بازار خودرو از رکود به گرانی خزید؛ دلار ۲۲۵ هزار تومانی قیمتها را تکان داد | خودرو باز هم گران میشود؟
تازهترین بررسی بازار نشان میدهد افزایش قیمتها در اولین روز هفته دوباره شدت گرفته است. قیمت دنا پلاس اتوماتیک در دو روز حدود ۴۰ میلیون تومان افزایش یافته و به محدوده سه میلیارد و ۲۳۰ میلیون تومان رسیده است. پژو ۲۰۷ اتوماتیک نیز در بازار حدود دو میلیارد و ۸۱۰ میلیون تومان معامله میشود و تارا اتوماتیک از ابتدای شهریور در مجموع رشد قابل توجهی را ثبت کرده است.
در بخش خودروهای ارزانتر نیز دیگر نمیتوان از ارقام گذشته صحبت کرد. ساینا S در محدوده یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان، کوییک S بیش از یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان و سورن XU7P حدود یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان قیمت خوردهاند.
این افزایشها اما به معنای بازگشت رونق نیست.
فعالان بازار از مشتریانی میگویند که قیمت میگیرند اما معامله نمیکنند؛ فروشندگانی هم هستند که به دلیل نگرانی از هزینه جایگزینی، حاضر به تخفیف جدی نیستند. نتیجه همان چیزی است که اقتصاددانان از آن با عنوان رکود تورمی یاد میکنند: قیمت بالا میرود، اما حجم معامله افزایش پیدا نمیکند.
بابک صدرایی: رکود بازار در حال تورمی شدن است
بابک صدرایی معتقد است بازار خودرو ایران بیش از بسیاری از بازارهای مصرفی دیگر به تحولات سیاسی و اقتصادی حساس است.
به گفته او، نرخ ارز، اخبار سیاسی، شرایط منطقهای و آینده واردات میتوانند در مدت کوتاهی انتظارات بازار را تغییر دهند. در شرایط فعلی نیز افزایش قیمت دلار و نگرانی نسبت به دشوارتر شدن واردات خودرو و قطعات باعث شده جهت قیمتها صعودی شود.
صدرایی تأکید میکند بازار هنوز از رکود خارج نشده؛ بلکه رکود در حال حرکت به سمت افزایش قیمت است.
این تفاوت مهمی است.
خروج واقعی از رکود زمانی اتفاق میافتد که تعداد معاملات، توان خرید خانوار و تقاضای مصرفی افزایش پیدا کند. اما آنچه امروز مشاهده میشود، افزایش قیمت بدون رشد متناسب خرید است.
در چنین شرایطی بخش کوچکی از سرمایههای کوتاهمدت ممکن است با مشاهده افزایش نرخ ارز وارد بازار خودرو شود و موجی محدود ایجاد کند، اما پس از آن بازار دوباره با کاهش معامله مواجه شود.
دلار ۲۲۵ هزار تومانی چه اثری بر قیمت خودرو دارد؟
یکی از مهمترین موتورهای این روند، نرخ ارز است.
قیمت دلار امروز در منابع مختلف بسته به ساعت ثبت نرخ بین حدود ۲۲۳ تا بیش از ۲۲۵ هزار تومان اعلام شده است. اقتصادنیوز نرخ حدود ۲۲۵ هزار و ۳۱۵ تومان و منابع دیگر ارقام ۲۲۳ تا ۲۲۴ هزار تومان را ثبت کردهاند.
دلار از دو مسیر بر خودرو اثر میگذارد.
مسیر نخست واقعی است: بخش قابل توجهی از مواد اولیه، قطعات الکترونیکی، تجهیزات و مجموعههای مورد نیاز خودروهای مونتاژی و حتی تولید داخل مستقیم یا غیرمستقیم به ارز وابستهاند.
مسیر دوم روانی است: وقتی دلار جهش میکند، فروشنده انتظار دارد خودرویی که امروز میفروشد فردا با هزینه بیشتری جایگزین شود. در نتیجه قیمت پیشنهادی بازار آزاد میتواند حتی پیش از تغییر رسمی قیمت کارخانه بالا برود.
همین رفتار باعث میشود بازار خودرو گاهی با فاصلهای کوتاه پس از ارز واکنش نشان دهد.
گواهی اسقاط؛ هزینه تازهای که به قیمت خودرو اضافه شد
عامل دیگری که در روزهای اخیر وارد معادله قیمت شده، افزایش هزینه گواهی اسقاط است.
سایپا اعلام کرده به دلیل تغییر ضوابط اسقاط و افزایش تعداد گواهیهای مورد نیاز برای شمارهگذاری برخی خودروها، قیمت نهایی تعدادی از محصولات تغییر کرده است. ایرانخودرو نیز از ۱۲ شهریور افزایش هزینه مربوط به گواهی اسقاط را در قیمت مصرفکننده برخی محصولات لحاظ کرده است.
این هزینه در نگاه اول ممکن است در مقایسه با قیمت چندمیلیاردی خودرو کوچک به نظر برسد، اما بازار در شرایط تورمی به هر افزایش رسمی حساس است.
هر رشد قیمت کارخانه میتواند بهانه یا مبنایی برای بالا رفتن دوباره نرخ بازار آزاد شود؛ بهخصوص زمانی که همزمان دلار نیز در حال صعود باشد.
آیا واردات خودرو واقعاً سختتر شده است؟
اینجا باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت.
از نظر آمار، واردات خودرو در پنج ماه نخست امسال کاهش نداشته است. آمار گمرک نشان میدهد حدود ۲۵ هزار دستگاه خودرو به ارزش حدود ۶۹۳ میلیون دلار وارد کشور شده، در حالی که مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۹ هزار دستگاه بود.
یعنی تعداد واردات تقریباً ۳۲ درصد افزایش یافته است.
اما مشکل تازه به مرحله ترخیص مربوط میشود.
طبق گزارش نهم شهریور، فرآیند ترخیص خودرو در برخی گمرکات عملاً با توقف مواجه شده و بازنگری در حقوق ورودی خودروهای برقی و بردافزا یکی از دلایل ابهام عنوان شده است. هنوز بخشنامه رسمی جامعی درباره تغییر همه تعرفهها منتشر نشده، اما همین بلاتکلیفی کافی است تا بازار نسبت به عرضه ماههای بعد نگران شود.
بنابراین گزاره دقیق این نیست که «واردات متوقف شده»؛ بلکه ریسک تأخیر در ترخیص و تصمیمات تعرفهای افزایش یافته است.
ماجرای تعرفه ۱۰۰ درصدی خودروهای برقی چیست؟
یکی از بحثهای مهم روزهای اخیر به تعرفه خودروهای برقی برمیگردد.
در برخی اظهارنظرها گفته شده احتمال حرکت تعرفهها به سمت ۱۰۰ درصد وجود دارد؛ موضوعی که فعالان بازار آن را تهدیدی برای قیمت خودروهای برقی میدانند.
اما بر اساس آخرین وضعیت منتشرشده، باید میان شیوههای واردات تفاوت گذاشت.
حقوق ورودی واردات تجاری خودروی برقی در سال ۱۴۰۵ فعلاً ۴ درصد است. برای برخی خودروهای هیبریدی نرخ از ۱۵ درصد آغاز میشود. در مقابل، واردات خودروی برقی توسط ایرانیان مقیم خارج از کشور در یکی از رویههای اجرایی با حقوق ورودی ۱۰۰ درصد مواجه شده است.
همین اختلاف بزرگ باعث شده بحث یکسانسازی تعرفهها مطرح شود.
اما تا امروز جزئیات رسمی نهایی درباره افزایش تعرفه واردات تجاری خودرو برقی به ۱۰۰ درصد منتشر نشده است؛ بنابراین اعلام قطعی چنین تغییری زودهنگام خواهد بود.
چرا خودروهای برقی هنوز برای عموم مردم جذاب نشدهاند؟
صدرایی معتقد است اگر دولت واقعاً قصد دارد از خودروهای برقی برای کاهش مصرف سوخت استفاده کند، سیاست تعرفهای باید به سمت ایجاد مشوق حرکت کند.
بخش مهمی از خودروهای برقی واردشده تاکنون در دسته خودروهای نیمهلوکس یا گرانقیمت قرار گرفتهاند. در نتیجه حتی تعرفه پایین نیز الزاماً آنها را به گزینهای قابل خرید برای خانوار متوسط تبدیل نکرده است.
اگر قرار باشد خودرو برقی اثر واقعی بر مصرف بنزین داشته باشد، باید تعداد بالایی از خودروهای اقتصادی وارد بازار شوند؛ نه اینکه تنها چند مدل چندمیلیاردی در ویترین شرکتها قرار بگیرند.
به همین دلیل افزایش شدید تعرفه این گروه میتواند از نظر سیاست انرژی نیز یک تناقض ایجاد کند: از یک طرف دولت خواهان کاهش مصرف سوخت است و از طرف دیگر ممکن است هزینه ورود خودروهای کممصرف یا بدون مصرف بنزین را بالا ببرد.
واردات خودرو کارکرده؛ نسخهای که سالها روی میز مانده است
یکی دیگر از محورهای سخنان صدرایی واردات خودروهای کارکرده است.
بحث ورود خودروهای دستدوم چند سال است در مقاطع مختلف مطرح میشود؛ معمولاً هر زمان بازار با جهش قیمتی روبهرو میشود، دوباره امید به ورود خودروهای کارکرده افزایش پیدا میکند.
اما مشکل اصلی اجرای محدود و پرابهام این سیاست بوده است.
صدرایی معتقد است حتی اگر تعداد خودروهای کارکرده وارداتی بسیار بالا نباشد، نفس ورود آنها میتواند اثر روانی مهمی بر بازار ایجاد کند و انتظارات افزایشی را کاهش دهد.
منطق این دیدگاه روشن است: هرچه خریدار گزینههای بیشتری داشته باشد، قدرت قیمتگذاری فروشنده کمتر میشود.
بازاری که فقط میان چند خودروساز داخلی، مونتاژکار و حجم محدود وارداتی تقسیم شده باشد، در برابر شوک عرضه آسیبپذیرتر است.
آیا قیمت خودرو در پاییز دوباره جهش میکند؟
سناریوی افزایشی فعلاً جدیتر از چند هفته قبل است.
اگر دلار در محدوده بالای ۲۲۰ هزار تومان تثبیت شود، ترخیص وارداتیها با تأخیر ادامه پیدا کند و هزینههای رسمی خودروسازان نیز افزایش بیشتری داشته باشد، قیمت خودرو در بازار آزاد میتواند دوباره بالا برود.
بابک صدرایی نیز پیشتر هشدار داده بود که تثبیت دلار در محدودههای بالای ۲۰۰ هزار تومان همراه با محدودیت عرضه، میتواند زمینه جهش قیمت در پاییز را فراهم کند.
اما یک مانع بزرگ مقابل رشد نامحدود قیمت وجود دارد: قدرت خرید مردم.
وقتی پژو ۲۰۷ به محدوده چند میلیارد تومان و خودروهای اقتصادی به بیش از یک میلیارد تومان میرسند، تعداد خریداران واقعی کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل بازار ممکن است وارد الگویی شود که در سالهای گذشته نیز بارها تکرار شده است: جهش قیمت، توقف خرید، رکود طولانی و سپس انتظار برای شوک بعدی.
بازار خودرو گرانتر شده، نه لزوماً پررونقتر
مهمترین نتیجه وضعیت فعلی این است که افزایش قیمت را نباید با رونق اشتباه گرفت.
خودرو امروز گرانتر میشود، اما بخش بزرگی از مردم توان همراه شدن با قیمتها را ندارند. دلار در حال فشار آوردن به هزینه تولید و انتظارات است، گواهی اسقاط هزینه تازهای ایجاد کرده و آینده تعرفه و ترخیص وارداتیها نیز شفاف نیست.
در مقابل، واردات واقعی در پنج ماه امسال نسبت به سال گذشته بیشتر بوده و اگر گره ترخیص باز شود، میتواند بخشی از نگرانی عرضه را کاهش دهد.
بنابراین بازار در نقطهای حساس قرار دارد.
اگر نرخ ارز آرام نشود و سیاست واردات همچنان با تغییر و ابهام همراه باشد، رکود فعلی احتمالاً به جای کاهش قیمت، به «رکود گرانتر» تبدیل میشود؛ بازاری با خودروهای چندمیلیاردی، مشتریان کمتر و فروشندگانی که هر روز قیمت فردا را در نرخ امروز حساب میکنند.
