شنبه سیاه بورس؛ خروج ۵ همت پول حقیقی و سقوط ۱۲۰ هزار واحدی شاخص کل

براساس داده‌های نهایی معاملات، شاخص کل بورس تهران با افت ۱۲۰ هزار و ۸۴۸ واحدی، معادل ۲.۴۷ درصد، از محدوده چهار میلیون و ۸۹۳ هزار واحد به سطح چهار میلیون و ۷۷۲ هزار واحد سقوط کرد. شاخص کل هم‌وزن نیز ۲۴ هزار و ۴۱۶ واحد، معادل ۱.۸۴ درصد، کاهش یافت و در ارتفاع یک میلیون و ۳۰۱ هزار واحد ایستاد.

کاهش هم‌زمان شاخص کل و شاخص هم‌وزن نشان می‌دهد فشار فروش فقط محدود به چند شرکت بزرگ و شاخص‌ساز نبود و سهام شرکت‌های کوچک و متوسط را نیز دربر گرفت. البته افت بیشتر شاخص کل نسبت به شاخص هم‌وزن نشان می‌دهد نمادهای بزرگ و دلاری، وزن بیشتری در عقب‌نشینی نماگر اصلی بازار داشته‌اند.

اصلاح آمار اولیه معاملات ۲۷ تیر

در برخی گزارش‌های اولیه، افت شاخص کل ۱۱۶ هزار و ۵۵۵ واحد و رقم پایانی چهار میلیون و ۷۷۷ هزار واحد اعلام شده بود. این ارقام احتمالاً به دقایق پیش از پایان رسمی معاملات یا پوشش متفاوت نمادها مربوط است.

برای نمونه، گزارش ساعت ۱۰:۴۵ افت شاخص را ۱۱۳ هزار و ۳۹۰ واحد و سطح آن را چهار میلیون و ۷۸۰ هزار واحد نشان می‌داد؛ اما آمار نهایی ساعت ۱۲:۵۱ افت ۱۲۰ هزار و ۸۴۸ واحدی و عدد چهار میلیون و ۷۷۲ هزار واحد را ثبت کرد. بنابراین برای گزارش پایانی بازار باید از داده نهایی استفاده شود.

تعداد نمادهای مثبت و منفی نیز در منابع مختلف متفاوت گزارش شده است. براساس گزارش نهایی اقتصادنیوز، ۶۵۷ نماد منفی و ۱۲۸ نماد مثبت بودند؛ درحالی‌که برخی سامانه‌ها به دلیل در نظر گرفتن صندوق‌ها، حق‌تقدم‌ها یا بازارهای دیگر، تعداد بیشتری نماد را محاسبه می‌کنند.

قدرت فروشندگان چگونه افزایش یافت؟

در پایان معاملات، ۴۸۷ نماد در صف فروش و فقط ۶۱ نماد در صف خرید قرار داشتند. ارزش سفارش‌های فروش به ۱۴ هزار و ۶۰۵ میلیارد تومان رسید، اما ارزش سفارش‌های خرید تنها دو هزار و پنج میلیارد تومان بود. به بیان دیگر، ارزش تقاضای فروش بیش از هفت برابر سفارش‌های خرید بود.

تعداد صف‌های فروش در ابتدای بازار کمتر بود، اما در ادامه معاملات افزایش پیدا کرد. این رفتار نشان می‌دهد بخشی از سهامداران در شروع بازار منتظر بهبود تقاضا بودند، اما با ادامه افت شاخص و نبود خریدار مؤثر، سفارش‌های فروش بیشتری ثبت کردند.

در بعضی روزهای نزولی گذشته، کاهش عرضه در نیمه دوم معاملات باعث می‌شد بازار بخشی از افت خود را جبران کند. در معاملات ۲۷ تیر چنین تغییری رخ نداد و فروشندگان تا آخرین دقایق دست بالا را حفظ کردند.

خروج ۴.۸ همت پول حقیقی چه معنایی دارد؟

خالص خروج سرمایه حقیقی از سهام، حق‌تقدم‌ها و صندوق‌های سهامی به چهار هزار و ۸۵۵ میلیارد تومان رسید. خروج نزدیک به پنج همت در یک روز نشان می‌دهد بخش بزرگی از سهامداران خرد همچنان کاهش ریسک و تبدیل دارایی به نقدینگی را به خرید سهام ترجیح می‌دهند.

ارزش معاملات خرد نیز حدود ۱۵ هزار و ۸۸ میلیارد تومان بود. این عدد در کنار خروج سنگین پول، نشانه مثبتی نیست؛ زیرا بخش قابل‌توجهی از معاملات با هدف فروش و خروج سرمایه انجام شده و تقاضای تازه‌ای برای جذب عرضه‌ها وارد بازار نشده است.

خرید سهام توسط معامله‌گران حقوقی در نمادهایی مانند فملی، وبملت و شپنا می‌تواند بخشی از عرضه سهامداران حقیقی را جذب کند، اما الزاماً به معنای تغییر انتظارات بازار نیست. در روزهای بحرانی، خرید حقوقی گاهی با هدف حمایت از نقدشوندگی، جمع‌آوری صف فروش یا متعادل کردن نمادهای شاخص‌ساز انجام می‌شود.

چرا افزایش دلار به کمک بورس نیامد؟

در حالت معمول، افزایش نرخ ارز می‌تواند برای شرکت‌های صادراتی و دلاری بورس، از جمله گروه‌های فلزی، معدنی، پتروشیمی و پالایشی، سیگنال مثبتی باشد. رشد دلار ریالی می‌تواند درآمد فروش صادراتی و ارزش جایگزینی دارایی‌های این شرکت‌ها را افزایش دهد.

اما بازار امروز نشان داد زمانی که ریسک سیاسی به سطح بالایی می‌رسد، سرمایه‌گذاران ابتدا به امنیت اصل سرمایه فکر می‌کنند و اثر احتمالی رشد سودآوری شرکت‌ها در اولویت دوم قرار می‌گیرد. به همین دلیل، هم‌زمان با افزایش قیمت ارز و طلا، پول از بازار سهام خارج شد و بخشی از سرمایه‌ها به سمت دارایی‌های نقدشونده‌تر یا کم‌ریسک‌تر حرکت کرد.

این وضعیت تفاوت مهم بورس با بازار طلا و ارز را نشان می‌دهد. دلار و طلا می‌توانند تقریباً بلافاصله به تنش سیاسی واکنش افزایشی نشان دهند؛ اما سهام علاوه بر ارز، از خطر اختلال تولید، کاهش صادرات، هزینه انرژی، محدودیت حمل‌ونقل و نااطمینانی درباره سیاست‌گذاری نیز تأثیر می‌پذیرد.

شاخص کل در کمتر از دو هفته چقدر افت کرد؟

شاخص کل بورس در ۱۶ تیر با رشد ۱۲۴ هزار و ۲۶۰ واحدی به رکورد پنج میلیون و ۳۱۱ هزار و ۵۲۷ واحد رسیده بود. اکنون شاخص در چهار میلیون و ۷۷۲ هزار واحد قرار دارد؛ یعنی در فاصله حدود ۱۱ روز نزدیک به ۵۳۹ هزار واحد، معادل بیش از ۱۰ درصد، از ارتفاع خود عقب‌نشینی کرده است.

این کاهش نشان می‌دهد رشد پرشتاب ابتدای تیر، بدون تثبیت اعتماد سرمایه‌گذاران و کاهش ریسک‌های بیرونی پایدار نمانده است. بازار در مدت کوتاهی از فضای رکوردشکنی وارد مرحله‌ای شده که اولویت بسیاری از معامله‌گران، حفظ نقدینگی و خروج از موقعیت‌های پرریسک است.

چرا گروه خودرو بیشتر تحت فشار قرار گرفت؟

سهام خودرویی معمولاً نسبت به اخبار سیاسی، تغییر سیاست قیمت‌گذاری، نرخ ارز و وضعیت واردات حساسیت بالایی دارد. افزایش ارز از یک طرف هزینه مواد اولیه و قطعات را بالا می‌برد و از طرف دیگر می‌تواند انتظارات برای اصلاح قیمت کارخانه را تقویت کند.

اما در شرایط فعلی، نگرانی درباره افزایش هزینه تولید، محدودیت نقدینگی شرکت‌ها و نامشخص بودن سیاست قیمت‌گذاری بر اثر احتمالی رشد نرخ‌های فروش غلبه کرده است. به همین دلیل، گروه خودرو که معمولاً میزبان معامله‌گران کوتاه‌مدت و هیجانی بیشتری است، در موج‌های فروش بازار واکنش شدیدتری نشان می‌دهد.

در مقابل، مثبت ماندن تعداد محدودی از نمادهای خدماتی یا خرده‌فروشی را نمی‌توان نشانه تغییر جهت کلی بازار دانست. زمانی که بیش از ۸۰ درصد نمادها منفی هستند، رشد چند صنعت کوچک بیشتر نتیجه شرایط اختصاصی همان شرکت‌هاست.

آیا خرید حقوقی‌ها نشانه پایان ریزش است؟

افزایش خرید حقوقی در نمادهای بزرگ ممکن است مانع عمیق‌تر شدن صف‌های فروش شود، اما برای تشخیص پایان روند نزولی کافی نیست. بازگشت پایدار بورس نیازمند افزایش سفارش‌های خرید حقیقی، کاهش خروج پول، رشد ارزش معاملات و کم شدن تعداد صف‌های فروش است.

در معاملات امروز هیچ‌یک از این نشانه‌ها به‌صورت قدرتمند دیده نشد. ارزش سفارش‌های فروش بیش از هفت برابر خرید بود و نزدیک به پنج همت سرمایه حقیقی از بازار خارج شد. بنابراین خرید حقوقی‌ها در شرایط کنونی بیشتر نقش ضربه‌گیر را دارد تا سیگنال قطعی آغاز روند صعودی.

پیش‌بینی بورس در معاملات بعدی

در سناریوی منفی، ادامه تنش‌های سیاسی و باقی ماندن صف‌های فروش می‌تواند شاخص را به سمت محدوده روانی چهار میلیون و ۷۰۰ هزار واحد هدایت کند. کاهش نقدشوندگی صندوق‌های اهرمی و ادامه خروج پول حقیقی نیز فشار بیشتری بر معامله‌گران کوتاه‌مدت وارد خواهد کرد.

در سناریوی تعادلی، کاهش شدت اخبار منفی و حمایت خریداران نهادی می‌تواند تعداد صف‌های فروش را کم کند؛ اما برای بازگشت اعتماد، صرفاً مثبت شدن شاخص کافی نیست. بازار به چند روز معاملات متعادل، کاهش خروج پول و رشد تدریجی ارزش معاملات نیاز دارد.

سناریوی صعودی زمانی تقویت می‌شود که در کنار کاهش ریسک سیاسی، سرمایه حقیقی دوباره به سهام وارد شود. تا پیش از مشاهده این تغییر، رشدهای کوتاه‌مدت می‌توانند صرفاً واکنش موقت بازار پس از چند روز افت سنگین باشند.

زنگ هشدار اعتماد در بازار سهام

مهم‌ترین پیام معاملات شنبه فقط سقوط ۱۲۰ هزار واحدی شاخص نیست. افزایش صف‌های فروش تا پایان بازار، خروج نزدیک به پنج همت سرمایه حقیقی و کاهش ارزش معاملات نشان می‌دهد مسئله اصلی بورس، کمبود اعتماد و تقاضای مؤثر است.

بسیاری از سهام ممکن است پس از افت اخیر از نظر نسبت‌های بنیادی ارزان‌تر شده باشند، اما ارزندگی به‌تنهایی برای تغییر جهت بازار کافی نیست. تا زمانی که سرمایه‌گذاران ریسک سیاسی و اقتصادی را بالاتر از بازده احتمالی شرکت‌ها ارزیابی کنند، ورود گسترده پول حقیقی دور از انتظار خواهد بود.

بورس ۲۷ تیر با برتری کامل فروشندگان بسته شد. شاخص کل بیش از ۲.۴ درصد افت کرد، ۴۸۷ صف فروش باقی ماند و تقریباً پنج هزار میلیارد تومان سرمایه حقیقی از سهام خارج شد. برای خروج از این وضعیت، بازار بیش از حمایت مقطعی حقوقی‌ها به بازسازی اعتماد و کاهش پایدار نااطمینانی نیاز دارد.