هجوم سن گندم به مزارع؛ دستور آمادهباش صادر شد
با ریزش گسترده آفت سن گندم در بخشهایی از جنوب استان کرمان، مناطق جنوبی فارس و هرمزگان، فصل جدیدی از مبارزه در برابر یکی از مخربترین آفات محصولات زراعی کشور آغاز شده است. سعید معین، مدیرکل دفتر مبارزه با آفات عمومی و همگانی سازمان حفظ نباتات، اعلام کرده است که احتمال شروع عملیات مقابله با این آفت طی یک هفته تا ده روز آینده بسیار زیاد است. این هشدار در شرایطی صادر میشود که روند آبوهوایی ماههای اخیر به شکل قابل توجهی رشد و تکثیر سن گندم را تسریع کرده است و مزارع کشور به ویژه در مناطق دیمخیز بیش از گذشته آسیبپذیر شدهاند.
سن گندم که یکی از مهمترین آفات تهدیدکننده امنیت غذایی ایران محسوب میشود، در مرحله ریزش به زمین وارد دورهای میشود که مبارزه با آن باید به صورت فوری و هماهنگ انجام گیرد. کارشناسان معتقدند هرگونه تأخیر در اجرای سمپاشی ممکن است باعث افت تولید و خسارت شدید در سطح وسیعی از مزارع شود.
اهمیت سمپاشی به موقع و هشدار سازمان حفظ نباتات
معین با تأکید بر لزوم سرعت عمل از سوی کشاورزان خاطرنشان کرده است که به محض اعلام رسمی شبکههای مراقبت سازمان حفظ نباتات کشور، عملیات سمپاشی باید بدون وقفه آغاز شود. طبق گفته وی، هماهنگی میان کشاورزان و کارشناسان محلی برای زمانبندی دقیق مبارزه، نقش تعیینکنندهای در مهار این آفت دارد.
به گفته مدیرکل دفتر آفات، در سالهای گذشته تأخیر در سمپاشی، منجر به گسترش شدید سن گندم در مرحله لاروی شده و خسارتهای اقتصادی فراوانی را به کشاورزان جنوب کشور وارد کرده است. این بار اما سازمان حفظ نباتات از همان نخستین روزهای ریزش آفت، شبکه مراقبت و هشدار سریع را فعال کرده تا اطلاعات مربوط به زمان سمپاشی در لحظه به کشاورزان منتقل شود.
نقش تغییرات اقلیمی در تشدید آفت سن گندم
تحلیلهای اخیر نشان میدهد که میان کاهش بارندگی، افزایش دما و شیوع آفات گیاهی از جمله سن گندم رابطهای مستقیم وجود دارد. معین توضیح داده است که در پاییز امسال، میزان بارش در اغلب نقاط کشور پایینتر از میانگین سالهای گذشته بوده و تنها در برخی مناطق جنوبی ریزش بارش به حد نرمال رسیده است. این وضعیت، به گفته کارشناسان زراعی، شرایط زیستمحیطی مساعدی را برای افزایش جمعیت سن گندم فراهم کرده است.
آفت سن گندم معمولاً در شرایط گرم و خشک فعالیت بیشتری دارد و کاهش رطوبت خاک موجب تسریع تخمگذاری و رشد مراحل لاروی آن میشود. همین روند امسال باعث شده مزارع دیم با کاهش مقاومت طبیعی در برابر آفات مواجه شوند، به طوری که هرگونه بیتوجهی در کنترل این آفت میتواند به افت شدید عملکرد محصول منجر گردد.
تهدید تولید گندم دیم و پیامدهای اقتصادی
کاهش بارندگی و افزایش دمای هوا توان زیستی گندم دیم را در برابر آفات پایین آورده است. این نوع گندم که بدون آبیاری مصنوعی و تنها با باران طبیعی رشد میکند، سهم قابل توجهی از تولید سالانه گندم کشور را تشکیل میدهد. در صورت وارد آمدن خسارت گسترده ناشی از سن گندم به این بخش، کشور با چالشهای قابل توجهی در تأمین نیاز داخلی و حفظ ذخایر استراتژیک روبهرو خواهد شد.
در شرایط کنونی که دولت سیاست خودکفایی در تولید گندم را دنبال میکند، هرگونه آسیب به سطح زیرکشت این محصول تأثیر اقتصادی مستقیمی خواهد داشت. از سوی دیگر، کاهش تولید داخلی میتواند سبب افزایش وابستگی به واردات و فشار بر منابع ارزی شود. بنابراین، مبارزه سریع و هدفمند با سن گندم، نه تنها اقدام فنی بلکه تصمیمی اقتصادی در جهت حفظ ثبات بازار مواد غذایی کشور است.
برنامههای سازمان حفظ نباتات برای کنترل آفت
سازمان حفظ نباتات کشور در سال جاری طرح جدیدی برای مبارزه با آفات عمومی و همگانی از جمله سن گندم تدوین کرده است. این طرح بر پایه دادههای ماهوارهای، نقشههای اقلیمی و گزارشهای میدانی طراحی شده و مناطق پرخطر در استانهای جنوبی و غربی کشور شناسایی شدهاند. شبکه مراقبت محلی نیز وظیفه دارد وضعیت ظهور آفت را به صورت لحظهای رصد کند و زمان دقیق برای شروع عملیات سمپاشی را به کشاورزان اطلاع دهد.
در کنار این اقدامات، در سطح ملی نیز برنامههایی برای تأمین و توزیع به موقع سموم استاندارد پیشبینی شده است تا از بروز کمبود در زمان اوج مبارزه جلوگیری شود. کارشناسان سازمان تأکید دارند که تنها استفاده از سموم تأییدشده میتواند اثر مطلوب داشته باشد و استفاده از ترکیبات غیرمجاز یا تقلبی نه تنها آفت را از بین نمیبرد بلکه به خاک و محصولات بعدی آسیب میزند.
همکاری کشاورزان و نقش آموزشهای میدانی
یکی از رویکردهای جدید سازمان حفظ نباتات برای مقابله با آفت سن گندم، تمرکز بر آموزشهای عمومی و تقویت دانش زراعی جامعه کشاورزی است. معین اعلام کرده است که دورههای آموزشی کوتاهمدتی در مناطق جنوبی برگزار میشود تا روشهای صحیح سمپاشی، تشخیص مرحله لاروی سن و زمان مناسب مبارزه به کشاورزان آموزش داده شود.
همکاری مستقیم کشاورزان با شبکه مراقبت به عنوان حلقه اصلی در کنترل سن گندم مطرح است. تجربه سالهای گذشته نشان داده که اجرای هماهنگ سمپاشی در سطح منطقهای، بازدهی مقابله با آفت را چند برابر افزایش میدهد و از گسترش مجدد آن در سالهای بعد جلوگیری میکند. این همافزایی میان بخشهای دولتی و کشاورزان، میتواند الگوی موفقی برای سایر آفات عمومی کشور نیز باشد.
افق پیشرو در مدیریت آفات زراعی
مدیران سازمان حفظ نباتات بر این باورند که با استفاده از فناوریهای نوین پایش، پیشبینی اقلیمی و آموزشهای گسترده محلی، میتوان میزان خسارت سن گندم را در سال جاری به حداقل رساند. این رویکرد بخشی از سیاست کلان وزارت جهاد کشاورزی در زمینه مدیریت تلفیقی آفات است که بر اساس پیشگیری و مداخله سریع بنا شده است.
اگرچه شرایط جوی کنونی خطرپذیری مزارع را افزایش داده، اما با بسیج امکانات و اطلاعرسانی دقیق، امید میرود که عملیات مبارزه در موعد مقرر انجام شود و تولید گندم کشور از آسیب جدی در امان بماند. ادامه این روند، نیازمند همکاری همهجانبه کشاورزان، کارشناسان میدانی و دستگاههای محلی است تا زنجیره تأمین غذای کشور بدون وقفه حفظ شود.
جمعبندی تحلیلی
ریزش آفت سن گندم در جنوب کرمان، فارس و هرمزگان، نشانه آغاز فصل جدیدی از چالشهای کشاورزی در کشور است. هشدار سازمان حفظ نباتات، نه تنها پیام فنی برای کشاورزان بلکه اعلان ضرورت برای مراقبت از امنیت غذایی ملی به شمار میرود. کاهش بارندگی، افزایش دما و فشار بر مزارع دیم، همگی عواملی هستند که خطر شیوع این آفت را افزایش دادهاند. با این حال، در سایه اقدام سریع، آموزشهای صحیح و بهرهگیری از شبکه مراقبت، میتوان از بروز بحران در تولید گندم جلوگیری کرد. اجرای دقیق و هماهنگ عملیات سمپاشی در روزهای آینده، تعیینکننده سلامت اقتصادی و غذایی بخش عظیمی از کشاورزی ایران خواهد بود.