سقوط سنگین قیمت نفت و گاز؛ چرا برنت و WTI بیش از ۶ درصد ریزش کردند؟
تازهترین دادههای بازار انرژی نشان میدهد بیشتر شاخصهای نفت خام، گاز طبیعی و فرآوردههای نفتی در معاملات اخیر وارد محدوده منفی شدهاند.
قیمت نفت خام وست تگزاس اینترمدیت یا WTI با کاهش ۵.۶۴ دلاری، معادل ۶.۳۲ درصد، به ۸۳.۶۷ دلار در هر بشکه رسید. نفت برنت نیز ۶.۳۹ دلار، معادل ۶.۶۰ درصد، افت کرد و در سطح ۹۰.۳۹ دلار معامله شد.
این ارقام با جهت کلی معاملات روز دوشنبه ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶ همخوانی دارد. گزارشهای لحظهای بازار نشان میدهد برنت و WTI پس از چند هفته صعود تحت تأثیر کاهش نگرانیها درباره ادامه درگیری آمریکا و ایران، بیش از ۶ درصد عقبنشینی کردند. برنت در مقطعی به محدوده ۹۰ دلار و نفت آمریکا به حدود ۸۳ تا ۸۴ دلار رسید.
افت قیمتها تنها به برنت و WTI محدود نبود. نفت موربان امارات با کاهش ۱۰.۱۲ دلاری و افت ۹.۴۴ درصدی به ۹۷.۰۵ دلار در هر بشکه رسید. دادههای تاریخی نشان میدهد موربان در جلسه معاملاتی قبل جهشی نزدیک به ۲۰ درصد را تجربه کرده بود؛ بنابراین بخشی از ریزش اخیر را میتوان اصلاح شدید افزایش قبلی دانست.
شاخص WTI میدلند نیز با کاهش ۴.۸۱ دلاری، معادل ۵.۲۸ درصد، به ۸۶.۲۳ دلار رسید؛ حرکتی که نشان میدهد فشار فروش تقریباً تمام شاخصهای مهم نفت آمریکا را دربر گرفته است.
چرا قیمت نفت ناگهان سقوط کرد؟
مهمترین عامل ریزش قیمت نفت، کاهش موقت ریسک ژئوپلیتیکی در خاورمیانه است. پس از آنکه آمریکا و ایران در تعطیلات آخر هفته از انجام حملات جدید خودداری کردند، بازار احتمال داد مسیر برای مذاکرات سیاسی و کاهش درگیریها باز شده باشد.
در هفتههای قبل، اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز و همچنین ناامنی در دریای سرخ، نگرانی شدیدی درباره عرضه نفت عربستان، ایران، عراق، امارات و دیگر تولیدکنندگان منطقه ایجاد کرده بود. همین نگرانیها قیمت برنت را به محدوده ۱۰۰ دلار رساند.
اما توقف حملات سبب شد معاملهگران بخشی از «حقبیمه ژئوپلیتیکی» را از قیمت نفت خارج کنند. به بیان ساده، هنگامی که احتمال قطع عرضه کاهش پیدا میکند، خریداران حاضر نیستند همان قیمتهای بالای دوران اوج بحران را پرداخت کنند.
با وجود این، افت کنونی به معنای پایان کامل ریسکهای بازار نیست. گزارشها حاکی از آن است که تردد نفتکشها در تنگه هرمز و بابالمندب همچنان پایینتر از شرایط عادی قرار دارد و هرگونه شکست مذاکرات یا حمله تازه میتواند قیمت نفت را بار دیگر صعودی کند.
افت گاز طبیعی و فرآوردههای نفتی
در بازار گاز طبیعی نیز قیمتها نزولی بود. گاز طبیعی با کاهش ۰.۱۱۶ دلاری، معادل ۴.۰۴ درصد، در سطح ۲.۷۵۵ دلار به ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا قرار گرفت.
افزایش تولید گاز آمریکا، کاهش جریان گاز ورودی به پایانههای صادرات LNG و سطح نسبتاً بالای ذخایر از عوامل فشار بر قیمت گاز محسوب میشوند. در میانه ژوئیه، موجودی گاز آمریکا به ۳.۰۲۴ تریلیون فوت مکعب رسیده بود که حدود ۶.۴ درصد بالاتر از میانگین پنجساله گزارش شد.
در بخش فرآوردهها، قیمت بنزین با افت ۰.۱۲۱ دلاری و کاهش ۳.۵۷ درصدی به ۳.۲۷۵ دلار رسید. نفت گرمایشی نیز ۰.۱۱۴ دلار، معادل ۲.۷۲ درصد، کاهش یافت و در سطح ۴.۰۶۷ دلار معامله شد.
کاهش قیمت نفت خام معمولاً هزینه خوراک پالایشگاهها را پایین میآورد و بر قیمت فرآوردهها فشار وارد میکند؛ اما بازار بنزین و سوختهای میانتقطیر همچنان با محدودیتهایی روبهرو است. ذخایر پایین برخی فرآوردهها، اختلال مسیرهای صادراتی و حاشیه سود بالای پالایشگاهها نشان میدهد کاهش قیمت بنزین و نفت گرمایشی ممکن است به اندازه ریزش نفت خام پایدار یا عمیق نباشد.
معمای رشد سبد نفتی اوپک و هند
در حالی که قیمت قراردادهای آتی نفت سقوط کرده، سبد نفتی اوپک با افزایش ۸.۲۳ دلاری و رشد ۸.۷۱ درصدی به حدود ۱۰۲.۸ دلار رسیده است. سبد نفتی هند نیز با رشد ۱۰.۱۴ دلاری، معادل ۱۰.۸۸ درصد، در محدوده ۱۰۳.۳ دلار قرار دارد.
در نگاه نخست، رشد این دو شاخص با سقوط برنت و WTI متناقض به نظر میرسد؛ اما دلیل اصلی این تفاوت، زمان ثبت و نحوه محاسبه قیمتهاست.
برنت، WTI و موربان در بازارهای آتی معامله میشوند و تقریباً بلافاصله به اخبار سیاسی واکنش نشان میدهند. در مقابل، سبد نفتی اوپک از میانگین قیمت چند نوع نفت خام فیزیکی تشکیل میشود و معمولاً با یک یا چند روز تأخیر منتشر میشود. دادههای سبد هند نیز در برخی پایگاههای قیمتی با حدود سه تا چهار روز تأخیر نمایش داده میشود.
بنابراین افزایش سبد اوپک و هند عمدتاً بازتاب روزهایی است که نگرانی درباره اختلال عرضه و عبور نفتکشها از تنگه هرمز در اوج قرار داشت؛ در حالی که قیمتهای نزولی برنت و WTI واکنش سریع بازار به اخبار جدید درباره کاهش تنشهاست.
به همین دلیل، نمیتوان صرفاً با کنار هم قرار دادن درصد تغییر این شاخصها نتیجه گرفت که نفت کشورهای اوپک در همان ساعت افزایش یافته و نفت آمریکا یا اروپا سقوط کرده است.
آیا روند نزولی قیمت نفت ادامه پیدا میکند؟
چشمانداز کوتاهمدت نفت بیش از هر عامل دیگری به وضعیت امنیتی خاورمیانه و مسیر عبور محمولهها از تنگه هرمز وابسته است. در صورت تثبیت آتشبس و بازگشت کامل نفتکشها، بخشی دیگر از ریسک جنگی قیمت نفت تخلیه خواهد شد.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا در گزارش ژوئیه پیشبینی کرده است متوسط قیمت برنت در سهماهه سوم سال ۲۰۲۶ به حدود ۷۴ دلار برسد. این نهاد افزایش عرضه جهانی و کاهش سرعت برداشت از ذخایر را از عوامل فشار بر قیمتها میداند.
از سوی دیگر، اوپک پیشبینی رشد تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ را برای سومین ماه متوالی کاهش داده و به حدود ۷۸۰ هزار بشکه در روز رسانده است. آژانس بینالمللی انرژی نیز انتظار دارد تقاضای جهانی نفت در مجموع سال ۲۰۲۶ حدود یک میلیون بشکه در روز کاهش یابد؛ هرچند برای سال ۲۰۲۷ بازگشت رشد مصرف را پیشبینی میکند.
کاهش انتظارات تقاضا در کنار افزایش عرضه، سناریوی نزولی بازار را تقویت میکند. با این حال، اگر مذاکرات سیاسی شکست بخورد، تنگه هرمز دوباره محدود شود یا حملات به زیرساختهای انرژی منطقه افزایش یابد، قیمت برنت میتواند با سرعت زیادی به بالای ۱۰۰ دلار بازگردد.
پیام ریزش نفت برای اقتصاد جهانی
کاهش قیمت نفت برای کشورهای واردکننده انرژی خبر مثبتی است؛ زیرا هزینه حملونقل، تولید صنعتی و واردات سوخت را کاهش میدهد و میتواند فشارهای تورمی را محدود کند. بازارهای سهام و اوراق قرضه نیز به افت نفت واکنش مثبت نشان دادهاند، زیرا کاهش هزینه انرژی احتمال افزایش نرخ بهره با هدف مقابله با تورم را کمتر میکند.
در مقابل، ادامه ریزش نفت میتواند درآمد کشورهای صادرکننده، شرکتهای بزرگ انرژی و پروژههای پرهزینه تولید نفت را تحت فشار قرار دهد.
در مجموع، سقوط اخیر برنت، WTI، موربان و گاز طبیعی بیش از آنکه نشانه پایان بحران انرژی باشد، واکنش سریع بازار به کاهش موقت تنشهای سیاسی است. اختلاف جهت سبد اوپک و هند نیز عمدتاً از تأخیر زمانی دادهها ناشی میشود. اکنون معاملهگران منتظرند مشخص شود آرامش اخیر به توافقی پایدار تبدیل خواهد شد یا بازار انرژی بار دیگر وارد دورهای از نوسان شدید و جهش قیمتها میشود.
