خانه ارزان برای زوجهای جوان؛ تحویل ۶ هزار واحد طرح «آشیان» از مهر آغاز میشود
طرح مسکن استیجاری «آشیان» که ثبتنام آن از تابستان به صورت مرحلهای در استانهای مختلف آغاز شده، اکنون به یکی از مهمترین مراحل اجرایی خود رسیده است.
رضا فرهادزاده، مدیرکل طرحریزی و پایش طرحهای مسکن وزارت راه و شهرسازی، امروز اعلام کرد برای این طرح در ۱۸ استان ظرفیت ۹ هزار واحدی در نظر گرفته شده و از این تعداد، حدود ۶ هزار واحد مسکونی بالفعل تأمین شده است.
این یعنی حدود دو سوم ظرفیت اعلامشده فعلاً پشتوانه واحد مسکونی دارد و وزارت راه قصد دارد فرآیند تحویل بخش عمده این واحدها را از مهرماه آغاز کند.
تحویل خانههای طرح آشیان از چه زمانی شروع میشود؟
براساس اعلام وزارت راه و شهرسازی، واحدهای آماده در استانهایی مانند اردبیل، قزوین، زنجان و سایر استانهایی که ثبتنام آنها زودتر انجام شده، از مهرماه طی مراسمهای رسمی به متقاضیان منتخب تحویل میشود.
این زمانبندی نتیجه شروع زودتر ثبتنام در برخی استانهاست.
طرح آشیان از خرداد و تیر به شکل مرحلهای فعال شد و هر استان پس از آماده شدن ظرفیت مسکن، وارد فرآیند پذیرش متقاضیان شد. وزارت راه به جای باز کردن سراسری ثبتنام، استانها را مرحله به مرحله وارد سامانه کرد تا هم حجم مراجعات کنترل شود و هم ثبت درخواست بدون وجود واحد آماده اتفاق نیفتد.
تهران و مشهد دیرتر خانه میگیرند
تهران و خراسان رضوی وضعیت متفاوتی دارند.
ثبتنام این دو استان از ۳ شهریور ۱۴۰۵ و همزمان با هفته دولت آغاز شد. وزارت راه در آن مرحله بیش از سه هزار واحد استیجاری را برای زوجهای جوان در تهران و خراسان رضوی عرضه کرد.
اکنون فرهادزاده میگوید بیش از ۲۶۰۰ واحد از ظرفیت فعلی مربوط به همین دو استان است.
اما چون ثبتنام آنها نسبت به سایر استانها دیرتر آغاز شده، مرحله پالایش، امتیازدهی و تطبیق متقاضی با واحد هنوز در حال تکمیل است. به همین دلیل تحویل واحدهای تهران و خراسان رضوی به بعد از آبانماه موکول شده است.
طرح آشیان دقیقاً چیست؟
یکی از نکاتی که ممکن است برای متقاضیان ابهام ایجاد کند، ماهیت این طرح است.
آشیان یک پروژه مشابه مسکن مهر یا نهضت ملی مسکن برای واگذاری مالکیت واحد به خانوار نیست.
این طرح، مسکن استیجاری حمایتی دولت برای زوجهای جوان فاقد مسکن است.
وزارت راه واحدهای آماده را در اختیار خانوار منتخب قرار میدهد و متقاضی بهجای خرید ملک، برای مدتی مشخص با اجارهای کمتر از نرخ بازار در آن سکونت خواهد کرد.
هدف اصلی این سیاست آن است که زوجهای تازهازدواجکرده در سالهای نخست زندگی مجبور نباشند تمام درآمد خود را صرف اجارهبهای بازار آزاد کنند.
چه کسانی میتوانند در طرح آشیان خانه بگیرند؟
شرایط رسمی اعلامشده برای متقاضیان چند محدودیت مهم دارد.
نخست اینکه از تاریخ ازدواج رسمی زوج نباید بیش از پنج سال گذشته باشد.
متقاضی، همسر و افراد تحت تکفل او نیز نباید در پنج سال گذشته مالک مسکن یا زمین با کاربری مسکونی بوده باشند.
شرط دیگر قرار گرفتن خانوار در دهکهای درآمدی یک تا شش براساس استعلام پایگاه رفاه ایرانیان و تأیید سامانه استحقاقسنجی است.
همچنین متقاضی یا همسر او باید حداقل پنج سال سابقه سکونت در مجموعه شهری مورد تقاضا داشته باشد و فرم «ج» هر دو نفر نیز سبز باشد.
به این ترتیب، طرح برای خانوارهایی طراحی شده که نه ملک دارند و نه از حمایتهای ملکی قبلی دولت استفاده کردهاند.
اجاره خانههای آشیان چقدر است؟
شاید جذابترین بخش طرح، تخفیف اجارهبها باشد.
طبق شرایط رسمی وزارت راه:
دهکهای اول و دوم فقط معادل ۳۵ درصد اجارهبهای روز بازار را پرداخت میکنند.
دهکهای سوم و چهارم معادل ۴۵ درصد نرخ روز و دهکهای پنجم و ششم ۵۵ درصد اجارهبهای روز بازار را خواهند پرداخت.
برای مثال اگر اجاره متعارف یک واحد مشابه در منطقهای ۲۰ میلیون تومان در ماه باشد، خانوار دهک اول یا دوم براساس این نسبت حدود هفت میلیون تومان پرداخت میکند.
برای دهک پنجم یا ششم نیز همین ملک در مثال فرضی، حدود ۱۱ میلیون تومان اجاره خواهد داشت.
البته مبلغ واقعی هر واحد به شهر، منطقه، متراژ و ارزیابی نرخ روز بستگی دارد.
مدت سکونت در خانه دولتی چقدر است؟
استفاده از واحدهای آشیان دائمی نیست.
حداکثر دوره سکونت هر خانوار پنج سال تعیین شده است و ادامه استفاده در هر سال مشروط به این است که شرایط خانوار همچنان برقرار باشد.
بنابراین اگر در طول این مدت وضعیت خانوار به گونهای تغییر کند که دیگر شرایط قانونی طرح را نداشته باشد، تمدید اجاره در سال بعد تضمینشده نخواهد بود.
این سازوکار نشان میدهد دولت آشیان را بیشتر بهعنوان یک «پل موقت حمایتی» در سالهای نخست ازدواج طراحی کرده، نه سکونتگاه دائمی خانوار.
ثبتنام به معنی تحویل قطعی خانه نیست
این موضوع برای متقاضیان بسیار مهم است.
وزارت راه صراحتاً اعلام کرده که ثبت درخواست در سامانه به معنای تأیید نهایی یا تعهد قطعی دولت برای تخصیص واحد نیست.
پس از ثبتنام، اطلاعات خانوار بررسی و متقاضیان براساس شرایط و میزان اولویت رتبهبندی میشوند.
اولویتبندی به ترتیب براساس عواملی مانند دهک درآمدی، تعداد فرزندان و میزان آسیبپذیری خانوار ــ برای مثال وجود فرد دارای معلولیت یا سالمند ــ انجام میشود.
پس از پایان این مرحله، فقط به تعداد واحدهای تأمینشده، متقاضیان میتوانند وارد مرحله انتخاب و انعقاد قرارداد شوند.
همین فرآیند توضیح میدهد چرا بین پایان ثبتنام و تحویل خانه چند هفته فاصله وجود دارد.
چرا ۹ هزار ثبتنام اما فقط ۶ هزار واحد تأمین شده؟
آمار جدید وزارت راه دو عدد متفاوت را کنار هم قرار میدهد: ظرفیت ۹ هزار واحدی ثبتنام و ۶ هزار واحد تأمینشده.
این فاصله نشان میدهد هنوز حدود یکسوم ظرفیت پیشبینیشده به مرحله تأمین قطعی نرسیده است.
به عبارت دیگر، وزارت راه ممکن است برای یک استان یا شهر ظرفیت پذیرش تعریف کرده باشد، اما بخشی از واحدهای مورد نیاز هنوز باید از مسیر خرید، املاک در اختیار دولت یا همکاری با بخش خصوصی تکمیل شوند.
این مسئله یکی از نقاطی است که سرعت گسترش طرح آشیان را تعیین خواهد کرد.
هدف دولت فقط همین ۶ هزار واحد نیست
برنامه بلندمدت وزارت راه بسیار بزرگتر از گام فعلی است.
فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، اخیراً اعلام کرده هدفگذاری دولت تأمین و ساخت ۷۵ هزار واحد مسکن استیجاری با مشارکت بخش خصوصی است.
این یعنی ۶ هزار واحد فعلی را باید فاز نخست یک برنامه گستردهتر دانست.
مدل اصلی آینده نیز قرار است بر مشارکت بخش خصوصی استوار باشد؛ دولت زمین یا مشوق ارائه میکند و سازنده، واحدهایی تولید میکند که برای دوره مشخص وارد بازار استیجاری حمایتی میشوند.
اگر این برنامه محقق شود، ظرفیت طرح میتواند بیش از ۱۲ برابر تعداد فعلی شود.
آیا ۶ هزار واحد میتواند بازار اجاره را کنترل کند؟
در مقیاس کل بازار مسکن ایران، خیر.
شش هزار واحد برای تغییر محسوس نرخ اجاره در کل کشور عدد بزرگی نیست.
اما هدف نخست طرح نیز کاهش عمومی نرخ اجاره در تمام بازار نیست؛ جامعه هدف آن زوجهای جوان کمدرآمد و میاندرآمد فاقد مسکن است.
برای یک خانوار دهک اول یا دوم که باید به جای ۱۰۰ درصد اجاره بازار فقط ۳۵ درصد آن را بپردازد، این حمایت میتواند تأثیر بسیار بزرگی بر هزینه ماهانه زندگی داشته باشد.
اثر کلان طرح زمانی محسوستر میشود که هدف ۷۵ هزار واحدی به مرحله اجرا و تحویل برسد.
متقاضیان از کجا باید وضعیت خود را پیگیری کنند؟
فرآیند ثبتنام و استعلام از طریق سامانه جامع طرحهای حمایتی مسکن وزارت راه و شهرسازی انجام میشود.
در این سامانه وضعیت فرم «ج»، مالکیت، تاریخ ازدواج، وضعیت تأهل و شرایط محل سکونت بهصورت سیستمی بررسی میشود و فردی که یکی از شروط اصلی را نداشته باشد، امکان عبور به مراحل بعدی ثبت درخواست را نخواهد داشت.
وزارت راه همچنین اعلام کرده ثبتنام در استانها دائمی نیست و هر زمان ظرفیت جدید آماده شود، فراخوان تازه منتشر خواهد شد.
بنابراین افرادی که در مرحله فعلی امکان ثبتنام نداشتهاند، باید منتظر بازگشایی ظرفیت جدید شهر یا استان خود باشند.
مهرماه؛ اولین آزمون جدی طرح آشیان
طرح آشیان اکنون از مرحله اعلام سیاست و ثبتنام وارد مهمترین آزمون اجرایی خود میشود.
وزارت راه اعلام کرده برای ۹ هزار واحد ظرفیت ثبتنام ایجاد شده، حدود ۶ هزار واحد تأمین شده و تحویل بخش عمده آنها از مهر آغاز خواهد شد. تهران و خراسان رضوی نیز به دلیل زمانبندی ثبتنام، پس از آبان وارد مرحله تحویل میشوند.
اگر تحویل این واحدها مطابق برنامه انجام شود، آشیان میتواند یکی از معدود طرحهای حمایتی مسکن باشد که در فاصله کوتاهی از ثبتنام به استفاده واقعی خانوار میرسد.
اما چالش اصلی پس از این ۶ هزار واحد آغاز میشود.
موفقیت واقعی طرح زمانی مشخص خواهد شد که دولت بتواند ظرفیت محدود فعلی را به هدف ۷۵ هزار واحدی نزدیک کند؛ زیرا در بازاری که اجارهبها بخش بزرگی از درآمد زوجهای جوان را میبلعد، چند هزار واحد شروع مهمی است، اما برای اثرگذاری گسترده کافی نیست.
