی مطرح شده که موضوع تأخیر در پرداخت پول گندم طی هفتههای اخیر به یکی از مهمترین مطالبات بخش کشاورزی تبدیل شده است.
چقدر گندم از کشاورزان خریداری شده است؟
طبق آخرین ارقام منتشرشده از سوی نمایندگان بخش کشاورزی و مجلس، خرید تضمینی گندم تا نیمه شهریور در محدوده ۸.۴ تا ۸.۵ میلیون تن قرار گرفته است.
عطاالله هاشمی، نماینده گندمکاران در شورای قیمتگذاری محصولات اساسی، در ابتدای شهریور اعلام کرده بود بیش از ۸.۵ میلیون تن گندم تحویل مراکز دولتی شده است. او همزمان خواستار تسریع در پرداخت پول کشاورزان برای تأمین هزینههای کشت پاییزه شد.
سخنگوی کمیسیون کشاورزی مجلس نیز ۱۶ شهریور اعلام کرد حدود ۸.۴ میلیون تن گندم خریداری شده و تا آن زمان حدود ۲۲۰ هزار میلیارد تومان از مطالبات گندمکاران پرداخت شده است.
اختلاف محدود میان آمار ۸.۴ و ۸.۵ میلیون تن عمدتاً به زمان ثبت دادهها و ادامه خرید در برخی استانها مربوط است.
حدود ۴۵ درصد پول گندم هنوز باقی مانده بود
مسئله اصلی فقط میزان خرید نیست؛ زمان پرداخت پول برای کشاورز اهمیت بیشتری دارد.
در روزهای ابتدایی شهریور، معاونت زراعت وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده بود بهطور متوسط حدود ۵۵ درصد مطالبات گندمکاران پرداخت شده و ۴۵ درصد دیگر باقی مانده است.
بنیاد ملی گندمکاران نیز در گزارشی مشابه سهم پرداختشده را حدود ۵۴ درصد اعلام کرده بود.
این یعنی تقریباً نیمی از پول محصولی که ماهها برای تولید آن هزینه شده، در مقطعی که کشاورز باید خود را برای فصل بعد آماده کند، هنوز در اختیار او قرار نگرفته بود.
همین مسئله باعث شده تأخیر در مطالبات فقط یک موضوع مالی نباشد و به مستقیماً به امنیت غذایی سال آینده ارتباط پیدا کند.
۱۰۰ همت جدید به حساب گندمکاران میآید
تازهترین خبر درباره منابع پرداختی از سوی معاون برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی منتشر شده است.
او اعلام کرده با دستور رئیسجمهور و هماهنگی سازمان هدفمندی یارانهها، قرار است ۱۰۰ هزار میلیارد تومان دیگر تا پایان شهریور برای پرداخت مطالبات گندمکاران تأمین شود.
کمیسیون کشاورزی مجلس نیز پیشتر از برنامه پرداخت همین ۱۰۰ همت خبر داده و اعلام کرده بود این اعتبار باید ظرف حدود یک هفته کارسازی شود.
اگر حجم خرید و ارزش کل محصول تغییر زیادی نکند، تزریق این ۱۰۰ همت میتواند بخش بزرگی از بدهی باقیمانده را پوشش دهد.
با این حال، عبارت «پرداخت ۱۰۰ همت» الزاماً مساوی با «تسویه کامل» نیست؛ زیرا خرید در برخی استانها همچنان ادامه دارد و با تحویل محصول جدید، حجم کل مطالبات نیز تغییر میکند.
قیمت خرید تضمینی گندم امسال چقدر است؟
قیمت خرید گندم نیز در سال جاری نسبت به سال قبل افزایش قابل توجهی داشته است.
طبق اعلام وزیر جهاد کشاورزی، متوسط قیمت خرید تضمینی با احتساب مشوق تحویل محصول حدود ۴۸ هزار و ۵۰۰ تومان برای هر کیلوگرم تعیین شده است. دامنه نرخ بسته به کیفیت محصول تا حدود ۴۹ هزار و ۵۰۰ تومان نیز میرسد.
همین افزایش قیمت سبب شده تأمین منابع خرید گندم در سال ۱۴۰۵ به یکی از بزرگترین تعهدات نقدی دولت در بخش کشاورزی تبدیل شود.
برای مقایسه، نرخ متوسط خرید تضمینی امسال حدود ۶۴ درصد بیشتر از سال قبل اعلام شده است.
بنابراین حتی در صورت ثبات حجم خرید، بودجه مورد نیاز دولت برای تسویه با کشاورزان به شکل محسوسی بیشتر از سال گذشته است.
چرا پرداخت پول قبل از کشت پاییزه حیاتی است؟
اهمیت شهریور برای کشاورز فقط به پایان برداشت مربوط نمیشود.
در بسیاری از مناطق سردسیر، آمادهسازی زمین و کشت پاییزه از نیمه دوم شهریور آغاز میشود. کشاورز در همین مقطع باید برای بذر، کود، سم، سوخت، تعمیر ماشینآلات، اجاره ادوات و دستمزد نیروی انسانی هزینه کند.
گزارشهای اخیر نیز هشدار دادهاند تأخیر در مطالبات میتواند برنامه کشت پاییزه را مختل کند، زیرا بخشی از تولیدکنندگان نقدینگی جایگزین برای تأمین هزینه فصل بعد ندارند.
در چنین شرایطی کشاورز عملاً با یک تناقض روبهرو میشود: محصول خود را به دولت تحویل داده، اما پول آن را زمانی که برای شروع تولید بعدی نیاز دارد، بهطور کامل دریافت نکرده است.
اگر این وضعیت طولانی شود، برخی تولیدکنندگان ممکن است سطح زیر کشت را کاهش دهند، نهاده کمتری مصرف کنند یا برای تأمین نقدینگی به بدهی و تسهیلات گرانتر روی بیاورند.
تأخیر پرداخت حتی میتواند خرید دولتی را کاهش دهد
یک ریسک دیگر، کاهش انگیزه کشاورزان برای تحویل محصول به شبکه خرید تضمینی است.
بنیاد ملی گندمکاران در هفتههای اخیر اعلام کرده بود تأخیر در پرداختها باعث شده برخی تولیدکنندگان بخشی از محصول را نگهداری کنند یا برای تحویل فوری به دولت انگیزه کمتری داشته باشند.
این موضوع از منظر سیاست امنیت غذایی مهم است.
دولت برای تأمین گندم مورد نیاز نانواییها و ذخایر راهبردی به خرید داخلی وابسته است. اگر کشاورز نسبت به زمان پرداخت اطمینان نداشته باشد، جذابیت فروش به شبکه رسمی کاهش پیدا میکند.
بنابراین پرداخت منظم مطالبات فقط حمایت از معیشت کشاورز نیست؛ بخشی از سیاست حفظ ذخایر گندم کشور نیز محسوب میشود.
تولید گندم امسال چه وضعیتی دارد؟
برآوردهای ابتدای فصل از تولید حدود ۱۳.۵ تا ۱۴ میلیون تن گندم حکایت داشت و وزارت جهاد کشاورزی انتظار داشت حدود ۹.۵ تا ۱۰ میلیون تن محصول برای مصارف خبازی از کشاورزان خریداری شود.
فعالان صنفی بعداً تولید بیش از ۱۴ میلیون تن را نیز مطرح کردند، هرچند آمار قطعی نهایی پس از پایان کامل خرید مشخص خواهد شد.
رسیدن خرید تضمینی به محدوده ۸.۵ میلیون تن نشان میدهد دولت بخش بزرگی از برنامه خرید خود را محقق کرده، اما ادامه تحویل محصول و سرعت پرداخت مطالبات در هفتههای پایانی فصل اهمیت زیادی دارد.
سامانههای هوشمند چه کمکی به کشاورزی میکنند؟
نشست تبریز فقط درباره مطالبات گندمکاران نبود.
فاطمه خمسه اعلام کرده یکی از اهداف اصلی نشست رؤسای سازمانهای جهاد کشاورزی، آشنایی مدیران استانی با سامانهها و ظرفیتهای هوشمند بخش کشاورزی و انتقال تجربیات استانهاست.
هوشمندسازی در این حوزه میتواند از ثبت سطح زیر کشت و میزان تولید تا مدیریت نهادهها، موجودی انبارها و پرداخت مطالبات را پوشش دهد.
هرچه اطلاعات تولیدکنندگان و میزان تحویل محصول دقیقتر و یکپارچهتر باشد، امکان برنامهریزی برای تخصیص اعتبار و کاهش تأخیر در پرداخت نیز بیشتر میشود.
به همین دلیل مسئله سامانههای هوشمند در نهایت به همان چالش اصلی امسال یعنی شفافیت جریان محصول و پول بازمیگردد.
وعده پایان شهریور عملی میشود؟
در حال حاضر چند مقام وزارت جهاد کشاورزی و کمیسیون کشاورزی مجلس از یک بازه زمانی مشابه سخن گفتهاند: پایان شهریور.
وزیر جهاد کشاورزی نیز در روزهای اخیر از پرداخت بخش عمده مطالبات باقیمانده در روزهای آینده خبر داده است.
وجود دستور رئیسجمهور و وعده تأمین ۱۰۰ همت جدید احتمال تسریع پرداخت را بالا برده، اما نتیجه نهایی زمانی مشخص میشود که وجوه واقعاً به حساب کشاورزان واریز شود.
برای گندمکاران، مسئله اکنون بیشتر از وعده به زمان اجرای وعده مربوط است.
سال زراعی جدید منتظر پایان فرآیندهای بودجهای نمیماند و کشاورز باید همین روزها زمین را برای کشت بعدی آماده کند.
به همین دلیل، اگر دولت بتواند بخش عمده یا تمام مطالبات را تا ۳۱ شهریور تسویه کند، مهمترین اثر آن نه فقط کاهش بدهی به کشاورزان، بلکه تأمین سرمایه در گردش برای کشت پاییزه خواهد بود. در مقابل، ادامه تأخیر میتواند فشار مالی را از فصل برداشت امسال به تولید گندم سال آینده منتقل کند؛ موضوعی که مستقیماً با امنیت غذایی کشور گره خورده است.