دلار سهمیه‌ای امروز ۱۲ مهر ۱۴۰۵؛ نرخ به ۲۵۷ هزار تومان کاهش یافت | فاصله با بازار آزاد بیشتر شد
عرضه رسمی ارز سهمیه‌ای که از شنبه ۱۱ مهر آغاز شده بود، امروز وارد دومین روز اجرا شد.
بر اساس نرخ اعلام‌شده، هر دلار با کارت ملی امروز ۲۵۷ هزار تومان به متقاضیان عرضه می‌شود. این رقم در نخستین روز اجرای طرح ۲۵۹ هزار تومان بود؛ بنابراین بازارساز در روز دوم نرخ فروش خود را کاهش داده است.
این کاهش در شرایطی رخ داده که وضعیت بازار آزاد کاملاً متفاوت است. قیمت دلار آزاد در معاملات امروز در برخی منابع به حدود ۲۷۰ هزار و ۳۰۰ تومان رسیده است؛ یعنی فاصله نرخ بانکی و بازار آزاد نسبت به روز نخست طرح نه‌تنها از بین نرفته، بلکه همچنان قابل توجه است.
همین واگرایی اکنون مهم‌ترین نکته طرح جدید بانک مرکزی است: نرخ عرضه رسمی پایین آمده، اما نرخ آزاد هنوز سیگنال نزولی قدرتمندی دریافت نکرده است.
چه کسانی می‌توانند ۱۰ هزار دلار بخرند؟
طبق جزئیات اعلام‌شده، افراد بالای ۱۸ سال می‌توانند با استفاده از کد ملی خود تا سقف ۱۰ هزار دلار ارز خریداری کنند.
پنج بانک ملت، ملی، تجارت، صادرات و سامان به‌عنوان بانک‌های عامل معرفی شده‌اند و متقاضیان باید به شعب منتخب آنها مراجعه کنند. جزئیات شعب و فرآیند مراجعه نیز از سوی بانک‌های عامل اعلام می‌شود.
برنامه جدید با سهمیه‌های محدود و چندصد دلاری متعارف سال‌های قبل تفاوت جدی دارد؛ زیرا سقف ۱۰ هزار دلار برای هر کد ملی، ظرفیت خرید بسیار بزرگ‌تری در اختیار متقاضی قرار می‌دهد.
همین موضوع باعث شده میزان استقبال مردم، نحوه تحویل ارز و استمرار عرضه طی روزهای آینده به یکی از مهم‌ترین متغیرهای بازار تبدیل شود.
پنج بانک عرضه‌کننده دلار سهمیه‌ای
بر اساس اعلام رسمی منتشرشده، عرضه ارز از طریق بانک‌های ملی، ملت، تجارت، صادرات و سامان انجام می‌شود.
در روز نخست نرخ پایه ۲۵۹ هزار تومان بود و امروز این رقم به ۲۵۷ هزار تومان کاهش یافته است.
این کاهش دو هزار تومانی نشان می‌دهد بانک مرکزی دست‌کم در سمت نرخ‌گذاری رسمی تلاش دارد فشار کاهشی ایجاد کند.
اما برای ارزیابی موفقیت طرح تنها قیمت روی تابلوی بانک کافی نیست. باید مشخص شود چه مقدار ارز واقعاً تحویل متقاضیان شده، چند نفر موفق به خرید شده‌اند و این عرضه تا چه زمانی ادامه پیدا می‌کند.
اگر حجم واقعی فروش پایین باشد، اثر نرخ ۲۵۷ هزار تومانی بر بازار آزاد محدود خواهد ماند.
عرضه یک میلیارد دلار در مرحله نخست
برنامه بانک مرکزی فقط به فروش روزانه در شعب محدود نیست.
طبق اطلاعات منتشرشده، ظرفیت کل طرح تا دو میلیارد دلار تعریف شده و در مرحله نخست قرار است حدود یک میلیارد دلار از طریق شعب منتخب بانک‌ها و صرافی‌های بانکی عرضه شود.
بانک مرکزی پیش‌تر اعلام کرده بود هدف این مداخله دفاع از یک عدد خاص برای نرخ ارز نیست، بلکه کاهش نوساناتی است که از نگاه سیاست‌گذار با متغیرهای بنیادی اقتصاد همخوانی ندارند.
در بیانیه ۱۰ مهر بانک مرکزی همچنین بر نقش نااطمینانی، فشارهای روانی و انتظارات بازار در افزایش نرخ ارز تاکید شده و خریدوفروش ارز و طلا از ابزارهای قانونی مداخله بازارساز عنوان شده است.
به این ترتیب عرضه ۱۰ هزار دلاری را باید بخشی از یک برنامه بزرگ‌تر برای افزایش عمق عرضه رسمی دانست.
فاصله دلار بانکی و آزاد چه پیامی دارد؟
در نرخ‌های فعلی، دلار بانکی ۲۵۷ هزار تومان است و بازار آزاد حوالی ۲۷۰ هزار تومان قرار دارد.
این فاصله یکی از حساس‌ترین نقاط طرح است؛ زیرا هرچه شکاف میان دو نرخ بزرگ‌تر شود، جذابیت خرید ارز از مسیر رسمی افزایش پیدا می‌کند.
اما وجود چنین فاصله‌ای به‌تنهایی به معنای امکان کسب سود قطعی نیست. شرایط تحویل، ضوابط بانکی، هزینه‌های جانبی و محدودیت‌های احتمالی استفاده یا انتقال ارز باید در محاسبه متقاضیان در نظر گرفته شود.
از منظر کل بازار نیز مسئله مهم‌تر این است که آیا عرضه رسمی می‌تواند بخشی از تقاضایی را که اکنون به بازار آزاد مراجعه می‌کند جذب کند یا خیر.
اگر پاسخ مثبت باشد، به‌تدریج باید نشانه آن در کاهش حجم تقاضا و کوچک‌تر شدن فاصله دو نرخ دیده شود.
چرا دلار آزاد با وجود عرضه بانکی پایین نیامد؟
روز نخست اجرای طرح پاسخ روشنی به این پرسش نداد.
فروش ارز شنبه با نرخ ۲۵۹ هزار تومان آغاز شد، اما دلار آزاد همان روز به سطوح بالاتری حرکت کرد. امروز نیز نرخ سهمیه‌ای به ۲۵۷ هزار تومان کاهش یافته، در حالی که دلار آزاد حدود ۲۷۰ هزار تومان است.
این رفتار نشان می‌دهد حداقل در دو روز نخست، عوامل افزایشی بازار از اثر اولیه طرح قوی‌تر بوده‌اند.
یکی از دلایل می‌تواند این باشد که بازار هنوز از حجم واقعی عرضه اطمینان ندارد. اعلام ظرفیت یک یا دو میلیارد دلاری با ورود واقعی همین میزان اسکناس به معاملات روزمره یکسان نیست.
عامل دیگر، تقاضای احتیاطی است. بخشی از خریداران ارز نه برای مصرف فوری بلکه برای حفظ ارزش دارایی وارد بازار می‌شوند؛ این نوع تقاضا معمولاً نسبت به اختلاف چند هزار تومانی قیمت حساسیت کمتری دارد و بیشتر به انتظارات آینده واکنش نشان می‌دهد.
نرخ پایین‌تر روز دوم چه معنایی دارد؟
کاهش نرخ سهمیه‌ای از ۲۵۹ به ۲۵۷ هزار تومان از دو زاویه قابل بررسی است.
از یک سو می‌تواند نشانه تلاش بازارساز برای افزایش جذابیت کانال بانکی و انتقال تقاضا از بازار آزاد باشد. هرچه فاصله قیمت رسمی با بازار آزاد بیشتر شود، متقاضی انگیزه بیشتری برای مراجعه به بانک پیدا می‌کند.
از سوی دیگر، اگر بازار آزاد همزمان همچنان صعودی باقی بماند، افزایش فاصله می‌تواند تقاضا برای سهمیه را بسیار بالا ببرد و فشار بیشتری بر ظرفیت اجرایی بانک‌ها وارد کند.
بنابراین آزمون اصلی طرح فقط «ارزان‌تر کردن نرخ» نیست؛ بانک مرکزی باید بتواند عرضه را در حجمی انجام دهد که نیاز بخش مهمی از تقاضای واقعی بازار را پوشش دهد.
آیا عرضه دو میلیارد دلاری می‌تواند دلار را کنترل کند؟
از نظر حجم اسمی، دو میلیارد دلار عدد قابل توجهی است؛ اما اثر آن به نحوه و زمان عرضه بستگی دارد.
اگر منابع در یک دوره کوتاه و با دسترسی گسترده وارد بازار شوند، می‌توانند بخشی از فشار تقاضا را تخلیه کنند. در مقابل، اگر عرضه تدریجی و محدود به تعداد اندکی شعب باشد، اثر آن ممکن است بیشتر روانی باقی بماند.
بانک مرکزی نیز گفته زمان، حجم و شیوه مداخله بر اساس وضعیت بازار، نیازهای اقتصاد و کفایت ذخایر تعیین خواهد شد.
به همین دلیل قضاوت درباره موفقیت یا شکست طرح تنها پس از دو روز زود است.
نشانه موفقیت زمانی دیده می‌شود که نرخ بازار آزاد به عرضه بانکی واکنش نشان دهد، نوسانات روزانه کاهش پیدا کند و فاصله میان دو بازار کوچک‌تر شود.
دلار سهمیه‌ای ارزان شد؛ آزمون اصلی تازه شروع شده است
جمع‌بندی معاملات امروز نشان می‌دهد بانک مرکزی در روز دوم سیاست تهاجمی‌تری در قیمت‌گذاری ارز سهمیه‌ای اتخاذ کرده است.
قیمت دلار بانکی از ۲۵۹ هزار تومان به ۲۵۷ هزار تومان کاهش یافته و سقف خرید نیز همچنان ۱۰ هزار دلار برای هر فرد بالای ۱۸ سال است. پنج بانک ملی، ملت، تجارت، صادرات و سامان مسئول اجرای طرح هستند و ظرفیت کل برنامه نیز تا دو میلیارد دلار اعلام شده است.
اما بازار آزاد فعلاً مسیر دیگری دارد و نرخ‌هایی در حوالی ۲۷۰ هزار تومان ثبت کرده است.
بنابراین مهم‌ترین سؤال روزهای آینده این نیست که دلار بانکی ۲۵۷ یا ۲۵۹ هزار تومان باشد؛ مسئله اصلی این است که چه حجم واقعی از ارز با این قیمت به دست متقاضیان می‌رسد و آیا این عرضه می‌تواند تقاضای بازار آزاد را کاهش دهد.
اگر عرضه گسترده و مستمر باشد، احتمال کاهش فاصله نرخ بانکی و آزاد وجود دارد. اما اگر تقاضای احتیاطی همچنان بالا بماند یا دسترسی به ارز بانکی محدود باشد، ممکن است شکاف فعلی ادامه پیدا کند.
روز دوم طرح یک پیام روشن دارد: بانک مرکزی نرخ خود را پایین آورده، اما بازار آزاد هنوز تسلیم نشده است.