قیمت دام زنده کاهش یافت؛ چرا گوشت هنوز بالای ۲ میلیون تومان است؟ / هشدار درباره انباشت دام
جواد آزاد، نایبرئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون، در تازهترین اظهارات خود اعلام کرده شرایط تولید دام به دلیل وضعیت مساعد اقلیمی و تولید مناسب علوفه مطلوب است و افزایش عرضه دام سبک در روزهای اخیر باعث کاهش قیمتها شده است.
به گفته او، متوسط قیمت دام زنده اکنون حدود ۷۰۰ هزار تومان است. آزاد همچنین گفته دامداران برای تأمین نهادههای مورد نیاز خود از سامانه بازارگاه مشکل خاصی ندارند.
این اظهارات با نرخهای ثبتشده در روز گذشته نیز همخوانی دارد. دادههای اتحادیه سراسری صنعت دامپروران برای ۶ مهر نشان میداد قیمت گوسفند زنده در استانهای مورد بررسی بین ۷۱۰ هزار تا ۷۲۲ هزار و ۵۰۰ تومان و قیمت گوساله زنده بین ۶۶۵ هزار تا ۷۱۵ هزار تومان در هر کیلو بوده است.
در نتیجه، متوسط ۷۰۰ هزار تومانی مطرحشده برای دام زنده در محدودهای قرار دارد که دادههای بازار نیز آن را تأیید میکنند.
چرا گوشت با وجود افت دام هنوز گران است؟
مهمترین پرسش بازار اکنون همین است.
در حالی که بهای دام زنده کاهش پیدا کرده، قیمت مصرفکننده هنوز فاصله زیادی با آن دارد. دادههای بازار در روز سهشنبه ۷ مهر نشان میدهد ران ممتاز گوسفندی حدود ۲ میلیون و ۲۹۰ هزار تومان، سردست گوسفندی یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان، راسته با استخوان گوسفندی یک میلیون و ۷۵۰ هزار تومان و ران پاکشده گوساله حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان به ازای هر کیلو قیمت دارد. حتی شقه لاشه گوسفندی نیز حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار تومان عرضه شده است.
این ارقام نشان میدهد فاصله قیمت از دامداری تا خردهفروشی همچنان بسیار بالاست.
البته مقایسه قیمت دام زنده با گوشت آماده مصرف باید با احتیاط انجام شود؛ زیرا تمام وزن دام زنده به گوشت قابل فروش تبدیل نمیشود. افت وزن هنگام کشتار، استخوان، پوست، ضایعات، هزینه کشتارگاه، حملونقل، سردخانه، بستهبندی و حاشیه سود توزیع همگی به قیمت نهایی اضافه میشوند.
با این حال، وقتی فاصله میان قیمت دام زنده و برخی قطعات خردهفروشی به بیش از دو یا سه برابر میرسد، بحث کارایی شبکه توزیع و میزان حاشیههای واسطهای دوباره پررنگ میشود.
«قیمت منطقی لاشه کمتر از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است»
جواد آزاد در همین زمینه گفته است «قیمت منطقی لاشه» در شرایط فعلی باید کمتر از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان باشد، اما گوشت با نرخهای بالاتری عرضه میشود.
این نکته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا منظور از این رقم، لزوماً قیمت تمام قطعات گوشت برای مصرفکننده نیست. قطعات ممتاز مانند ران، راسته و ماهیچه معمولاً گرانتر از قیمت لاشه فروخته میشوند و بخشهایی مانند گردن، قلوهگاه یا قلم نرخ پایینتری دارند.
برای نمونه، در بازار امروز گردن گوسفندی حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان و قلوهگاه گوساله حدود ۹۲۰ هزار تومان قیمت دارد؛ در حالی که ران ممتاز گوسفندی بیش از ۲.۲ میلیون تومان عرضه میشود.
بنابراین مسئله اصلی، تفاوت میان ارزش لاشه و نحوه قیمتگذاری قطعات مختلف در زنجیره توزیع است.
آیا ایران واقعاً به واردات گوشت قرمز نیاز ندارد؟
آزاد معتقد است با توجه به افزایش عرضه و وضعیت فعلی تولید، نیازی به واردات گوشت قرمز نیست. او حتی نگرانی اصلی را کمبود عرضه نمیداند، بلکه از احتمال انباشت دام در واحدهای تولیدی سخن میگوید.
این دیدگاه تنها از سوی او مطرح نشده است. مدیرعامل اتحادیه دام سبک نیز در هفتههای گذشته اعلام کرده بود تولید سالانه گوشت قرمز کشور بیش از ۹۰۰ هزار تن است و با توجه به زایشهای پاییزی و کاهش قدرت خرید خانوار، احتمال مازاد دام وجود دارد. او معتقد بود برای مصرف خانوار نیازی به واردات گسترده گوشت نیست.
از سوی دیگر، رئیس شورای تأمین دام کشور در سوم مهر اعلام کرده بود با افزایش عرضه دام به کشتارگاهها، تولید گوشت قرمز در پاییز میتواند به حدود ۵۵ تا ۶۰ هزار تن در ماه برسد؛ رقمی نزدیک به برآورد نیاز ماهانه بازار.
البته تصمیم درباره واردات فقط بر اساس حجم تولید گرفته نمیشود. قیمت، ذخایر راهبردی، کیفیت عرضه، پراکندگی منطقهای و سیاست تنظیم بازار نیز در تصمیم دولت نقش دارند.
خطر تازه؛ دامدار تولید دارد اما مشتری ندارد؟
بخش مهمتر اظهارات جدید به کاهش قدرت خرید خانوار مربوط است.
افزایش قیمت گوشت در ماههای گذشته باعث شده بخشی از خانوارها مصرف خود را محدود کنند یا به سمت محصولات پروتئینی ارزانتر حرکت کنند. اگر عرضه دام افزایش یابد اما تقاضای مصرفکننده همراه آن رشد نکند، دامدار با دو انتخاب دشوار روبهرو میشود: نگهداری دام با هزینه خوراک بیشتر یا فروش با قیمت پایینتر.
این وضعیت میتواند در کوتاهمدت قیمت دام را کاهش دهد، اما اگر دامداران به دلیل زیان یا نبود مشتری تولید را محدود کنند، در دورههای بعدی دوباره تعادل بازار تغییر خواهد کرد.
به همین دلیل، کاهش قیمت دام به تنهایی لزوماً یک خبر کاملاً مثبت برای زنجیره تولید نیست؛ مخصوصاً اگر سهم تولیدکننده از قیمت نهایی کاهش پیدا کند، اما مصرفکننده همچنان گوشت را گران بخرد.
شناسنامهدار شدن گوشت چه مشکلی را حل میکند؟
یکی دیگر از محورهای مهم اظهارات آزاد، لزوم شناسنامهدار شدن گوشت قرمز است.
او گفته با اجرای نظام شناسنامه و رهگیری، گوشت باید بر اساس کیفیت، جنس و نوع دام عرضه شود تا برای مثال گوشت میش با قیمت گوشت بره نر فروخته نشود. وی مدعی شده حدود ۵۰ درصد گوشت موجود در بازار مربوط به دام ماده است، اما بعضاً با نرخ دام نر عرضه میشود.
بحث رهگیری محصول پیشتر نیز مطرح بوده است. بر اساس ماده ۳۵ برنامه هفتم، شناسنامهدار کردن محصولات کشاورزی برای ایجاد قابلیت رهگیری مبدأ و مدیریت بهتر نهادهها پیشبینی شده و فعالان بخش دام معتقدند اجرای آن در بازار گوشت میتواند شفافیت قیمت و کیفیت را افزایش دهد.
اجرای چنین مدلی میتواند به خریدار نشان دهد گوشت متعلق به چه نوع دام، چه سن و چه سطح کیفی است؛ موضوعی که در بازاری با اختلاف قیمت بالا میان گوشت بره، میش و دام سنگین اهمیت زیادی دارد.
نهاده دامی فعلاً مشکل اصلی بازار نیست
بخش دیگری از تصویر فعلی به نهادههای دامی بازمیگردد.
آزاد اعلام کرده دامداران میتوانند نهادههای مورد نیاز خود را از سامانه بازارگاه تهیه کنند. پیشتر نیز معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده بود محدودیت سهمیه خرید نهاده در بازارگاه برداشته شده و تولیدکنندگان امکان خرید سهمیههای خود را بدون محدودیت دارند.
اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، دستکم از سمت دسترسی به خوراک دام فشار فوری برای جهش قیمت ایجاد نمیشود.
با این حال، نرخ نهاده، هزینه حمل، قیمت ارز و هزینه نگهداری دام همچنان متغیرهایی هستند که میتوانند بر قیمت تمامشده تولید اثر بگذارند.
قیمت گوشت در مهر کاهش مییابد؟
شرایط فعلی بازار چند نشانه کاهشی دارد: عرضه دام بالا رفته، متوسط قیمت دام سبک کاهش پیدا کرده، فعالان صنفی از کمبود تولید صحبت نمیکنند و تقاضای مصرفی نیز تحت فشار قدرت خرید قرار دارد. این مجموعه عوامل میتواند زمینه کاهش یا دستکم ثبات قیمت گوشت را فراهم کند.
با این حال، دادههای خردهفروشی ۷ مهر هنوز کاهش گستردهای را نشان نمیدهد و بسیاری از قطعات گوسفندی همچنان بین ۱.۷ تا بیش از ۲.۲ میلیون تومان قرار دارند.
بنابراین اگر افت قیمت دام قرار باشد به سفره خانوار منتقل شود، مهمترین آزمون بازار در هفتههای آینده عملکرد شبکه کشتار، توزیع و خردهفروشی خواهد بود.
در مجموع، تازهترین دادهها نشان میدهد بازار ایران فعلاً با کمبود دام مواجه نیست؛ بلکه مسئله اصلی فاصله زیاد قیمت تولید تا مصرف است. اگر عرضه بالای پاییز ادامه پیدا کند و سازوکار توزیع شفافتر شود، امکان کاهش فشار قیمتی وجود دارد. اما اگر افت نرخ دام فقط سهم تولیدکننده را کاهش دهد و قیمت خردهفروشی ثابت بماند، تناقض فعلی بازار گوشت همچنان ادامه خواهد داشت.
