وام ۴۰۰ میلیونی مسکن به دهک‌های ۱ تا ۴؛ متقاضیان بدون آورده در آستانه حذف از پروژه‌ها
حبیب‌الله طاهرخانی، معاون مسکن و ساختمان وزیر راه و شهرسازی، در حاشیه نشست پایش طرح‌های مسکن حمایتی اعلام کرده است متقاضیان دهک‌های درآمدی یک تا چهار می‌توانند تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات قرض‌الحسنه برای تأمین بخشی از سهم آورده خود دریافت کنند.
این حمایت بر اساس مصوبات شورای عالی مسکن و با تمرکز بر خانوارهای کم‌درآمد در نظر گرفته شده است. گزارش‌های منتشرشده امروز ۱۲ مهر نیز تأیید می‌کنند که این تسهیلات برای دهک‌های یک تا چهار و در چارچوب پروژه‌های حمایتی مسکن در نظر گرفته شده است.
این سیاست در واقع ادامه بسته حمایتی وزارت راه برای جلوگیری از حذف خانوارهای کم‌درآمد از پروژه‌هاست. پیش‌تر نیز وزارت راه اعلام کرده بود برای پروژه‌های دارای پیشرفت فیزیکی بالا، تسهیلات قرض‌الحسنه ویژه‌ای از محل منابع داخلی این وزارتخانه و صندوق ملی مسکن اختصاص خواهد یافت. در خرداد امسال، پرداخت تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان برای دهک‌های کم‌درآمد و مددجویان با اولویت پروژه‌های دارای بیش از ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی مطرح شده بود.
۸۵۰ هزار واحد مسکن حمایتی در حال ساخت است
طاهرخانی آخرین تعداد واحدهای مسکن حمایتی در حال اجرا را حدود ۸۵۰ هزار واحد اعلام کرده است؛ پروژه‌هایی که عملیات اجرایی آنها آغاز شده و تکمیلشان در زمره تعهدات دولت قرار دارد.
از این تعداد، حدود ۲۵۰ هزار واحد توسط بنیاد مسکن انقلاب اسلامی دنبال می‌شود. معاون وزیر راه گفته است بسیاری از استان‌ها پیشرفت مناسبی داشته‌اند، اما در بعضی مناطق مشکلاتی مانند کمبود منابع، فعال نشدن ظرفیت حمایتی دهک‌های درآمدی یا موانع اجرایی همچنان وجود دارد.
این آمار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هرگونه کندی در تأمین آورده یا تسهیلات بانکی می‌تواند روی صدها هزار واحد اثر بگذارد. در شرایط تورمی بازار ساخت‌وساز، طولانی شدن پروژه تنها به معنای تأخیر در تحویل نیست، بلکه مستقیماً قیمت تمام‌شده واحد را نیز افزایش می‌دهد.
متقاضیان بدون آورده حذف می‌شوند؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات معاون وزیر راه مربوط به متقاضیانی است که در دهک‌های بالاتر قرار دارند اما آورده مورد نیاز پروژه را پرداخت نمی‌کنند.
طاهرخانی صراحتاً گفته است پروژه‌های نهضت ملی مسکن با آورده متقاضیان پیش می‌روند و اگر متقاضی دهک‌های بالاتر سهم مالی مورد انتظار را تأمین نکند، امکان ادامه حضور او در پروژه وجود نخواهد داشت.
این موضوع را باید از شرایط دهک‌های یک تا چهار جدا کرد. وزارت راه برای خانوارهای کم‌درآمد ابزارهای حمایتی مانند تسهیلات قرض‌الحسنه در نظر گرفته است، اما برای متقاضیان برخوردارتر انتظار دارد آورده متناسب با پیشرفت پروژه پرداخت شود.
در واقع سیاست جدید تلاش دارد میان «ناتوانی مالی» و «عدم ایفای تعهد» تفاوت قائل شود؛ خانوار کم‌درآمد باید حمایت شود، اما متقاضی‌ای که از نظر دهک‌بندی توان بیشتری دارد و با وجود فراخوان‌ها آورده خود را پرداخت نمی‌کند، می‌تواند باعث توقف کل پروژه شود.
اعتراض متقاضیان خوش‌حساب به تأخیر پروژه‌ها
یکی از دلایل سختگیرانه‌تر شدن روند وصول آورده، اعتراض خود متقاضیان پروژه‌هاست.
معاون وزیر راه گفته است افراد خوش‌حساب نسبت به حضور کسانی که تعهدات مالی خود را انجام نمی‌دهند معترضند، زیرا عقب‌ماندگی مالی بخشی از اعضای پروژه باعث کندشدن عملیات ساختمانی می‌شود و هزینه این تأخیر در نهایت به همه متقاضیان تحمیل خواهد شد.
این اتفاق در پروژه‌های مسکن حمایتی اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر برای مثال پروژه‌ای ۸۰ درصد پیشرفت داشته باشد اما بخشی از منابع مورد نیاز مرحله پایانی تأمین نشود، تکمیل آن ممکن است ماه‌ها به تعویق بیفتد. در این مدت، افزایش قیمت مصالح، دستمزد و تجهیزات ساختمانی هزینه جدیدی ایجاد می‌کند.
طاهرخانی گفته است در برخی پروژه‌های بنیاد مسکن با بیش از ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی، آورده بعضی متقاضیان هنوز حدود ۱۰۰ میلیون تومان است؛ رقمی که نسبت به هزینه واقعی پروژه فاصله محسوسی دارد.
تکلیف اعتراض متقاضیان به دهک‌بندی و آورده چیست؟
تمام پرونده‌های مربوط به کمبود آورده قرار نیست مستقیماً در ستاد وزارت راه بررسی شوند.
طبق توضیحات معاون وزیر، بخشی از این پرونده‌ها به شورای مسکن استان‌ها سپرده می‌شود تا وضعیت متقاضی، میزان پیشرفت پروژه، دهک درآمدی و علت عدم پرداخت آورده بررسی شود.
این سازوکار می‌تواند مانع تصمیم‌گیری یکسان درباره همه متقاضیان شود؛ زیرا شرایط فردی خانوارها، پیشرفت پروژه‌ها و میزان آورده در استان‌های مختلف متفاوت است.
آمار رسمی منتشرشده در مرداد نیز نشان می‌داد ترکیب متقاضیان نهضت ملی مسکن از نظر دهک درآمدی کاملاً یکدست نیست و حتی بخشی از واحدهای تعریف‌شده متعلق به دهک‌های بالای درآمدی است.
آیا وام ۴۰۰ میلیونی برای همه پروژه‌ها پرداخت می‌شود؟
عبارت «وام ۴۰۰ میلیونی» نباید به این معنا برداشت شود که تمام متقاضیان نهضت ملی مسکن بدون قید و شرط می‌توانند آن را دریافت کنند.
مخاطب اصلی این تسهیلات دهک‌های یک تا چهار هستند و در سیاست‌های قبلی نیز اولویت به پروژه‌های دارای پیشرفت فیزیکی بالاتر داده شده است. وزارت راه پیش‌تر اعلام کرده بود تا سقف ۲۰۰ میلیون تومان تسهیلات قرض‌الحسنه برای پروژه‌های بالای ۸۰ درصد و تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان برای خانوارهای کم‌درآمد با اولویت پروژه‌های بالای ۷۰ درصد قابل تخصیص است.
در هرمزگان نیز اخیراً اجرای همین سیاست تأیید شده و مسئولان استانی از اختصاص تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات بدون بهره برای متقاضیان دهک‌های یک تا چهار خبر داده‌اند.
مسکن کارگری؛ هشدار به صنایعی که زمین گرفته‌اند
بخش دیگری از نشست امروز به مسکن کارگری اختصاص داشت. براساس تفاهم‌نامه‌ای که سال گذشته منعقد شد، قرار است صنایع بزرگ در ساخت مسکن برای کارکنان خود مشارکت کنند و دولت نیز زمین مورد نیاز را تأمین کند.
طاهرخانی گفته است بسیاری از اراضی تحویل‌شده وارد مرحله آماده‌سازی شده‌اند و در برخی نقاط عملیات ساخت آغاز شده، اما تعدادی از صنایع با وجود دریافت زمین هنوز اقدام مؤثری انجام نداده‌اند.
وزارت راه اکنون برای این صنایع فرصت محدودی در نظر گرفته است تا دلایل تأخیر آنها بررسی شود. چند مورد از این پروژه‌ها در استان خوزستان قرار دارند. اصل واگذاری زمین به صنایع برای احداث مسکن کارگری نیز در گزارش‌های امروز تأیید شده است.
چرا نقش صنایع در مسکن کارگری مهم شده است؟
تأمین مسکن کارگران صرفاً با اتکا به منابع دولت کار ساده‌ای نیست. استفاده از ظرفیت صنایع می‌تواند بخشی از هزینه زمین، آماده‌سازی، زیرساخت و تأمین مالی را از دوش دولت بردارد.
در مقابل، صنایعی که زمین دولتی دریافت می‌کنند باید وارد مرحله واقعی ساخت شوند. به همین دلیل وزارت راه اکنون در حال بازبینی عملکرد شرکت‌هایی است که زمین گرفته‌اند اما هنوز پروژه را فعال نکرده‌اند.
اگر این مدل اجرایی شود، مسکن کارگری می‌تواند به یکی از مسیرهای مکمل نهضت ملی مسکن تبدیل شود؛ به‌ویژه در شهرهای صنعتی که هزینه خرید و اجاره بخش قابل‌توجهی از درآمد خانوارهای کارگری را مصرف می‌کند.
آینده نهضت ملی مسکن؛ تمرکز روی پول و پیشرفت فیزیکی
تصمیمات جدید وزارت راه نشان می‌دهد سیاست اجرایی نهضت ملی مسکن بیش از گذشته بر دو شاخص استوار شده است: پیشرفت فیزیکی پروژه و توان تأمین منابع مالی.
برای خانوارهای دهک یک تا چهار، ابزار حمایتی و وام قرض‌الحسنه ۴۰۰ میلیون تومانی در نظر گرفته شده است؛ اما برای سایر متقاضیان، ادامه حضور در پروژه بیش از گذشته به پرداخت به‌موقع آورده وابسته خواهد بود.
این سیاست می‌تواند به پروژه‌های دارای پیشرفت بالا کمک کند تا سریع‌تر به مرحله تحویل برسند، اما همزمان فشار بیشتری بر متقاضیان دهک‌های متوسط وارد می‌کند؛ خانوارهایی که مشمول حمایت ویژه دهک‌های پایین نیستند اما ممکن است در تأمین آورده‌های سنگین نیز مشکل داشته باشند.
در مجموع، حدود ۸۵۰ هزار واحد مسکن حمایتی اکنون وارد مرحله اجرا شده‌اند و دولت تلاش دارد پروژه‌ها را بر اساس میزان پیشرفت و مشارکت مالی اولویت‌بندی کند. پیام تازه وزارت راه روشن است: دهک‌های کم‌درآمد با وام قرض‌الحسنه حمایت می‌شوند، اما در سایر دهک‌ها، ادامه حضور بدون پرداخت آورده تضمین‌شده نیست. این تغییر می‌تواند در ماه‌های آینده به یکی از مهم‌ترین معیارهای تعیین تکلیف متقاضیان نهضت ملی مسکن تبدیل شود.