بورس زیر سایه شایعات جنگی؛ خروج یک همت پول حقیقی و توقف صعود شاخص کل
بازار سرمایه در آخرین روز معاملاتی هفته، یکی از پرنوسانترین شروعهای خود را تجربه کرد. بورس تهران که تحتتأثیر رشد قدرتمند روز گذشته، معاملات را با افزایش تقاضا آغاز کرده بود، در کمتر از یک ساعت با موجی از احتیاط و افزایش عرضه در نمادهای بزرگ مواجه شد.
بر اساس آمار منتشرشده تا ساعت ۱۰ صبح چهارشنبه ۳۱ تیر ۱۴۰۵، حدود یک همت، معادل هزار میلیارد تومان، پول حقیقی از بازار سرمایه خارج شد. در همین مقطع، ۴۶ درصد نمادها با کاهش قیمت معامله میشدند؛ با وجود این، تعداد نمادهای مثبت همچنان از نمادهای منفی بیشتر بود.
این واگرایی میان شاخص کل، جریان پول و وضعیت عمومی نمادها، تصویری پیچیده از رفتار معاملهگران ارائه میکند؛ بازاری که از یک طرف نسبت به تشدید احتمالی جنگ و اخبار امنیتی حساس است و از طرف دیگر، در بخشی از صنایع همچنان با تقاضای بنیادی روبهروست.
شاخص کل چگونه رشد ۲۱ هزار واحدی را از دست داد؟
شاخص کل بورس در دقایق ابتدایی معاملات بیش از ۲۱ هزار واحد افزایش یافت و برای مدت کوتاهی بالاتر از سطح پایانی روز گذشته قرار گرفت. با افزایش شایعات در شبکههای اجتماعی درباره شنیدهشدن صدای انفجار و فعالیت سامانههای پدافندی در پایتخت، عرضه در نمادهای شاخصساز شدت گرفت و رشد بازار متوقف شد.
تا ساعت ۱۰، شاخص کل با افتی محدود در حدود ۵۰۰ واحد، در محدوده چهار میلیون و ۸۸۷ هزار واحد قرار گرفت. این عدد نشان میداد بخش بزرگی از خریداران ابتدای بازار عقبنشینی کردهاند، اما فشار فروش هنوز به اندازهای نبود که شاخص وارد یک سقوط سنگین شود.
در بهروزرسانیهای بعدی بازار، حدود ساعت ۱۰:۴۹، شاخص کل به محدوده چهار میلیون و ۸۸۳ هزار واحد عقب نشست و افت آن نسبت به روز گذشته به حدود ۳۷۰۰ تا ۳۸۰۰ واحد رسید. همزمان، شاخص هموزن همچنان مثبت باقی ماند؛ موضوعی که فشار بیشتر فروش بر شرکتهای بزرگ و شاخصساز را تأیید میکند.
در زمان تنظیم این گزارش، تأیید رسمی و مستقلی درباره شایعات امنیتی مطرحشده در ساعات ابتدایی بازار منتشر نشده بود. بنابراین، واکنش منفی معاملهگران را باید بیش از آنکه نتیجه یک رویداد قطعی دانست، واکنش به افزایش نااطمینانی و ریسک ادراکشده ارزیابی کرد.
بازار سبزتر از چیزی است که شاخص کل نشان میدهد
تا ساعت ۱۰ صبح، ۳۸۶ نماد مثبت و ۳۳۶ نماد منفی معامله میشدند. همچنین ۲۰۳ نماد دارای صف خرید بودند، در حالی که تعداد صفهای فروش به ۸۶ نماد میرسید.
در دامنههای قیمتی نیز ۲۷۰ نماد در بازه مثبت دو تا مثبت سه درصد معامله میشدند. در مقابل، فراوانی نمادهای حاضر در محدوده منفی دو تا منفی سه درصد ۱۶۵ نماد بود. این ارقام نشان میدهد اگرچه شاخص کل منفی شد، فشار فروش به همه بخشهای بازار گسترش پیدا نکرد.
منفیشدن شاخص کل در کنار مثبتماندن بخش بزرگتری از نمادها معمولاً زمانی اتفاق میافتد که چند شرکت بزرگ با ارزش بازار بالا تحت فشار فروش قرار میگیرند. از آنجا که وزن این شرکتها در محاسبه شاخص کل بیشتر است، کاهش قیمت آنها میتواند اثر مثبت دهها سهم کوچک و متوسط را خنثی کند.
مثبتماندن شاخص هموزن در بهروزرسانیهای بعدی نیز همین برداشت را تقویت کرد. دادههای بازار نشان میداد شاخص هموزن با وجود افت شاخص کل، حدود ۰.۷ درصد افزایش یافته است؛ بنابراین بازار ۳۱ تیر را نمیتوان صرفاً با مشاهده رنگ شاخص کل، کاملاً منفی توصیف کرد.
خروج پول حقیقی چه پیامی برای بورس دارد؟
خروج حدود یک همت پول حقیقی در یک ساعت ابتدایی معاملات، مهمترین علامت احتیاط در بازار بود. سرمایهگذاران حقیقی معمولاً در زمان افزایش ریسکهای سیاسی و نظامی، سریعتر از معاملهگران حقوقی به اخبار واکنش نشان میدهند و بخشی از دارایی خود را به وجه نقد، طلا، ارز یا صندوقهای کمریسک منتقل میکنند.
البته آمار خالص ورود و خروج پول ممکن است در سامانههای مختلف، به دلیل تفاوت در دامنه محاسبات، متفاوت باشد. برخی ارائهدهندگان فقط سهام و حقتقدم را محاسبه میکنند و برخی صندوقهای سهامی، مختلط یا اهرمی را نیز در آمار خود در نظر میگیرند. به همین دلیل، برای تحلیل جریان نقدینگی باید علاوه بر عدد خروج پول، مقصد سرمایه و وضعیت صنایع نیز بررسی شود.
روز گذشته، یعنی سهشنبه ۳۰ تیر، شاخص کل با رشد بیش از ۷۴ هزار واحدی به چهار میلیون و ۸۸۷ هزار و ۵۵۱ واحد رسیده بود. شاخص هموزن نیز حدود دو درصد افزایش یافت و تعداد صفهای خرید بهطور محسوسی بیشتر از صفهای فروش بود. بنابراین، بخشی از عرضههای امروز میتواند ناشی از شناسایی سود معاملهگرانی باشد که از رشد دو روز گذشته استفاده کردهاند، نه صرفاً خروج دائمی سرمایه از بورس.
ورود نقدینگی به غذاییها، فلزات و انبوهسازی
بررسی جریان پول صنایع تا ساعت ۱۰ نشان میداد گروههای غذایی، انبوهسازی و فلزات اساسی بیشترین ورود پول حقیقی را ثبت کردهاند. در سطح نمادها نیز «دارونو»، «فزر» و «سجام» در رتبههای نخست ورود نقدینگی حقیقی قرار داشتند.
ورود پول به گروه غذایی را میتوان با ماهیت نسبتاً تدافعی این صنعت توضیح داد. در دورههای افزایش ریسک، برخی سرمایهگذاران شرکتهایی را انتخاب میکنند که فروش داخلی پایدارتر و وابستگی کمتری به چرخههای سرمایهگذاری بزرگ دارند.
تقاضا در گروه فلزات نیز میتواند تحتتأثیر انتظارات تورمی، نرخ ارز و ارزش داراییهای صادراتی شرکتها باشد. افزایش ریسک سیاسی معمولاً از مسیر رشد انتظارات ارزی، ارزش ریالی درآمد برخی شرکتهای صادراتمحور را بالا میبرد؛ هرچند اختلال در تولید، حملونقل یا صادرات میتواند این مزیت را محدود کند.
در مقابل، صندوقها، صنایع شیمیایی و شرکتهای چندرشتهای بیشترین خروج پول حقیقی را تجربه کردند. «شبندر»، صندوق «پالایش» و «شستا» نیز در صدر نمادهای دارای خروج نقدینگی قرار گرفتند.
فشار فروش در این نمادهای بزرگ، یکی از دلایل اصلی عقبنشینی شاخص کل بود. خروج پول از صندوقهای سهامی و پالایشی همچنین نشان میدهد بخشی از سهامداران ترجیح دادهاند بهجای فروش مستقیم چند سهم، واحدهای صندوق خود را نقد کنند.
پالایشیها در صدر ارزش معاملات
گروههای فرآوردههای نفتی، محصولات شیمیایی و مواد دارویی تا ساعت ۱۰ بیشترین ارزش معاملات بازار را در اختیار داشتند. از نظر حجم دادوستد نیز فرآوردههای نفتی، شرکتهای چندرشتهای و سرمایهگذاریها در رتبههای نخست قرار گرفتند.
بالابودن ارزش معاملات یک صنعت لزوماً علامت صعودی نیست. ارزش بالای دادوستد میتواند هم از تقاضای قدرتمند و هم از دستبهدستشدن سنگین سهام میان خریداران و فروشندگان ناشی شود. در معاملات ۳۱ تیر، خروج پول از نمادهای پالایشی در کنار ارزش بالای معاملات این گروه، بیشتر از افزایش جدال خریداران و فروشندگان حکایت داشت.
شرکتهای پالایشی از یکسو ممکن است از افزایش قیمت نفت، رشد نرخ ارز و تغییر کرکاسپردها منتفع شوند و از سوی دیگر، با ریسکهایی مانند قیمتگذاری داخلی، ابهام در نرخ خوراک، مطالبات از دولت و اختلال عملیاتی روبهرو هستند. همین تضاد باعث شده است واکنش معاملهگران این صنعت به اخبار سیاسی یکدست نباشد.
آیا بورس فقط با اخبار جنگ معامله میشود؟
مهمترین برداشت از معاملات صبح چهارشنبه، مقاومت نسبی بخش بزرگی از بازار در برابر افزایش ریسک سیاسی است. با وجود توقف رشد شاخص کل و خروج نقدینگی حقیقی، تعداد نمادهای مثبت همچنان بیشتر از نمادهای منفی بود و ارزش صفهای خرید نیز برتری تقاضا در بخشی از بازار را نشان میداد.
این وضعیت به معنای بیاهمیتبودن اخبار نظامی نیست. گسترش جنگ یا ایجاد اختلال در زیرساختهای اقتصادی، تولید، صادرات و شبکه حملونقل میتواند سودآوری شرکتها را مستقیماً تحتتأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، افزایش نرخ ارز نیز الزاماً نمیتواند همه آثار منفی بحران را جبران کند.
با این حال، واکنش متفاوت صنایع نشان میدهد سرمایهگذاران صرفاً بر اساس تیترهای سیاسی تصمیم نمیگیرند. گزارشهای مالی، نرخ فروش محصولات، درآمد صادراتی، وضعیت تولید و ارزشگذاری سهام همچنان در انتخاب نمادها نقش تعیینکننده دارند.
بورس تهران اکنون میان دو نیروی متضاد قرار گرفته است: انتظارات تورمی و ارزندگی بخشی از سهام از بازار حمایت میکند، اما خطر تشدید درگیریها و خروج سرمایههای حقیقی مانع شکلگیری یک روند صعودی پایدار میشود.
تا زمانی که وضعیت سیاسی روشنتر نشود، احتمال ادامه نوسانات شدید، جابهجایی سریع پول میان صنایع و تفاوت محسوس عملکرد شاخص کل و شاخص هموزن وجود دارد. در این فضا، کیفیت سودآوری شرکتها و توان آنها برای ادامه فعالیت در شرایط بحرانی، احتمالاً مهمتر از رشد یا افت یکروزه شاخصها خواهد بود.